Με επίκεντρο τη μελέτη της εμβληματικής «Μυσταγωγίας» του Αγίου Μάξιμου Ομολογητού διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί και θεολόγοι φιλοξενήθηκαν στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου γεφυρώνοντας την ορθόδοξη υπαρξιακή φιλοσοφία με τη βιωματική μοναστική παράδοση.
Στο περιβάλλον αβραμιαίας φιλοξενίας των πατέρων της Ιεράς Μονής και με την ευλογία του Καθηγουμένου Αρχιμανδρίτου Εφραίμ, καθηγητές Πανεπιστημίου, θεολόγοι, φιλόσοφοι και ειδικοί ερευνητές της Πατερικής σκέψης προερχόμενοι από διάφορες χώρες, συνήλθαν με σκοπό τη μελέτη της Μυσταγωγίας, κορυφαίου έργου του μεγάλου Πατρός της Εκκλησίας του 6ου και 7ου αιώνα.
Η Ομάδα Σπουδής στον Άγιο Μάξιμο Ομολογητή συστάθηκε πριν από δέκα χρόνια από τον ομότιμο πλέον Νορβηγό καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, Torstein Theodor Tollefsen. Σκοπός της συστάσεώς της είναι η μελέτη και εμβάθυνση στο μοναδικό – τόσο ως προς το θεολογικό και φιλοσοφικό περιεχόμενό του όσο και την καθοριστική επίδρασή του στην πορεία της εκκλησιαστικής παράδοσης και του Ορθόδοξου βιώματος – έργου του Ομολογητού.
Η Μυσταγωγία του Αγίου Μαξίμου συνιστά το απαύγασμα της Μυστικής εμπειρίας της Εκκλησίας και της θαυμαστής θεολογικής και φιλοσοφικής διάνοιας του ιδίου.
Ένα εμβληματικό θεολογικό κείμενο
Συγκεφαλαιώνει με τρόπο απαράμιλλο τη λειτουργική εμπειρία της Εκκλησίας και την αλήθεια περί του Ακτίστου Θεού και της κτίσεως η οποία κινείται προς τη Θέωση. Στο έργο αυτό ο Ομολογητής προσλαμβάνει τη λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας, όπως την αποτυπώνει προηγουμένως ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, και την αναδεικνύει εμβαθύνοντας στη σχέση κτιστού – Ακτίστου, ανακαινίζοντας παράλληλα τη γνώση του ανθρώπου περί Θεού και κόσμου ως αλήθεια όχι διανοητικά προσπελάσιμη αλλά οντολογικά μετεχόμενη.
Πρόκειται για κείμενο εξαιρετικής ομορφιάς και συνάμα υψηλού βαθμού δυσκολίας, ιδίως αν κανείς επιχειρήσει να το κατανοήσει μόνο με όρους θύραθεν σοφίας και με απλή εφαρμογή διανοητικών εργαλείων της ελληνικής φιλοσοφικής παραδόσεως που προηγήθηκε των Πατέρων της Εκκλησίας.
Μολονότι μεγάλης φιλοσοφικής αξίας, η Μυσταγωγία είναι έργο κατεξοχήν Χριστολογικό και Τριαδολογικό, και η προσέγγισή της προϋποθέτει την οντολογική και προσωπικά υπαρξιακή μετοχή κατά το δυνατόν στην Αλήθεια της Θείας Οικονομίας, όπως ακριβώς η γνώση του Θεού προϋποθέτει και συνεπάγεται την προσωπική σχέση του ανθρώπου με τον Θεό στο Πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος είναι η Αρχή και το Τέλος των κτιστών όντων και του κτιστού κόσμου.
Μελετώντας κανείς τη Μυσταγωγία αντιλαμβάνεται την ουσιώδη διαφορά των πνευματικών παραδόσεων Δύσης και Ανατολής. Αφενός, δηλαδή, της προσπάθειας του ανθρωπίνου πνεύματος να φθάσει σε αντικειμενοποιητική και αντικειμενοποιημένη γνώση του Θεού ως αποτέλεσμα επίπονης διανοητικής άσκησης και εντέλει κατάκτησης του Θεού ως αντικειμένου. Και αφετέρου, του αγώνα να καταστείλει ο άνθρωπος εντός του την υποκειμενικότητα και να καταφάσκει ασκητικά ότι τα Θεία μανθάνονται δια του πάθους και γνωρίζονται δια της μεθέξως, όπως λέει ο Αρεοπαγίτης.
