Reykjavik: The Value of Iceland for Greece and Turkey’s Strategy in the Arctic

The President of Iceland, Halla Tómasdóttir, with the Ambassador of Greece to Norway and Iceland, Efthymios Charlaftis.

Greece opens a geopolitical bridge to the North – The new ambassador in Reykjavik, opportunities for Athens, the role of Ankara

The new Ambassador of Greece to Oslo, Mr. Efthymios Charlaftis, visited Reykjavik, Iceland, last month and presented his credentials to the President of Iceland, Ms. Halla Tómasdóttir. Under different circumstances, this would simply be the usual practice of Greece’s diplomatic envoy to Norway also representing the country in the North Atlantic island of the Vikings.

However, the Greek Ambassador crossed half the ocean, facing both opportunities and challenges. Although the Icelandic President expressed admiration for ancient Greek civilization, confirmed alignment on major international issues, and acknowledged the potential for further bilateral relations, all of this takes place at a moment when Athens must seriously take into account geopolitical developments and data.

On February 6, the Icelandic government approved Ankara’s request to open a Turkish embassy in Reykjavik, with operations scheduled to begin within the current year. This Turkish move is not coincidental, nor is it related to the small number of Turks living in Iceland.

The geopolitical upgrade of Iceland

Iceland holds major geostrategic value in the North Atlantic due to its position in the GIUK Gap (the passage between Greenland, Iceland, and the United Kingdom), which controls submarine and commercial routes (a choke point). Although it does not maintain a standing army, its existence is decisive for NATO activity in the Arctic (since 2014 NATO presence has increased through surveillance aircraft and anti-submarine capabilities), and its importance is continuously upgraded due to monitoring Russian activity in the region. Its ties with the United States remain strong, while it also plays an important role in environmental policy, research, and sustainable shipping.

New maritime routes make Iceland a potential logistics hub between the Arctic, Europe, and North America. At the same time, the country functions as a strategic gateway to the maritime routes of the Atlantic and the Arctic Circle, with direct relevance to trade routes leading to Asia.

Naturally, the shift of the global geopolitical center of gravity toward the Arctic highlights it as a critical parameter for strategic balance, as Iceland can function as a control point of sea routes, a NATO operational springboard in times of crisis, and a means of strengthening political, economic, and geopolitical cooperation with major powers (the USA, Russia, China).

Turkey in the Arctic: Strategy and benefits

In recent years, Turkey has been attempting a strategic penetration into the North Atlantic and the Arctic, expanding its presence there through Norway (since 2019 it has conducted five TASE – Turkish Arctic Scientific Expeditions), and through active participation in protocols such as the Spitsbergen for the Svalbard Islands (Greece signed the same protocol in 1925, without any active involvement to date).

Iceland is a member of the Arctic Council, in which Turkey participates as an observer state. The new embassy in Reykjavik will provide Ankara with direct access to countries and institutions of Northern Europe, with multiple benefits—commercial, economic, and geopolitical. Furthermore, it will allow Turkey to shape a new framework of influence over Arctic decisions and programs, to actively participate in security, research, and maritime route issues, and to strengthen its international image. In this way, Turkey upgrades its role as a maritime power and expands its strategic interests in the North Atlantic and Arctic regions.

The establishment of the embassy sends a clear message that Ankara seeks a global presence beyond the Mediterranean and the Balkans—given its already active engagement in Africa. It creates a direct channel of political communication with Iceland and a new springboard for bilateral and multilateral diplomacy near Greenland and the broader Arctic region.

In the medium term, it strengthens Turkey’s image as an emerging global diplomatic power in Arctic affairs, new maritime routes, and energy resources. All of this demonstrates that the Turkish embassy in Reykjavik constitutes a strategic step of political, economic, and geostrategic penetration into Northern Europe and the Arctic.

The Greek community in Iceland

The Greek presence in Iceland is small but noteworthy. The first organized migration movements were mainly linked to academic and professional activities, while the economic crisis of the 2010s led to an exponential increase in the Greek population, which today numbers at least 800 people.

In 2004, when Greece lifted the trophy of the European Football Championship, only 8 Greeks living in Reykjavik celebrated there, as recounted by one of them, Antonis Koumouridis, then a resident physician in Iceland and today a plastic surgeon living and working in Norway. Most Greeks in Iceland live in Reykjavik and work in tourism, hospitality, education, and research, while also participating actively in businesses—including even a Greek loukoumades shop—as well as in educational and cultural activities.

