Σε αυτό το επεισόδιο του νορβηγικού Podcast Praktverk συναντάμε στο Όσλο τον Νορβηγό Ορθόδοξο ιερέα π. Johannes Solberg και τον Έλληνα ερευνητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο Panagiotis Pavlos σε μια συζήτηση για τον Χριστό Παντοκράτορα — όχι μόνο ως τον Κυρίαρχο των πάντων, αλλά ως Εκείνον που βαστάζει, στηρίζει και διακονεί ολόκληρη την κτίση.
Η συζήτηση είναι στα Νορβηγικά αλλά μπορείτε να ενεργοποιήσετε ελληνικούς υπότιτλους σε προβολή YouTube από τον υπολογιστή σας.
Χρονικά σημεία:
00:00 Χριστός Παντοκράτωρ – κυρίαρχος των πάντων και διάκονος 00:33 Παρουσίαση του Panagiotis Pavlos 01:26 Φιλοσοφία, μουσική και βυζαντινή ψαλτική 05:04 Βυζαντινή μουσική, λαϊκή μουσική και παράδοση 08:38 Νορβηγία, Ελλάδα και εθνικός χαρακτήρας 12:45 Ιεραρχία, αυθεντία και οι συγκρούσεις της εποχής μας 16:20 Η χριστιανική εξουσία ως ταπείνωση 20:24 Παντοκράτωρ, Ecce Homo και σύγχρονες παρεξηγήσεις 23:40 Ο νοετικός άνθρωπος και η απώλεια της μυστικής εμπειρίας 27:15 Ορθολογισμός, μεταμοντερνισμός και αγώνας για εξουσία 32:36 Η Ελλάδα ανάμεσα στην πίστη, την παράδοση και τη νεωτερικότητα 33:02 Στηρίξτε το «Tro i tiden» μέσω VIPPS 36:30 Ηθική των σχέσεων, πολιτική και πολιτισμική σύγκρουση 45:10 Είναι ο Χριστός πραγματικά η αλήθεια για εμάς; 48:35 Αλήθεια, κοινότητα και εκκλησία 52:15 Η Ενσάρκωση και η μεταμόρφωση του κόσμου 55:10 Ο σκοπός της ζωής, ο θάνατος και η οντολογική θεραπεία 57:50 Κοινότητα, αλήθεια και η ταυτότητα του ανθρώπου 01:07:28 Ο Παντοκράτωρ με ανοιχτές αγκάλες 01:08:40 Ταπείνωση, ηγεσία και αληθινή αυθεντία 01:11:15 Πόνος, κακό και ο δρόμος προς την ταπείνωση 01:13:03 Επίλογος
Η συζήτηση ξεκινά από τη σύγχρονη αναστάτωση γύρω από την ιεραρχία, την αυθεντία, την εξουσία και τη νομιμότητα, και εισέρχεται στην πρόσφατη δημόσια συζήτηση μεταξύ του Asle Toje και της Hilde Sandvik για τον Χριστό Παντοκράτορα σε αντιπαραβολή με το Ecce Homo — τον Χριστό ως τον πάσχοντα και ευάλωτο. Ποια εικόνα του Χριστού αναδύεται σήμερα στο πολιτικό τοπίο; Ένας Θεός δύναμης ή αυτοθυσίας, όπως αναρωτιέται η Sandvik;
Συμμετέχουν: Audun Janøy πατήρ Johannes Solberg Panagiotis Pavlos
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου στο Oval Office. Φωτογραφία: Andrew Caballero
Πριν από λίγες ώρες (βράδυ Τρίτης, 4 Φεβρουαρίου 2025) έλαβε χώρα στον Λευκό Οίκο μια εξέλιξη η οποία όχι μόνον επαληθεύει, τριάντα χρόνια μετά, την υπόθεση Χάντινγκτον περί σύγκρουσης των πολιτισμών (Foreign Affairs, 1994), αλλά και θέτει την απαρχή μιας νέας εποχής στη Μέση Ανατολή με συνέπειες παγκόσμιας κλίμακας.
Φαίνεται ότι η γεωπολιτική και οι διεθνείς σχέσεις σχετίζονται άμεσα, αν όχι καθορίζονται, από μια ορισμένη θεολογική πεποίθηση και αντίληψη πραγμάτων.