Δηλαδή, δια της δεκτικότητας του ανθρώπου να λάβει εκουσίως εντός του «τὸν τρισοφεγγῆ Ἕνα, οὗ ἐστὶ χρεία», όχι ως ουσία, αλλά ως Πρόσωπο, το οποίο κατέχει κεντρική θέση στην Ορθόδοξη υπαρξιακή φιλοσοφία του Αγίου Μαξίμου.
Εξάλλου, η διαφορά της γνώσης πραγμάτων ως αντικειμένων από τη γνώση προσώπων, ως βάση του Ορθόδοξου υπαρξισμού, έχει αναλυτικά επισημανθεί από μεγάλους Έλληνες στοχαστές, όπως ο Χρήστος Γιανναράς και ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας.
Υπό τη σκέπη του Αγίου Όρους
Υπ᾽ αυτήν την έννοια, δε θα μπορούσε να υπάρξει τόπος καταλληλότερος για τη σπουδή ενός τόσο σημαντικού έργου, από το Άγιον Όρος και την Ιερά Μονή Βατοπαιδίου. Είναι στο Περιβόλι της Παναγίας όπου γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η καθημερινή ζωή του ανθρώπου, είτε είναι μοναχός είτε λαϊκός, αν πρόκειται να αληθεύει μετέχοντας του Κοινού Λόγου και να μην ιδιωτεύει ψευδόμενος, όπως λέει ο Ηράκλειτος, θα πρέπει να περιστρέφεται γύρω από τη Θεία Λειτουργία και να αποτελεί προέκτασή της, ακριβώς όπως δείχνει ο Άγιος Μάξιμος στη Μυσταγωγία.
Διότι, είτε το γνωρίζει είτε το αγνοεί ο άνθρωπος, τα πάντα λειτουργούν και λειτουργούνται, προσφέρονται στον άνθρωπο και αναφέρονται στον Θεό ως Θεία Ευχαριστία. Και έτσι ανακαινίζονται, αποκτούν την αληθινή ταυτότητά τους και ζωοποιούνται σωζόμενα από τη φθορά και τον θάνατο, ως αντίδωρο Δώρου υπέρλογου και υπερκόσμιου.
Στη διάρκεια επτά συνεδριών στην υπέροχη αίθουσα συνεδριάσεων που παραχώρησε στην Ομάδα Σπουδής η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, οι συμμετέχοντες μελέτησαν τη Μυσταγωγία μέσα από τις διαθέσιμες αγγλικές μεταφράσεις και το πρωτότυπο, συζητώντας ευρεία θεματολογία και σύνθετα ζητήματα που εγείρονται από το κείμενο.
Παράλληλα, είχαν την εξαιρετική ευκαιρία να μετέχουν στις ακολουθίες του ημερήσιου λειτουργικού κύκλου της Ιεράς Μονής, να γνωρίσουν στιγμές της καθημερινής μοναστικής ζωής, και να ξεναγηθούν από τον π. Ματθαίο στο Σκευοφυλάκιο και από τον π. Φίλιππο στη Βιβλιοθήκη όπου φυλάσσονται πολύτιμα χειρόγραφα έργων του Αγίου.
Μια βιωματική αγιορείτικη εμπειρία
Το Σάββατο, χάρη στον π. Γερμανό που αναπλήρωνε τον Ηγούμενο Γέροντα Εφραίμ, ο οποίος απουσίαζε στην Αθήνα για το διεθνές συνέδριο εις μνήμην του Γέροντος Αιμιλιανού Σιμωνοπετρίτου, οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν με όχημα της Μονής τη Σκήτη του Αγίου Ανδρέα στις Καρυές, στην οποία εδράζεται η Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Ακαδημία, και όπου βρίσκεται η μεγαλύτερη εκκλησία του Αγίου Όρους.