Since Greece does not maintain an embassy in Reykjavik, diplomatic relations are covered by the Greek Embassy in Oslo. Over the past 20 years, however, the Icelandic philhellene Rafn Alexander Sigurdsson, Greek Honorary Consulate in Iceland, has significantly contributed to strengthening bilateral relations, supporting the Greek community and acting as a bridge between the two countries.

In 2017, during the visit there of Ecumenical Patriarch Bartholomew and Metropolitan Cleopas of Sweden, the foundations were laid for the Greek Orthodox parish of Apostle Bartholomew in Reykjavik, under the jurisdiction of the Metropolis of Sweden and All Scandinavia, recognized by the Icelandic authorities. Despite its establishment, however, the spiritual needs of Greeks remain significant, as there is no permanent or regular priestly presence.

At present, Greece maintains limited contact with Icelandic universities through programs such as Erasmus. At a time when Turkey possesses structures such as the national DEHUKAM Center for Maritime Law and Sea Studies, and systematically seeks to establish footholds to challenge the status quo in the Aegean and the Eastern Mediterranean, Greece urgently needs to utilize the opportunities provided by its diaspora and the Greek shipping industry.

Air and cultural connection Athens – Reykjavik

The restoration of the direct air connection between Athens and Reykjavik, which was suspended two years ago due to the bankruptcy of the carrier Play OG, is a critical factor for strengthening Greece–Iceland relations. A possible new connection would bring multiple benefits: it would boost tourism and Icelandic visits to Greece, promote bilateral economic and commercial relations, facilitate students and entrepreneurs, and ensure better service for the needs of Greeks living in Iceland, while also increasing the international footprint of Greek airlines.

The historical and cultural dimension further strengthens the importance of Greece for the “Frozen Island,” and vice versa. Greece is particularly beloved by Icelanders: Iceland is referred to as Thule by Pytheas of Massalia and Pliny, while Icelandic mentality is so similar to the Greek that Icelanders have been described as “the Mediterranean’s of the North.”

It is no coincidence that a favorite Greek song of Icelandic philosophy professor at the University of Oslo and internationally leading expert on Plotinus, Eyjólfur Kjalar Emilsson, is “The Train Leaves at Eight”, with lyrics by Manos Eleftheriou and music by Mikis Theodorakis. This cultural familiarity makes closer ties between the two countries both natural and strategically beneficial.

Source:

Η Πίστη στην εποχή μας: Χριστός Παντοκράτωρ και Θεράπων

Σε αυτό το επεισόδιο του νορβηγικού Podcast Praktverk συναντάμε στο Όσλο τον Νορβηγό Ορθόδοξο ιερέα π. Johannes Solberg και τον Έλληνα ερευνητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο Panagiotis Pavlos σε μια συζήτηση για τον Χριστό Παντοκράτορα — όχι μόνο ως τον Κυρίαρχο των πάντων, αλλά ως Εκείνον που βαστάζει, στηρίζει και διακονεί ολόκληρη την κτίση.

Η συζήτηση είναι στα Νορβηγικά αλλά μπορείτε να ενεργοποιήσετε ελληνικούς υπότιτλους σε προβολή YouTube από τον υπολογιστή σας.

Χρονικά σημεία:

00:00 Χριστός Παντοκράτωρ – κυρίαρχος των πάντων και διάκονος
00:33 Παρουσίαση του Panagiotis Pavlos
01:26 Φιλοσοφία, μουσική και βυζαντινή ψαλτική
05:04 Βυζαντινή μουσική, λαϊκή μουσική και παράδοση
08:38 Νορβηγία, Ελλάδα και εθνικός χαρακτήρας
12:45 Ιεραρχία, αυθεντία και οι συγκρούσεις της εποχής μας
16:20 Η χριστιανική εξουσία ως ταπείνωση
20:24 Παντοκράτωρ, Ecce Homo και σύγχρονες παρεξηγήσεις
23:40 Ο νοετικός άνθρωπος και η απώλεια της μυστικής εμπειρίας
27:15 Ορθολογισμός, μεταμοντερνισμός και αγώνας για εξουσία
32:36 Η Ελλάδα ανάμεσα στην πίστη, την παράδοση και τη νεωτερικότητα
33:02 Στηρίξτε το «Tro i tiden» μέσω VIPPS
36:30 Ηθική των σχέσεων, πολιτική και πολιτισμική σύγκρουση
45:10 Είναι ο Χριστός πραγματικά η αλήθεια για εμάς;
48:35 Αλήθεια, κοινότητα και εκκλησία
52:15 Η Ενσάρκωση και η μεταμόρφωση του κόσμου
55:10 Ο σκοπός της ζωής, ο θάνατος και η οντολογική θεραπεία
57:50 Κοινότητα, αλήθεια και η ταυτότητα του ανθρώπου
01:07:28 Ο Παντοκράτωρ με ανοιχτές αγκάλες
01:08:40 Ταπείνωση, ηγεσία και αληθινή αυθεντία
01:11:15 Πόνος, κακό και ο δρόμος προς την ταπείνωση
01:13:03 Επίλογος