Αυτό επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά στις δηλώσεις του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Νετανιάχου ο οποίος επανέλαβε νωρίτερα σήμερα (4/2/2025) κατά την κοινή συνέντευξη τύπου με τον Αμερικανό Πρόεδρο Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον παλαιοδιαθηκικό μεσσιανισμό που καθορίζει το γεωπολιτικό όραμα του νέου Ισραήλ: την ερμηνεία της Επαγγελίας του Θεού ως εγκαθίδρυση εγκόσμιας βασιλείας του περιούσιου λαού.
Η δήλωση αυτή ήρθε σε συνέχεια της είδησης της ημέρας, εκ στόματος του Αμερικανού Προέδρου, λίγες στιγμές νωρίτερα. Είπε δηλαδή ο Πρόεδρος Τραμπ:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν τη Λωρίδα της Γάζας και θα κάνουμε δουλειές εκεί, θα είναι στην κυριότητά μας (;) και θα είμαστε υπεύθυνοι για την αποσυναρμολόγηση όλων των επικίνδυνων, ανεκρήγνυτων βομβών και άλλων όπλων στην περιοχή, θα καθαρίσουμε το πεδίο και θα απομακρύνουμε τα κατεστραμμένα κτήρια εκκαθαρίζοντάς τα, και θα δημιουργήσουμε μια οικονομική ανάπτυξη που θα παράσχει απεριόριστο αριθμό θέσεων εργασίας και στέγη για τους ανθρώπους στην περιοχή».
Εάν δεν υπήρχε η αναφορά του Αμερικανού Προέδρου για μόνιμη απομάκρυνση των Παλαιστινίων από τη Γάζα, θα έλεγε κανείς, καταρχήν, ότι αυτή είναι μια εξαιρετική ιδέα διεθνούς κοινωνικής και ανθρωπιστικής προσφοράς των Ηνωμένων Πολιτειών στην ανελέητα κατεστραμμένη Λωρίδα της Γάζας που έχει οδηγήσει στο θάνατο περισσοτέρων από 100.000 Παλαιστινίων.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του περιοδικού Lancet, ο αριθμός αυτός μάλιστα ενδέχεται να μην είναι οριστικός, καθώς δεν συμπεριλαμβάνει όλους όσοι είτε αγνοούνται είτε παλεύουν ακόμη ως τραυματίες για τη ζωή τους.
Πλην όμως, υπάρχουν δύο λεπτομέρειες τις οποίες ο προσεκτικός ακροατής των κοινών δηλώσεων σήμερα το βράδυ στον Λευκό Οίκο μπορεί να διακρίνει.
Το πρώτο στοιχείο είναι ότι, ενώ εξ αρχής ο Αμερικανός Πρόεδρος εξέφρασε την πολιτική του για τη Γάζα ευθυτενώς, εννοώντας ότι 1,8 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι δεν μπορούν να επιστρέψουν και να ζήσουν στη Γάζα αλλά θα πρέπει να μετακινηθούν σε γειτονικές χώρες όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός στη δική του αρχική τοποθέτηση δεν φάνηκε να υιοθετεί άμεσα ρητά αυτό το όραμα, καθώς συνέχισε να μιλά για εκκαθάριση απλώς της Χαμάς και των τρομοκρατικών στοιχείων στην περιοχή της Γάζας. Εν συνεχεία όμως, όταν ρωτήθηκε επί τούτου από δημοσιογράφο για το πώς βλέπει την πρόταση Τραμπ για τη Γάζα, συντάχθηκε ρητά και απερίφραστα με αυτήν εκθειάζοντας τον Αμερικανό Πρόεδρο.
Το δεύτερο στοιχείο, το οποίο ήδη καθίσταται εμφανές από τα ανωτέρω, είναι ότι όταν ο Πρόεδρος Τραμπ μιλά για «θέσεις εργασίας και στέγη για τους ανθρώπους στην περιοχή» μάλλον δεν έχει τόσο κατά νου τον αραβικό γηγενή πληθυσμό της Λωρίδας της Γάζας για τον οποίο είπε ότι δεν μπορεί να παραμείνει εκεί. Αλλά ούτε καν της Δυτικής Όχθης, για την οποία φαίνεται να προορίζει το ίδιο μοντέλο. Σε άλλο μάλιστα σημείο της ομιλίας του, διαφαίνεται ότι αυτό το όραμα οδηγεί στη δημιουργία της νέας ισραηλινής μεσογειακής ριβιέρας, στον τόπο όπου μέχρι τώρα ζούσαν πακτωμένοι οι Παλαιστίνιοι, ως αποτέλεσμα πολύχρονων διαδικασιών εποικισμού.