Ακολούθως, κινήθηκαν προς το Πρωτάτο με τις κατά την παράδοση τοιχογραφίες του Μανουήλ Πανσέληνου, όπου μάλιστα στο νότιο κλίτος εικονίζεται μεταξύ άλλων ο Άγιος Μάξιμος Ομολογητής. Εν συνεχεία επισκέφθηκαν την Ιερά Μονή Ιβήρων, προσκύνησαν την Παναγία Πορταΐτισσα, άκουσαν για το ιστορικό της εικόνας από τον Ιάπωνα μοναχό π. Τιμόθεο, και τους υποδέχθηκαν θερμά οι Ιβηρίτες π. Αντώνιος και π. Γεώργιος, δίδοντάς τους ευλογίες και ξεναγώντας τους στο Σκευοφυλάκιο της Ιεράς Μονής.
Ξεχωριστή ήταν η ξενάγηση στη Βιβλιοθήκη των Ιβήρων, όπου φυλάσσονται περισσότερα από 2.500 χειρόγραφα, από τον διακεκριμένο μοναχό, βιβλιοθηκάριο και ερευνητή χειρογράφων π. Θεολόγο, ο οποίος μεταξύ άλλων τους επέδειξε περγαμηνό ειλητάριο του Αυτοκράτορος Ιωάννου Ε´ Παλαιολόγου.
Το απόγευμα της ιδίας ημέρας, τα μέλη της Ομάδας Σπουδής έγιναν δεκτά στο Συνοδικό της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου από τον μοναχό π. Γερμανό, ο οποίος τους απηύθυνε με θέρμη λόγους από την εμπειρία της μοναχικής ζωής αναφερόμενος σε μεγάλους σύγχρονους Αγίους της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης, ο Άγιος Παΐσιος Αγιορείτης, ο Άγιος Εφραίμ Κατουνακιώτης, και ο Άγιος Ιωσήφ Ησυχαστής.
Εκ μέρους του Καθηγουμένου Αρχιμανδρίτου Εφραίμ εξέφρασε τη χαρά και την ευχαριστία των πατέρων της Μονής για την παρουσία των μελών της Ομάδας στο Βατοπαίδιον, και δώρισε σε όλους ως ευλογία αντίτυπα από τις εξαιρετικές εκδόσεις της Ιεράς Μονής. Εις έκαστος των επισκεπτών απηύθυνε στον π. Γερμανό λόγους ευγνωμοσύνης για την αγάπη των πατέρων και τη θέρμη της μοναδικής φιλοξενίας που τους προσέφεραν, αντιδωρίζοντας μελέτες τους στα έργα του Αγίου Μαξίμου, ενώ συγκινητικά ήταν τα λόγια όσων επισκέπτονταν το Άγιον Όρος για πρώτη φορά.
Στη σύναξη της Ομάδας Σπουδής του Αγίου Μαξίμου στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου συμμετείχαν οι: Torstein Theodor Tollefsen (University of Oslo), Vladimir Cvetković (University of Belgrade), Daniel Peter Heide (University of Belgrade), π. Νικόλαος Λουδοβίκος (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), Sebastian Mateiescu (University of Bern), Σωτήρης Μητραλέξης (University College London), Pascal Mueller-Jourdan (Université Catholique de l’Ouest, Angers), Γεώργιος Παύλος (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), Παναγιώτης Παύλος (University of Oslo), Διονύσιος Σκλήρης (Πανεπιστήμιο Αθηνών), Daniel Watson (Dublin Institute for Advanced Studies).
Ο τρέχων κύκλος συνάξεων της Ομάδας Σπουδής του Αγίου Μαξίμου Ομολογητού υποστηρίχθηκε στο πλαίσιο μεταδιδακτορικού ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος Horizon που εκπονεί ο Daniel Peter Heide και υλοποιείται στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, υπό την εποπτεία του καθηγητή Vladimir Cvetković.