Η συζήτηση ξεκινά από τη σύγχρονη αναστάτωση γύρω από την ιεραρχία, την αυθεντία, την εξουσία και τη νομιμότητα, και εισέρχεται στην πρόσφατη δημόσια συζήτηση μεταξύ του Asle Toje και της Hilde Sandvik για τον Χριστό Παντοκράτορα σε αντιπαραβολή με το Ecce Homo — τον Χριστό ως τον πάσχοντα και ευάλωτο. Ποια εικόνα του Χριστού αναδύεται σήμερα στο πολιτικό τοπίο; Ένας Θεός δύναμης ή αυτοθυσίας, όπως αναρωτιέται η Sandvik;

Συμμετέχουν:
Audun Janøy
πατήρ Johannes Solberg
Panagiotis Pavlos

Ηχητική επεξεργασία και συνεργασία: Daniel Brew.

Πηγή:

https://youtu.be/9LVR-ZJlykM?is=prVoehCkixeB2gVQ

Ρέικιαβικ: Η αξία της Ισλανδίας για την Ελλάδα και η στρατηγική της Τουρκίας στην Αρκτική

Ο Πρέσβης της Ελλάδος στο Όσλο και το Ρέικιαβικ, κ. Ευθύμιος Χαρλαύτης, με την Πρόεδρο της Ισλανδίας, κα Halla Tómasdóttir.

Η Ελλάδα ανοίγει γεωπολιτική γέφυρα στον Βορρά – Ο νέος πρέσβης στο Ρέικιαβικ, οι ευκαιρίες για Αθήνα, ο ρόλος της Άγκυρας

Το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας επισκέφθηκε την προηγούμενη εβδομάδα (σ. 18/2/2026) ο νέος Πρέσβης της Ελλάδας στο Όσλο, κ. Ευθύμιος Χαρλαύτης, και επέδωσε τα διαπιστευτήριά του στην Πρόεδρο της Ισλανδίας, κα Halla Tómasdóttir. Υπό άλλες συνθήκες, θα επρόκειτο απλώς για τη συνήθη πρακτική ο εκάστοτε διπλωματικός απεσταλμένος της Ελλάδας στη Νορβηγία να διεκπεραιώνει την εκπροσώπηση της χώρας μας στο βορειοατλαντικό νησί των Βίκινγκ.

Πλην όμως, ο Έλληνας Πρέσβης διέσχισε τον μισό ωκεανό αντιμέτωπος με ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις. Μπορεί η Ισλανδή Πρόεδρος να του εξέφρασε το θαυμασμό της για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, να επιβεβαίωσε συναντίληψη στα μείζονα διεθνή ζητήματα και να συνομολόγησε τις δυνατότητες περαιτέρω εμβάθυνσης των διμερών σχέσεων, ωστόσο αυτά συμβαίνουν σε μια συγκυρία κατά την οποία η Αθήνα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη γεωπολιτικά δεδομένα και εξελίξεις.

Στις 6 Φεβρουαρίου, η ισλανδική κυβέρνηση ενέκρινε το αίτημα της Άγκυρας για το άνοιγμα τουρκικής πρεσβείας στο Ρέικιαβικ, με χρονοδιάγραμμα έναρξης λειτουργίας μέσα στο τρέχον έτος. Η κίνηση αυτή της Τουρκίας δεν είναι τυχαία, ούτε σχετίζεται με τον μικρό αριθμό Τούρκων που ζουν στην Ισλανδία.