Kαταστροφική στρατιωτική παρέμβαση
Στην ίδια συνέντευξη Τύπου ο Τραμπ – πολύ ορθώς κατά τη γνώμη μας – ομολόγησε την τραγική αποτυχία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Η οποία, όπως είπε χαρακτηριστικά, κόστισε στον αμερικανικό λαό μερικά τρισεκατομμύρια δολάρια και αμέτρητες ανθρώπινες ζωές.
Και άρα, είναι προφανές ότι ο ίδιος έχει αποφασίσει να αντικαταστήσει αυτού του είδους καταστροφική στρατιωτική παρέμβαση των ΗΠΑ με μια καινοφανή οικονομική επέλαση η οποία θα υλοποιηθεί μέσα από γιγάντια προγράμματα επενδύσεων και ανοικοδόμησης δίχως προηγούμενο.
Δημοκρατία και Μεσσιανισμός
Ωστόσο, το ζήτημα που τίθεται πλέον και σχετίζεται με αυτό που υπαινιχθήκαμε στην αρχή είναι τόσο ηθικής και ανθρωπιστικής όσο και θεολογικής τάξεως. Πόσο άραγε μπορεί να αντέξει στην εφαρμογή του ένα μοντέλο ανταλλάγματος του θεμελιώδους δικαιώματος ενός λαού για γη και πατρίδα με θέσεις εργασίας και κάποιες οικονομικές απολαβές δίχως τη συμμετοχή των αυτοχθόνων κατοίκων της περιοχής; Πώς μπορεί η Αμερική της ελευθερίας, του φιλελευθερισμού και της αξίας του ατόμου να συγκαταβαίνει και να συνηγορεί στην de facto εκδίωξη ενός αυτόχθονος λαού εξίσου αρχαίου με τον εβραϊκό;
Εξάλλου, στην ουσία του, ο πόλεμος μεταξύ Παλαιστινίων και Εβραίων είναι ένας εμφύλιος αδελφοκτόνος πόλεμος. Διότι, εάν πάμε προς τα πίσω στην ιστορία και την προϊστορία, σύμφωνα ακόμη και με την ίδια την εβραϊκή παράδοση και θρησκεία, προπάτορας των σημερινών Εβραίων και όλων των φυλών της περιοχής είναι ο Νώε, ο οποίος αφήνει τρείς απογόνους, τον Σήμ, τον Χάμ και τον Ιάφεθ, οι οποίοι είναι και οι τρεις γενάρχες των βασικών φύλων της ανθρωπότητας, σημίτες, χαμίτες και ιαπετοί (τα ευρωπαϊκά φύλα).
Επιπλέον, από πού προκύπτει ότι ένας γηγενής λαός, εν προκειμένω ο λαός του Ισραήλ, που είναι ένας από τους απογόνους του Νώε, δικαιούται να εξανδραποδίζει τους υπολοίπους αξιώνοντας γη και πατρίδα περισσότερο από έναν άλλο λαό, τον αραβικό, ο οποίος καλείται πλέον να αποστεί παντοτινά από τις πατρογονικές του εστίες όπου ζει επί πολλές χιλιετίες;
Εξάλλου, και οι Παλαιστίνιοι και οι Εβραίοι είναι αυτόχθονες κάτοικοι της περιοχής με ίδια δικαιώματα. Είναι αργότερα που επισυμβαίνει η ταύτιση θρησκείας και έθνους και άρα τότε ο εβραϊσμός ταυτίζεται με τον ιουδαϊσμό.
Είναι σαφές ότι τα τεκταινόμενα αυτών των ωρών στην Ουάσινγκτον μαρτυρούν μια σύγκλιση θεολογικών, μεταφυσικών και εσχατολογικών παραδόσεων που όμως είχε μια συγκεκριμένη ιστορική σημασία και έννοια και δεν μπορεί να προεκτείνεται εσαεί.