Σε αυτό το επεισόδιο του νορβηγικού Podcast Praktverk συναντάμε στο Όσλο τον Νορβηγό Ορθόδοξο ιερέα π. Johannes Solberg και τον Έλληνα ερευνητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο Panagiotis Pavlos σε μια συζήτηση για τον Χριστό Παντοκράτορα — όχι μόνο ως τον Κυρίαρχο των πάντων, αλλά ως Εκείνον που βαστάζει, στηρίζει και διακονεί ολόκληρη την κτίση.
Η συζήτηση είναι στα Νορβηγικά αλλά μπορείτε να ενεργοποιήσετε ελληνικούς υπότιτλους σε προβολή YouTube από τον υπολογιστή σας.
Χρονικά σημεία:
00:00 Χριστός Παντοκράτωρ – κυρίαρχος των πάντων και διάκονος 00:33 Παρουσίαση του Panagiotis Pavlos 01:26 Φιλοσοφία, μουσική και βυζαντινή ψαλτική 05:04 Βυζαντινή μουσική, λαϊκή μουσική και παράδοση 08:38 Νορβηγία, Ελλάδα και εθνικός χαρακτήρας 12:45 Ιεραρχία, αυθεντία και οι συγκρούσεις της εποχής μας 16:20 Η χριστιανική εξουσία ως ταπείνωση 20:24 Παντοκράτωρ, Ecce Homo και σύγχρονες παρεξηγήσεις 23:40 Ο νοετικός άνθρωπος και η απώλεια της μυστικής εμπειρίας 27:15 Ορθολογισμός, μεταμοντερνισμός και αγώνας για εξουσία 32:36 Η Ελλάδα ανάμεσα στην πίστη, την παράδοση και τη νεωτερικότητα 33:02 Στηρίξτε το «Tro i tiden» μέσω VIPPS 36:30 Ηθική των σχέσεων, πολιτική και πολιτισμική σύγκρουση 45:10 Είναι ο Χριστός πραγματικά η αλήθεια για εμάς; 48:35 Αλήθεια, κοινότητα και εκκλησία 52:15 Η Ενσάρκωση και η μεταμόρφωση του κόσμου 55:10 Ο σκοπός της ζωής, ο θάνατος και η οντολογική θεραπεία 57:50 Κοινότητα, αλήθεια και η ταυτότητα του ανθρώπου 01:07:28 Ο Παντοκράτωρ με ανοιχτές αγκάλες 01:08:40 Ταπείνωση, ηγεσία και αληθινή αυθεντία 01:11:15 Πόνος, κακό και ο δρόμος προς την ταπείνωση 01:13:03 Επίλογος
Η συζήτηση ξεκινά από τη σύγχρονη αναστάτωση γύρω από την ιεραρχία, την αυθεντία, την εξουσία και τη νομιμότητα, και εισέρχεται στην πρόσφατη δημόσια συζήτηση μεταξύ του Asle Toje και της Hilde Sandvik για τον Χριστό Παντοκράτορα σε αντιπαραβολή με το Ecce Homo — τον Χριστό ως τον πάσχοντα και ευάλωτο. Ποια εικόνα του Χριστού αναδύεται σήμερα στο πολιτικό τοπίο; Ένας Θεός δύναμης ή αυτοθυσίας, όπως αναρωτιέται η Sandvik;
Συμμετέχουν: Audun Janøy πατήρ Johannes Solberg Panagiotis Pavlos
Σχίζεις το ασημόχρυσο πέλαγος στα πόδια του Άθωνος να προφθάσεις την εξόδιο ακολουθία του Γέροντος Βασιλείου Ιβηρίτου, και μέσα από αναρίθμητους ιλιγγιωδώς ιπτάμενους λογισμούς ο νούς σου καρφώνεται μια στιγμή στο ιδιόμελο του Εσπερινού της Κυριακής των Βαΐων: «Σήμερον η χάρις του Αγίου Πνεύματος ημάς συνήγαγε…».