Η γεωπολιτική αναβάθμιση της Ισλανδίας

Η Ισλανδία έχει μεγάλη γεωστρατηγική αξία στον βόρειο Ατλαντικό λόγω της θέσης της στο GIUK Gap (πέρασμα μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου) που ελέγχει υποβρύχια και εμπορικές διαδρομές (choke point). Παρότι δεν διαθέτει μόνιμο στρατό, η ύπαρξή της είναι καθοριστική για τη δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στην Αρκτική (από το 2014 η νατοϊκή παρουσία είναι αυξημένη σε αεροσκάφη επιτήρησης και ανθυποβρυχιακά μέσα), και η θέση της αναβαθμίζεται διαρκώς λόγω της παρακολούθησης της ρωσικής δραστηριότητας στην περιοχή. Οι δεσμοί της με τις ΗΠΑ παραμένουν ισχυροί ενώ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε περιβαλλοντική πολιτική, έρευνα και βιώσιμη ναυτιλία.

Οι νέες θαλάσσιες οδοί καθιστούν την Ισλανδία δυνητικό κόμβο logistics μεταξύ Αρκτικής, Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής. Παράλληλα, η χώρα λειτουργεί ως στρατηγική πύλη στους θαλάσσιους δρόμους του Ατλαντικού και του Αρκτικού Κύκλου, με άμεση συνάφεια προς τις εμπορικές διαδρομές που οδηγούν στην Ασία.

Εύλογα, η μετατόπιση του διεθνούς γεωπολιτικού κέντρου βάρους στην Αρκτική την αναδεικνύει σε κρίσιμη παράμετρο για τη στρατηγική ισορροπία, καθώς η Ισλανδία μπορεί να λειτουργεί ως σημείο ελέγχου θαλάσσιων διαδρομών, εφαλτήριο νατοϊκών δυνάμεων σε περιόδους κρίσης και μέσο ενίσχυσης πολιτικής, οικονομικής και γεωπολιτικής συνεργασίας με ισχυρές χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα).

Η Τουρκία στην Αρκτική: Στρατηγική και οφέλη

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία επιχειρεί στρατηγική διείσδυση στον βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, επεκτείνοντας την εκεί παρουσία της μέσω της Νορβηγίας (από το 2019 έχει πραγματοποιήσει πέντε ΤASE — Τουρκικές Αρκτικές Ερευνητικές Αποστολές), και με ενεργό συμμετοχή σε πρωτόκολλα όπως το Spitsbergen για τα νησιά Svalbard (η Ελλάδα έχει υπογράψει το ίδιο πρωτόκολλο το 1925, χωρίς να έχει ενεργή δραστηριότητα ως τώρα).

Η Ισλανδία είναι μέλος του Αρκτικού Συμβουλίου, στο οποίο η Τουρκία συμμετέχει ως χώρα παρατηρητής. Η νέα πρεσβεία στο Ρέικιαβικ θα παρέχει στην Άγκυρα άμεση πρόσβαση σε χώρες και θεσμούς της βόρειας Ευρώπης, με πολλαπλά οφέλη – εμπορικά, οικονομικά και γεωπολιτικά. Επιπλέον, θα επιτρέψει στη γείτονα να διαμορφώσει νέο πλαίσιο επιρροής σε αποφάσεις και προγράμματα για την Αρκτική, να συμμετάσχει ενεργά σε ζητήματα ασφαλείας, έρευνας και θαλάσσιων οδών και να ενισχύσει τη διεθνή εικόνα της. Έτσι, η Τουρκία αναβαθμίζει τον ρόλο της ως ναυτιλιακή δύναμη και διευρύνει τα στρατηγικά της συμφέροντα στον βορειοατλαντικό και αρκτικό χώρο.

Η ίδρυση της πρεσβείας εκπέμπει το σαφές μήνυμα ότι η Άγκυρα επιδιώκει παγκόσμια παρουσία πέραν της Μεσογείου και των Βαλκανίων – δεδομένης ήδη της έντονης δραστηριότητάς της στην Αφρική. Δημιουργεί δίαυλο άμεσης πολιτικής επικοινωνίας με την Ισλανδία και νέο εφαλτήριο διμερούς και πολυμερούς διπλωματίας κοντά στη Γροιλανδία και τον ευρύτερο αρκτικό χώρο.