Από την μια ο ιουδαϊκός μεσσιανισμός κοσμικής βασιλείας και κυριαρχίας ο οποίος παραμένει προσηλωμένος στην Παλαιά Διαθήκη και αξιώνει τη δικαίωσή της με όρους ταύτισης ενός ορισμένου γένους, έθνους και λαού με τη θεότητα.
Από την άλλη, ο αμερικανικός μανιχαϊκός (εμείς οι καλοί, οι άλλοι οι κακοί) μονοφυσιτικός (άρνηση συνύπαρξης διαφορετικών φύσεων – θεού και ανθρώπου, Ελλήνων και Ιουδαίων, και ούτω καθεξής) χριστιανισμός, ο οποίος μη έχοντας ουσιαστικά επικαιροποιηθεί από την Καινή Διαθήκη, βλέπει στον ιουδαϊκό μεσσιανισμό του Νετανιάχου τη δικαίωση του ατομικιστικού φιλελευθερισμού στον μετανεωτερικό νεοαποικιοκρατικό καπιταλισμό.
Εξάλλου, ο στηριζόμενος στην Παλαιά Διαθήκη ισχυρισμός Νετανιάχου είναι ανεπίκαιρος και ανιστορικός, αφού η Παλαιά Διαθήκη έχει περατωθεί με τη Σάρκωση του Θεού στο Πρόσωπο του Χριστού. Είναι επί της Καινής Διαθήκης, ακριβώς, όπου θεμελιώνεται ο πολιτισμός του σεβασμού της ανθρώπινης προσωπικότητας, της δικαιοσύνης και της ισότητας των ανθρώπων ως άτομα και ως πρόσωπα, και της συμβίωσης όλων των ανθρώπων στη Δημοκρατία – πόλη.
Ο Τραμπ είναι άνθρωπος ειλικρινών προθέσεων για ειρήνη και το όραμά του για τη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να σημαίνει πραγματικά μια λαμπρή αμερικανική δημοκρατική συμπεριφορά, αν οι Παλαιστίνιοι έβρισκαν τόπο και δικαίωση ως ανθρώπινα πλάσματα, σε αυτό το νέο σχέδιό του για την περιοχή.
Ωστόσο, θα πρέπει να προσέξει να μη συνδεθεί το όνομά του με ένα παγκόσμιο ολοκαύτωμα το οποίο θα συμβεί αναπόφευκτα στη Μέση Ανατολή εάν δεν υπάρξει σεβασμός του ανθρώπου. Διότι είναι προφητευμένο ότι στη Μέση Ανατολή θα συγκρουστούν όλοι οι λαοί εάν καταργηθεί η δικαιοσύνη και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που η επιστροφή στη βαρβαρότητα της ισχύος και της αποθέωσης της δύναμης προκαλούν.
Ο Τραμπ λοιπόν θα πρέπει να μην οδηγηθεί εξ ονόματος της υπεράσπισης της δημοκρατίας, για την οποία διακινδύνευσε τη ζωή του την ίδια στις ΗΠΑ, στην κατάλυσή της στη Μέση Ανατολή μέσω της εφαρμογής μιας μοιραίας πολιτικής που οδηγεί σε κατ᾽ ουσίαν επανάληψη του ολοκαυτώματος των αυτοχθόνων λαών της Αμερικής από τους Δυτικοευρωπαϊκούς αποίκους προτεσταντικής κυρίως θρησκείας, και του ολοκαυτώματος του ιδίου του εβραϊκού λαού από τον ευρωπαϊκό ναζισμό.
Ο Παναγιώτης Παύλος, Eρευνητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο της Νορβηγίας συζητά με τον δημοσιογράφο Αθανάσιο Χούπη, στην ραδιοφωνική εκπομπή «Έλληνες Παντού», του Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας ‘Η Φωνή της Ελλάδας’ στην ΕΡΤ, την Τρίτη 30 Ιουλίου 2024.
Κεντρικός άξονας της συζήτησης οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Παρισιού και οι συμβολισμοί της Τελετής Έναρξης οι οποίοι -υπό το πρόσχημα μιας αφηρημένης ιδέας «συμπερίληψης»- συνιστούν ευθεία εξύβριση των μεταφυσικών θεμελίων του Δυτικού πολιτισμού αλλά και της βάσης της Χριστιανικής ταυτότητας της Ευρώπης και της Δύσης.