Επί σαράντα χρόνια η μορφή του πατρός Βασιλείου χαράχθηκε μέσα σου τόσο οικεία, ώστε να νιώθεις όχι ότι πηγαίνεις στο Άγιον Όρος αλλά ότι επιστρέφεις σε αυτό. Δεν τον κατανοούσες καταλαβαίνοντας τη γλώσσα του αλλά κοινωνούσες από το βίωμα, αλλότριο και υπερκόσμιο, που την άρθρωνε και την εμπλούτιζε. Η ομιλία κι η γραφή του σε χρόνο ενεστώτα, όπως τα λειτουργικά κείμενα, καθώς «ο χρόνος είναι κινητή εικόνα της αιωνιότητας» που στην Εκκλησία βρίσκει τα όντα σε «αεικίνητο στάση» και «στάσιμο ταυτοκινησία».
Κοντά του ανέπνεες ελευθερία άλλης τάξης που δεν περιχαρακώνεται σε λογικές προτάσεις. Το πρόσωπό του εξέπεμπε τέτοια χάρη πρωτόγνωρης δύναμης και γλυκύτητας που ξεχνούσες τον εαυτό σου και σου θύμιζε πώς περιγράφει ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης την εκστατικότητα του θείου έρωτος στο «Περί Θείων Ονομάτων». Σπανίως μια ανθρώπινη μορφή σε ελκύει με τρόπο του επέκεινα εκπέμποντας ιλαρή αγαθότητα και κάλλος όχι περιγράψιμο αλλά μετεχόμενο. Μετοχή αλλόκοτη ως ξένη, και επιθυμητή ως απολύτως συγγενής.
Δεν σου έδινε ντιρεκτίβες, μάλλον σου μιλούσε με τρόπο άλλου -κατά Χριστόν- Ηρακλείτου, όπως το μαντείο των Δελφών που ούτε λέγει ούτε κρύπτει αλλά σημαίνει. Αποφατικότητα των καταφάσεων και κατάφαση των αποφάσεων συναμφοτέρως, όπως το θεσπίζει ο Άγιος Μάξιμος Ομολογητής στη «Μυσταγωγία», ανώτερα μαθηματικά άλλης λογικής, Ορθόδοξης κατ’ αντιστροφήν διαλεκτικής. Γράφει στα «Αποτυπώματά» του: «Όταν ένας άγιος σου μιλά για την κόλασι, οσφραίνεσαι την ευωδία του παραδείσου. Όταν ένας πλανεμένος σου περιγράφει τον παράδεισο, παγώνεις από την κρυάδα της κολάσεως». Ευφυία απαράμιλλη ιλιγγιώδους αντίστιξης, αλληλοσυμπλοκής λόγου αποφατικού και καταφατικού εφάμιλλη.
Ο Γέροντας Βασίλειος δεν ήταν φιλόσοφος, επιστήμων, τεχνίτης, διανοούμενος, ποιητής, ως φορέας κατατετμημένης γνώσης ειδικής, αλλά ως υποδοχέας των ομόκεντρων εκφάνσεων της παρουσίας του Ενός «ού εστι χρεία». Δεν ήταν θεολόγος ως «θεολογών» αλλά ως φανερωτής -όσο σου ήταν δυνατόν- του Θεού Λόγου Χριστού. Ως λειτουργός δεν προέβαλλε εαυτόν αλλά αποκάλυπτε τη λογική λατρεία της Θείας Ευχαριστίας ως ιερουργούμενη θεουργία.
Σε αγαπούσε τόσο που καθώς ασχολιόταν μαζί σου, αισθανόσουν το είναι σου να παίρνει αξία και νόημα τέτοιο που μόνος σου εσύ δεν μπορούσες να του προσδώσεις. Ήταν λόγος, ώστε από θεατής της αγιότητας να σου έρθει όρεξη να γίνεις μέτοχος. Κάποτε η λάμψη του θείου έρωτος στο πρόσωπό του αντανακλούσε μέσα σου λούζοντάς σε με τέτοιο φως ελευθερίας, που να μην θέλεις να αντισταθείς στη δρόσο του Πνεύματος.