Μεσοπρόθεσμα, ενισχύει την εικόνα της Τουρκίας ως ανερχόμενης παγκόσμιας διπλωματικής δύναμης σε ζητήματα Αρκτικής, νέων θαλάσσιων διαδρομών και ενεργειακών πόρων. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι η τουρκική πρεσβεία στο Ρέικιαβικ αποτελεί στρατηγικό βήμα πολιτικής, οικονομικής και γεωστρατηγικής διείσδυσης στον βορρά της Ευρώπης και την Αρκτική.

Η ελληνική κοινότητα στην Ισλανδία

Η ελληνική παρουσία στην Ισλανδία είναι μικρή αλλά αξιοσημείωτη. Οι πρώτες οργανωμένες μεταναστευτικές κινήσεις σχετίζονταν κυρίως με ακαδημαϊκές και επαγγελματικές δραστηριότητες, ενώ η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 οδήγησε σε εκθετική αύξηση της παρουσίας των Ελλήνων που σήμερα αριθμούν τουλάχιστον 800 ψυχές.

Το 2004 όταν η Ελλάδα σήκωσε το τρόπαιο του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου, στο Ρέικιαβικ πανηγύρισαν οι μόλις 8 Έλληνες που ζούσαν τότε εκεί, όπως διηγείται ένας εξ αυτών, ο Αντώνης Κουμουρίδης, τότε ειδικευόμενος ιατρός στην Ισλανδία και σήμερα πλαστικός χειρουργός που ζει κι εργάζεται στη Νορβηγία. Οι περισσότεροι Έλληνες της Ισλανδίας ζουν στο Ρέικιαβικ και εργάζονται στον τουρισμό, την εστίαση, την εκπαίδευση και την έρευνα, ενώ συμμετέχουν ενεργά σε επιχειρήσεις – ανάμεσά τους υπάρχει ακόμη και ελληνικό λουκουματζίδικο – και σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.

Δεδομένου ότι Ελλάδα δεν διατηρεί πρεσβεία στο Ρέικιαβικ, οι διπλωματικές σχέσεις καλύπτονται από την Πρεσβεία της Ελλάδας στο Όσλο. Τα τελευταία 20 χρόνια, ωστόσο, ο Ισλανδός φιλέλληνας Rafn Alexander Sigurðsson, Επίτιμος Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Ισλανδία, έχει συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση των διμερών σχέσεων, υποστηρίζοντας την ελληνική κοινότητα και λειτουργώντας ως γέφυρα μεταξύ των δύο χωρών.

Το 2017, κατά την εκεί επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου και του Μητροπολίτη Σουηδίας κ. Κλεόπα, τέθηκαν τα θεμέλια της ελληνορθόδοξης ενορίας του Αποστόλου Βαρθολομαίου στο Ρέικιαβικ, υπό τη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Σουηδίας και Πάσης Σκανδιναβίας, με αναγνώριση από τις ισλανδικές αρχές. Παρά την ίδρυσή της ωστόσο, οι πνευματικές ανάγκες των Ελλήνων παραμένουν μεγάλες, καθώς δεν υπάρχει μόνιμη ή τακτική παρουσία ιερέα.

Προς παρόν, η χώρα μας διατηρεί περιορισμένες επαφές με πανεπιστήμια της Ισλανδίας μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus. Την ώρα που η Τουρκία, διαθέτει δομές όπως το Εθνικό Κέντρο DEHUKAM για τη Θάλασσα και το Δίκαιο της Θάλασσας, και επιχειρεί μεθοδικά την εδραίωση ερεισμάτων για ανατροπή του status quo στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα επείγει να εκμεταλλευθεί τις δυνατότητες που της παρέχει ο μετανάστης Ελληνισμός και ο ελληνικός εφοπλισμός.

Αεροπορική και πολιτισμική σύνδεση Αθήνας – Ρέικιαβικ

Η αποκατάσταση της απευθείας αεροπορικής σύνδεσης Αθήνας – Ρέικιαβικ, που είχε διακοπεί προ διετίας λόγω πτώχευσης του αερομεταφορέα Play OG, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την ενίσχυση των σχέσεων Ελλάδας – Ισλανδίας. Ενδεχόμενη νέα σύνδεση θα αποφέρει πολλαπλά οφέλη: θα ενισχύσει τον τουρισμό και την επίσκεψη Ισλανδών στην Ελλάδα, θα προωθήσει τις διμερείς οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, θα διευκολύνει φοιτητές και επιχειρηματίες και θα διασφαλίσει καλύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών των Ελλήνων ομογενών που ζουν στην Ισλανδία, αυξάνοντας παράλληλα το διεθνές αποτύπωμα ελληνικών αεροπορικών εταιρειών.