Ανιχνεύσαμε το αποτύπωμα της ευθείας επίθεσης με τη μορφή υβριστικής προσβολής της θρησκευτικής πίστης του δυτικού κόσμου στην ελληνική κοινωνία και διερωτηθήκαμε περί του κατά πόσον ο Ελληνισμός διαθέτει ή όχι τα εργαλεία εκείνα που μπορούν να ορθώσουν ανάστημα αντίστασης στην συστημική απόπειρα αποδόμησης και διάλυσης των συνεκτικών αρχών και αρμών της δυτικής κοινωνίας.
Επιπλέον, αναφερθήκαμε στις πρόσφατες εξελίξεις στα Ελληνοτουρκικά, με αφορμή τα επεισόδια στην Κάσο και την επί του πεδίου de facto αμφισβήτηση της Τουρκίας των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και της ισχύος του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Μιλώντας στον Γιώργο Σαχίνη και τον 98.4, και αποδομώντας όλα τα σημεία της νέας απάντησής της, ο Παναγιώτης Παύλος υποστήριξε ότι σε νέο ενημερωτικό της δελτίο μέσω email η ευρωβουλευτής κ. Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση με την διαρροή προσωπικών δεδομένων αποδήμων – εκλογέων
Ο Παναγιώτης Παύλος, ερευνητής Φιλοσοφίας στο Όσλο, είναι μεταξύ των αποδήμων που δημόσια ανέδειξαν την υπόθεση των emails-gate, μιλώντας στον 98.4 υποστήριξε, ότι σε νέο ενημερωτικό της δελτίο μέσω email, η ευρωβουλευτής κ. Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση με την διαρροή προσωπικών δεδομένων αποδήμων – εκλογέων, αφού στις εξηγήσεις με τις οποίες επιχειρεί να αιτολογήσει την όλη κατάσταση, αφενός και πάλι συμπεριφέρεται με προκλήσεις προς τους παραλήπτες των emails, όπως λέει, αφετέρου, “αδειάζει” την Υπουργό Εσωτερικών, Νίκη Κεραμέως, αφού η ίδια παραδέχεται ότι το επίμαχο στικάκι με τα δεδομένα χιλιάδων αποδήμων το παρέλαβε από κομματικό στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας μόλις τον Ιανουάριο του 2024.
Ακούστε τη συνέντευξη του Παναγιώτη Παύλου με τον Γιώργο Σαχίνη:
Ευχαριστώ πολύ για την τιμή να είμαι μαζί σας και θερμά συγχαρητήρια για την εκπομπή σας. Εξαιρετικοί ομιλητές, πολύ όμορφα πράγματα ακούστηκαν, και μαθαίνει κανείς διαρκώς. Νομίζω ότι τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πάρα πολύ χρήσιμες σε εποχές κρίσιμες όπως αυτή που ζούμε τώρα.
Τί να πει κανείς για το 1821; Τί να πεί κανείς για την 25η Μαρτίου; Διπλή Εορτή, όπου η μία τρέφει την άλλη, και η μία πάντοτε έτρεφε την άλλη. Σκεπτόμουν νωρίτερα, ακούγοντας τα όσα ωραία ειπώθηκαν, ότι αν σήμερα ο Έλληνας έχει ανάγκη να συνειδητοποιήσει ένα πράγμα, αυτό είναι ο τρόπος -τον οποίον όπως ανέφερε και ο Θόδωρος, προσπαθώ να περιγράψω και στο κείμενό μου- με τον οποίον εορτάζουμε ένα τέτοιο γεγονός, όπως το 1821. Νομίζω ότι το βασικότερο στοιχείο είναι ότι κανείς πρέπει να ζει τα γεγονότα τα οποία καλείται να τιμήσει, για να μην τα υποβαθμίζει απλώς σε μια εκδήλωση φολκλόρ ή απλώς ένα πανηγύρι. Επιπλέον, μια τέτοια διαδικασία κατά την οποία κανείς μετέχει στα γεγονότα που εορτάζει, έχει το τεράστιο όφελος ότι δίνει στον εορτάζοντα, στον μετέχοντα λοιπόν, την δυνατότητα να αντιληφθεί όλην αυτήν την συνέχεια του Ελληνισμού με τρόπο που αυτόματα απωθεί κάθε απόπειρα ερμηνείας νεωτερικής ή μετανεωτερικής, η οποία επιδιώκει να μιλήσει για γέννηση ενός έθνους την δεκαετία του 1820. Ωσάν, δηλαδή, οι Έλληνες οι οποίοι επαναστάτησαν να μην είχαν κάποια εθνική ταυτότητα προηγουμένως, να μην ήτανε Βυζαντινοί, να μην ήτανε Ρωμιοί, να μην ήτανε Έλληνες της ύστερης αρχαιότητας, να μην ήταν αρχαίοι. Ωσάν, δηλαδή, όλος αυτός ο πλούτος ο οποίος έρχεται μέσα από τις χιλιετίες αυτής της ζωντανής παράδοσης να μην ήταν ενεργός και ενεργών, στα γεγονότα της Επανάστασης.