Η ιστορική και πολιτισμική διάσταση ενισχύει τη σημασία της Ελλάδας για το «Παγωμένο Νησί», και αντιστρόφως. Η χώρα μας είναι ιδιαίτερα αγαπητή στους Ισλανδούς: η Ισλανδία αναφέρεται ως Θούλη από τον Πυθέα τον Μασσαλιώτη και τον Πλίνιο, ενώ η νοοτροπία των Ισλανδών μοιάζει τόσο με την ελληνική, ώστε να έχουν χαρακτηριστεί «οι Μεσόγειοι του Βορρά».

Δεν είναι τυχαίο ότι αγαπημένο ελληνικό τραγούδι του Ισλανδού καθηγητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και κορυφαίου διεθνώς ειδικού στον Πλωτίνο, Eyjólfur Kjalar Emilsson, είναι «Το τρένο φεύγει στις οκτώ» σε στίχους Μάνου Ελευθερίου και μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Αυτή η πολιτισμική οικειότητα καθιστά απολύτως φυσιολογική και στρατηγικά ωφέλιμη τη στενότερη σύνδεση των δύο χωρών.

Πηγή:

Με την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί ο κόσμος χάνει ένα σύμβολο θρησκευτικής συνύπαρξης*

Κείμενο: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΛΑΤΑΝΟΣ IBSEN** Μετάφραση: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ***

Η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη /Φωτογραφία: Η Καθημερινή

Στις 10 Ιουλίου το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας αποφάσισε να απορρίψει την απόφαση με την οποία το 1935 η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη μετατράπηκε από τζαμί σε μουσείο. Αυτό προκάλεσε έντονη κριτική, άμεσα και διεθνώς. Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Μάικ Πομπέο παρότρυνε την Τουρκία να αλλάξει την απόφασή της. Στην Κυριακάτικη προσευχή, ο Πάπας Φραγκίσκος είπε ότι οι σκέψεις του «είναι στην Αγία Σοφία» και ότι «πονάει πολύ» με την εξέλιξη αυτή. Η UNESCO – την οποία η Τουρκία αγνόησε παντελώς σχετικά με την απόφαση, μολονότι το μνημείο και ο ιστορικός περίγυρός του τελούν υπό την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά ζήτησε διαβούλευση με τις Τουρκικές Αρχές, το συντομότερο δυνατόν. Ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ δήλωσε ότι αυτή η μετατροπή αποστερεί από την Τουρκία το σημαντικότερο σύμβολο της κοσμικής τιμής της.

Είναι σαφές ότι η Αγία Σοφία θα είναι λιγότερο διαθέσιμη ως τζαμί από ότι ως μουσείο, ακόμη και αν ο Πρόεδρος Ερντογάν επιμένει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Με το να πάψει να είναι πλέον μουσείο, η Αγία Σοφία αποστερείται του ρόλου της ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως διατυπώθηκε πρόσφατα. Σε ένα νορβηγικό podcast για τους μουσουλμάνους και το Ισλάμ, επισημάνθηκε, επίσης, ως ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα και η απώλεια σημαντικού τουριστικού εισοδήματος: σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν πέρυσι το μνημείο της Αγίας Σοφίας, περισσότερο από κάθε άλλο αξιοθέατο στη χώρα.

Έρευνες δείχνουν ότι μια σαφής πλειοψηφία του πληθυσμού της Τουρκίας διάκειται θετικά υπέρ της αλλαγής του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας. Μια τέτοια αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στη φήμη της χώρας. Οι Οθωμανοί δεν συμπεριφέρθηκαν περισσότερο ή λιγότερο ηθικά από ότι άλλοι στρατοί και αυτοκρατορίες, όταν κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1453. Είναι δε, αναμφίβολο το γεγονός ότι η Αγία Σοφία ήταν αρχικά Ορθόδοξος Χριστιανικός ναός και μετατράπηκε σε τζαμί ως αποτέλεσμα στρατιωτικής κατάκτησης. Αυτή είναι μια ζοφερή πραγματικότητα που ρίχνει σκοτεινή ιστορική σκιά στην εκ νέου μετατροπή της σε τζαμί σήμερα.