Και φυσικά, όταν κανείς ζει μ’ έναν τέτοιο τρόπο ώστε να μετέχει και να μυείται διαρκώς σ᾽ αυτήν την αλήθεια των αγωνιστών του ᾽21, όχι μόνον αυτών που είχαν το καραούλι και το όπλο, και έδιναν την ζωή τους, αλλά και όλων όσοι αγωνίστηκαν να στηρίξουν την Επανάσταση -και μολονότι εγώ διαφωνώ πάρα πολύ με πολλά πράγματα που έκανε ο Κοραής, θέλω να είμαι δίκαιος, και μπορώ να δεχθώ ότι κι αυτός ο άνθρωπος εμφορείτο από έναν καημό, ας πούμε να απελευθερωθεί η Ελλάδα, με όποιον τρόπο το εκδήλωνε αυτό, και με όποιες προδιαγραφές διέθετε ζώντας στο Παρίσι· δεν μπορώ βέβαια να τον συγκρίνω με τον Καποδίστρια, για τον οποίον έτρεφε θανάσιμο μίσος και δυστυχώς αυτή ήταν από τις χειρότερες πτυχές του Κοραή, ότι δεν κατόρθωσε ακόμη και ο θάνατος, η δολοφονία του Καποδίστρια, να τον μαλακώσει ως άνθρωπο και έφτασε μέχρι τα όρια της κακίας, με αυτά που γνωρίζουμε ότι έγραψε και ένιωθε – επομένως, νομίζω ότι αυτός ο τρόπος, του να μετέχουμε στα γεγονότα του 1821 είναι ο κατεξοχήν ενδεικτικός και ενδεικνυόμενος, αν θέλουμε σήμερα να αντλήσουμε το μέγιστο όφελος από τούτον τον εορτασμό.
Από ᾽κει και πέρα, ειπώθηκαν πάρα πολλά, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι τεράστιες για όλον τον Ελληνισμό, τόσο εντός Ελλάδος όσο και εκτός. Διότι η Ελλάδα ζει κυρίως εκτός των ορίων της, και δεν το εννοώ με κάποια έννοια ιμπεριαλιστικής ή επεκτατικής διάθεσης. Το εννοώ με την καθαρά πραγματική διάσταση ότι υπάρχει ένας τεράστιος Ελληνισμός εκτός των ορίων του ελλαδικού κράτους. Η Μαριούπολη είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, που τώρα είναι και τόσο άσχημα και τραγικά στην επικαιρότητα, αλλά και όλος ο υπόλοιπος Ελληνισμός.
Δεν θέλω να μακρηγορήσω πολύ, απλώς σκέφτομαι ότι, όπως οι προκλήσεις αυτές είναι τεράστιες – και σήμερα σαφώς πρέπει αν θέλει κανείς να έχει ειρήνη, να ετοιμάζεται για πόλεμο – υπάρχουν και κάποια πράγματα που πρέπει να δουλέψουμε οι Έλληνες, ανεξάρτητα από το τί οι εξελίξεις φέρουν και θα φέρουν.
Aυτό έχει να κάνει κυρίως με μια αδήριτη ανάγκη και επιτακτική, νομίζω σήμερα, να υπερβούμε τα κόμματα, να υπερβούμε την κομματική αντίληψη, διότι αυτή καταστρέφει τη δυνατότητα της ενότητας στην ελληνική κοινωνία, και στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, και να αναχθούμε στην κατανόηση του ότι ανήκουμε σε ένα όλον και αυτό το όλον έχουμε το χρέος να υπηρετούμε.
Ταυτόχρονα, πρέπει να μάθουμε και να συνηθίσουμε στις γεωπολιτικές αλήθειες και όχι στα πολιτικά ψεύδη. Αν δεν το κάνουμε αυτό, ήδη μόνοι μας αυτοκτονούμε, και δεν μας φταίει κανένας Τούρκος. Δεν μας φταίνε ούτε οι λαθρομετανάστες, οι οποίοι είναι μείζον πρόβλημα, που σε συνδυασμό με το τεράστιο δημογραφικό που αυτή τη στιγμή βιώνουμε, δημιουργεί εκρηκτικές συνθήκες. Ακόμη και σε μια εμπλοκή Ελλάδας – Τουρκίας δεν θέλει κανείς να σκέφτεται τί ρόλο θα έπαιζαν όλοι αυτοί οι πληθυσμοί αλλοδαπών που σε κάποιο βαθμό ελέγχονται και από την Τουρκία και από ξένα κέντρα.
Επομένως, πρέπει να υπάρξει μια τέτοια συνειδητοποίηση, και νομίζω ότι ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι κανείς να έχει μιαν καλώς εννοούμενη εσωστρέφεια και μίαν καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια. Εσωστρέφεια, με την έννοια ότι πρέπει να κοιτάζει μέσα του και να δει τί είναι αυτό που λέμε Ελληνισμός και Έλληνας· ποιό είναι το είναι του Ελληνισμού το οποίο έχει μια υπερτρισχιλιετή συνέχεια και ταυτότητα. Και η καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια είναι ότι, αυτήν την συνειδητοποίηση, αυτό το βίωμα που αντλεί κανείς απ’ αυτήν την εσωστρέφεια, να μπορεί να το βγάζει σε μια πράξη με διεθνή και παγκόσμιο απόηχο και αντίκτυπο.
Να είναι, δηλαδή, κανείς ρεαλιστής και όχι ιδεαλιστής. Να μπορεί να βλέπει όπως έβλεπαν μεγάλοι Έλληνες, και σύγχρονοί μας – αναφέρθηκε προηγουμένως ο π. Γεώργιος Μεταλληνός, εμένα με ενθουσιάζει ο Κωστής Μοσκώφ, ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, και πολλοί άλλοι άνθρωποι. Και φυσικά υπάρχουν και άλλα ζητήματα.
Ξέρετε, ήταν εδώ πριν ένα μήνα περίπου ο Υπουργός Εξωτερικών, ο Νίκος Δένδιας, ως προσκεκλημένος της νορβηγικής κυβέρνησης, όταν και έγινε και το γνωστό επεισόδιο με τον Τούρκο πρέσβη, στο πλαίσιο μιας διάλεξης που έδωσε για το Δίκαιο της Θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο. Και εκεί, θα σας πω κάτι που δεν το έχω πει βέβαια σε κανέναν, το λέω, το χαρίζω σε εσάς, έδωσα ένα σημείωμα κατ᾽ ιδίαν στον Υπουργό, το οποίο το ξέρω ότι το διάβασε, όπου μεταξύ άλλων πραγμάτων του είπα ότι προσβλέπουμε και έχουμε την ελπίδα, ότι η κυβέρνηση αυτή, και εν πάσει περιπτώσει και ο ίδιος, θα φροντίσουν για κάποια πράγματα που η Ελλάδα πρέπει να κάνει.
Όπως, ότι πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά ύδατά της στα 12 ναυτικά μίλια παντού. Πρέπει, κατ᾽ εμέ, να κάνει σύνδεση ΑΟΖ με την Κύπρο. Κι εν πάσει περιπτώσει, οποιαδήποτε συζήτηση για τα εναπομένοντα ζητήματα που αφορούν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με την Τουρκία, θα πρέπει να γίνει εφόσον η Ελλάδα έχει πράξει αυτά που το Διεθνές Δίκαιο της παρέχει να πράξει. Δεν μπορείς να πας σε μια οποιαδήποτε διαπραγμάτευση ή συζήτηση, αν δεν έχεις κλείσει 12 μίλια παντού. Αυτό θα ήταν έγκλημα και ολέθριο σφάλμα.