Η απόφαση του Κεμάλ Ατατούρκ να μετατρέψει την Αγία Σοφία από τζαμί σε μουσείο το 1935 οφειλόταν πιθανότατα σε πολλούς λόγους. Το ιστορικό αυτό κτίσμα ήταν τότε σε κακή κατάσταση και η Τουρκία θα μπορούσε έτσι να καθησυχάσει τους Έλληνες, ώστε να εξασφαλίσει ένα κοινό μέτωπο ενάντια σε μια πιθανή ιταλική προώθηση στο Αιγαίο πέλαγος. Επιπλέον, ο Ατατούρκ ενδιαφερόταν να διασφαλίσει την κοσμική δημοκρατία στην Τουρκία.

Ανεξαρτήτως κινήτρων, η απόφαση του Ατατούρκ εναρμονίστηκε με την ειρηνική συνύπαρξη και τη μετριοπάθεια. Αυτό δεν ήταν καθόλου λιγότερο απαραίτητο εκείνη τη στιγμή, όταν περισσότεροι από 100.000 Έλληνες ζούσαν ακόμη στην Κωνσταντινούπολη – μια σημαντικότατη μειονότητα που κρατήθηκε εκτός ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, σχεδόν δέκα χρόνια νωρίτερα. Αυτή η μειονότητα έχει σήμερα, δυστυχώς, σχεδόν αφανιστεί.

Η Αγία Σοφία είναι, δίχως σύγκριση, το πλέον διάσημο και υπέροχο δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Είναι δε γεγονός ότι, ολόκληρη η Ανατολική Ρωμαϊκή, ή Βυζαντινή, εποχή, είναι περιφρονημένη, τόσο ιστορικά όσο και στη γενική συνείδηση των ανθρώπων στην Ευρώπη. Ωστόσο, όχι μόνον το Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διήρκεσε πολύ περισσότερο από το αντίστοιχο δυτικό τμήμα, αλλά και περιέχει το κλειδί για την κατανόηση της μετάδοσης της αρχαίας γνώσης και των ανθρώπινων ιδανικών στην Αναγέννηση και αργότερα στη σύγχρονη εποχή.

Τέλος, το ζήτημα της Αγίας Σοφίας αφορά άμεσα και στη σχέση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ύστερα από πολλά χρόνια βελτιούμενων σχέσεων, η κατάσταση είναι και πάλι τεταμένη. Δεν έχουν περάσει πολλοί μήνες από τότε που οι δύο χώρες κινητοποίησαν δυνάμεις στα βόρεια, στα σύνορα του Έβρου, κατά την ένταση που προκλήθηκε από την προσφυγική κρίση. Αυτή η κατάσταση πόρρω απέχει από το να θεωρηθεί οριστικά παρελθόν, καθώς δόθηκε απλώς ανάπαυλα λόγω της γενικής καραντίνας που η πανδημία του κορωνοϊού επέβαλε παγκοσμίως: είναι σχεδόν αναμφίβολο ότι θα επιδεινωθεί και πάλι.

Ήδη, η Τουρκία δείχνει να επιχειρεί δοκιμαστική γεώτρηση σε τμήματα της Μεσογείου που η Ελλάδα δηλώνει ως ελληνικά ύδατα. Το ζήτημα της εξόρυξης φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζει σαφώς τα συμφέροντα ορισμένων άλλων χωρών, όπως το Ισραήλ, η Κύπρος και η Αίγυπτος, και απειλεί να κλονίσει την σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής. Για να αποφευχθούν περαιτέρω αρνητικές εξελίξεις είναι απαραίτητο οι χώρες να σεβαστούν τα ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα αλλήλων, και να αποφύγουν την πολιτικοποίηση των κοινών και διαφορετικών πτυχών της ιστορίας τους. Δεν υπάρχει τίποτε καταλληλότερο στην κατεύθυνση αυτή από το να διατηρήσουν αμετάβλητα τα μουσεία που διαθέτουν.

* Η ανάλυση αυτή του Αλέξανδρου Ζλατάνου Ibsen δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή, ανήμερα της πρώτης ισλαμικής προσευχής μέσα στην Αγία Σοφία, μετά τη μετατροπή της σε τζαμί, την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2020: (https://www.kathimerini.gr/politics/1089144/apopsi-me-tin-metatropi-tis-agias-sofias-se-tzami-o-kosmos-chanei-ena-symvolo-thriskeytikis-synyparxis/)

** Ο Αλέξανδρος Ζλατάνος Ibsen είναι Πολιτικός Σύμβουλος για ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής στην Κοινοβουλευτική ομάδα του Συντηρητικού κόμματος (Høyre), στην Νορβηγία.

*** Mετάφραση από τα Νορβηγικά — απόδοση κειμένου: Παύλος Παναγιώτης

En appell til dagens vikinger

Også nordmenn burde være triste over at Hagia Sofia blir moské
Hagia Sophia, bilde: Adli Wahid

Det var fredag den 10. juli klokken 20:53 tyrkisk tid, at landets president Recep Tayip Edrogan annonserte at det som opprinnelig var kristenhetens største kirke, skulle konverteres til moské. Akkurat slik den var da Istanbul (tidligere Konstantinopel) lå under Det osmanske riket og frem til 1935. Det er i hovedsak å tolke som en symbolsk handling. Det mangler i alle fall ikke på moskeer i Istanbul fra før, som huser rundt 3500 muslimske gudshus.

Det er dermed også fristende å ty til numerologi: klokkeslettet for Erdogans uttalelse, finner gjenklang i årstallet da Konstantinopel falt i 1453. Hagia Sofia skal i følge ham tas i bruk som moské fredag 24. juli i år, på dagen 97 år etter at Lausanneavtalen ble underskrevet, som etablerte de gjeldende grenser for den tyrkiske stat – en avtale presidenten tidligere har antydet kan trenge en ny gjennomgang. Omgjøringen til moske angår ikke bare gresk-tyrkiske forhold, noe som sees i at både USA, Paven, UESCO er blant mange som har kritisert for sin beslutning.

Kritikken kommer derimot ikke bare utenfra. Et økende antall protester har også kommet fra fremtredende tyrkere. Disse erklærer gjerne at handlingen markerer et tungt symbolsk brudd med den sekulære staten grunnlagt og formet av Mustafa Kemal Ataturk. Åndsmennesker som Orhan Pamuk og Taner Akcam har omtalt det som både en skam og skandale. Svarene på kritikken fra Erdogan, var ikke spesielt beroligende. Han viste til at Mehmet II (som erobret Konstantinopel) også ble en leder for de ortodokse kristne.

Men hvilken betydning har Hagia Sofia utover som historisk levning fra den østlige delen av Romerriket vi i dag gjerne omtaler som «Bysants»? Hvorfor skal Europa for øvrig, og ikke minst Nord-Europa og Skandinavia bry seg?

Det er ikke enkelt å formidle den nesten overnaturlig storheten ved Hagia Sofia til personer som aldri har besøkt bygningen. Men nordmenn har kjent den før, helt tilbake til den tiden da bygningen var en kirke. Den gang tjenestegjorde såkalte «væringer» fra Skandinavia i livgarden til den bysantinske keiseren i Konstantinopel.

Det finnes rester etter disse væringene i selve bygningen i dag. For nesten tusen år siden har en av dem har stått på sørsiden av galleriet, ikke langt unna den praktfulle mosaikken av Deêsis, og da – muligens rammet av et øyeblikks tretthet av den lange ortodokse liturgien – inngravert på brystningen runeinnskriften av sitt navn «Halvdan» for ettertiden. Slik ga han på sin måte nok et lite innblikk i hvordan midlertidigheten og det endelige på mystisk vis omfavner den uendelige i rommet av kirken, som var omtalt som ‘acheiropoietos’ Kirken (‘ikke av menneskehånd’) den gang.

Den besøkende oppdager at Hagia Sofia er det ‘huset som inneholder det uholdbare’ (chôra tou achôrêtou). Som sådan er den Store Kirken for flott til å bli noe annet enn det den ble bygget for. Dens kraft og storhet tillater henne ikke å være noe annet enn hva det er. Og nordmenn var engang dens forsvarere.

Nå, da den igjen skal erobres av en hersker med politiske motiver, tar man seg i å håpe på at den evige væringgarden vekkes til atter å vokte den evige kirken i øst. Ikke for å bruke vold, men for å bruke minnet. For Hagia Sofia er egentlig for stor for smålig politikk.

Skrevet av Panagiotis Pavlos for Minerva, PUBLISERT Mandag 20. juli 2020: https://www.minervanett.no/hagia-sophia/en-appell-til-dagens-vikinger/362727