Κι επίσης, να πω και τον καημό μου κλείνοντας, ότι νομίζω, είναι τιμή στο 1821 και είναι τιμή στην ταυτότητα της Ελλάδας, ο Έλληνας σήμερα να μην ξεχνάει τις εσχατιές του Ελληνισμού. Εγώ προέρχομαι από την Θράκη, ήμουν στο Καστελλόριζο το φθινόπωρο και δεν βλέπω την ώρα να μπορέσω να ξαναπάω. Θα έλεγα λοιπόν, όλοι οι Έλληνες να φροντίσουν να ταξιδέψουν στις εσχατιές, να πάνε στο Καστελλόριζο, γιατί εκεί θα τους μιλήσει ο τόπος ο ίδιος, και θα τους πεί τί πρέπει να κάνουν.
Όπως και στον ίδιον τον Πρωθυπουργό: ξέρετε, ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβεις τί υπηρετείς και τί χώρας ηγείσαι, είναι να ταξιδεύεις όπως κάνουν οι πιλότοι μας με τα F16 και τώρα εσχάτως, και ευτυχώς, θα κάνουν και με τα Rafale, να πετάει κανείς πάνω από την Ελλάδα.
Όταν πετάς πάνω από το Αιγαίο, τότε δεν χρειάζεται ούτε πολλή φιλοσοφία, ούτε, πώς να πω, έτσι, να είσαι καλλιτέχνης της γεωπολιτικής και της διπλωματίας. Σου μιλάει ο τόπος και σου λέει τί πρέπει να κάνεις. Σου μιλάν τα βράχια, σου μιλάει το καθρέφτισμα, το χρυσάφισμα της θάλασσας που έχει υμνήσει ο Ελύτης τόσο μοναδικά. Και όλα αυτά σου δείχνουν τί πρέπει να κάνεις, είτε είσαι Πρωθυπουργός, είτε είσαι Υπουργός των Εξωτερικών, είτε είσαι η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, είτε είσαι ο τελευταίος Έλληνας πολίτης, στον οποίο στέλνω τις θερμότερες ευχές μου για την αυριανή μεγάλη ημέρα, την διπλή γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και την 25η Μαρτίου της Εθνικής Ανεξαρτησίας μας.
Αγαπημένος ήρωας του 1821; Δύσκολη ερώτηση. Σίγουρα, τα τρία Κ είναι σημαντικά, Κολοκοτρώνης, Καποδίστριας, Καραϊσκάκης. Αλλά δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Ρήγα Φεραίο, δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Μακρυγιάννη. Όπως και δεν μπορείς να αφήσεις έξω και όλους αυτούς τους χιλιάδες ανώνυμους Έλληνες, φτωχούς, καταφρονεμένους, που όμως είχαν ένα μεγαλείο. Δηλαδή τί; Πίστεψαν και έγιναν υπήκοοι αυτού του Αγώνα. Δηλαδή, ο Κολοκοτρώνης δεν θα᾽ταν Κολοκοτρώνης, αν δεν είχε τα παλληκάρια αυτά που ᾽διναν το αίμα τους, πεινασμένοι, αδύνατοι, αδύναμοι, επειδή τους ενέπνεε αυτή η γιγάντια μορφή του Κολοκοτρώνη μία τέτοια πίστη και μία τέτοια πεποίθηση. Και, φυσικά, η πίστη τους και η αγάπη τους στον Θεό και στην Ελλάδα τους μεταμόρφωνε σε αυτό που έγιναν.
Αυτά. Σας ευχαριστώ πολύ και εύχομαι χρόνια πολλά σε όλους! Καλό βράδυ από το Όσλο.
*Απομαγνητοφώνηση εόρτιου χαιρετισμού στον διαδικτυακό επετειακό Μαραθώνιο που διοργάνωσε η Άμυνα και Γεωστρατηγική στις 24 Μαρτίου 2022, για την διπλή Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και της 25ης Μαρτίου, ημέρας Εθνικής Παλιγγενεσίας, του 1821, με την επιμέλεια των Θεόδωρου Νικολοβγένη και Θεόδωρου Γιαννακόπουλου.