Δεν σου προσέβαλλε το έλλογον του αυτεξουσίου αλλά σε απάλλασσε από το άλογον του ακουσίου. Δεν σου μετέδιδε πληροφορία αλλά εμπειρία. Δεν σου διαμόρφωνε τη σκέψη αλλά σε μυούσε στην αληθή ελευθερία. Δεν επεδίωκε να σου δώσει κάτι δικό του αλλά να σε βοηθήσει εσύ να κοινωνήσεις την Πηγή του Παντός. Δεν σε παρέπεμπε στα γραπτά και τις κατακτήσεις του πνεύματός του αλλά σε μυούσε στον πλούτο των άλλων, των μεγάλων.
Δεν σου μιλούσε για να καταλάβεις αλλά για να αναλάβεις. Δεν σε καθοδηγούσε ως οπαδό αλλά σου ανέπαυε τον λογισμό. Δεν παραμελούσε τίποτε και κανένα αλλά σε όλους και όλα έβλεπε την Χριστοείδεια και Θεοείδειά τους. Αφού και το κακό ακόμη εφίεται του Αγαθού, καθώς έλκει το είναι του από αυτό, όπως μαρτυρεί ο Αρεοπαγίτης. Δεν τον ενδιέφερε να σε εντάξει σε σχολή σκέψης αλλά να βοηθήσει τη σκέψη σου να σχολάσει· «Σχολάσατε και γνώτε…»
Δεν σε έκρινε γι’ αυτό που είσαι αλλά σε διέκρινε γι’ αυτό που ο Χριστός θέλει να γίνεις. Δεν σε τακτοποιούσε στα μικρά, σε άπλωνε στα μεγάλα. Δεν σου έλυνε απορία διανοητική, σου χάριζε εμπειρία ασκητική. Δεν σου δίδασκε τα θεία αλλά τα έπασχε φανερώνοντάς τα κατά το μερίδιο της δικής σου αντοχής. Δεν κήρυττε στους κτιστούς τον Άκτιστο αλλά υπηρετούσε το γεφύρωμά τους.
Τον ευγνωμονείς όχι για τις απαντήσεις που σου έδωσε αλλά για τα ανεξήγητα που σου μίλησε. Πονάς με την κοίμησή του. Αλλά χαίρεσαι με τη βεβαιότητα ότι είναι παρών, όπως υποσχέθηκε σε ένα μοναχό της Μονής της Παναγίας Πορταΐτισσας λίγο πριν το τέλος: «Εγώ θα φύγω αλλά εδώ θα γυρίζω. Θα τα παρακολουθώ όλα χωρίς να μ’ ενοχλείτε· χωρίς να σας ενοχλώ».
Έπρεπε να φύγει, ώστε να αντιληφθείς ότι το δεύτερο ενικό του προφορικού και γραπτού λόγου του ήτανε κάλυψη και απόκρυψη εμπειρίας πρώτου προσώπου. Νύν πάντα πεπλήρωται Φωτός, Γέροντα Βασίλειε!
Στιγμιότυπο από την παρουσίαση της Διακήρυξης των 91, στην Αίθουσα της ΕΣΗΕΑ, την Πέμπτη 10 Ιουλίου 2025.
Ο Παναγιώτης Παύλος, ερευνητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, μιλώντας στον 98.4 και τον Γιώργο Σαχίνη διευκρινίζει πως ο ίδιος ως ένας από τους 91 που υπογράφουν της διακήρυξη για το εθνικό επείγον της αλλαγής υποδείγματος στη χώρα, πως αυτό είναι η ουσία της Διακήρυξης.
Η υπογραφή της δεν σημαίνει αυτόματα την δημιουργία κόμματος ή πολύ περισσότερο την ανάθεση ηγεσίας σε οποιονδήποτε με βάση την διακήρυξη, αλλά ακριβώς την ανάγκη άμεσης ανακοπής των κινδύνων στο φάσμα εθνικών υποχωρήσεων, που θέτουν υπαρξιακά ζητήματα για τον Ελληνισμό.
Ο Παναγιώτης Παύλος, απάντησε σε βροχή παρεμβάσεων ακροατών του 98.4 , τονίζοντας πως αν και αντιλαμβάνεται την οργή του κόσμου για το πολιτικό σύστημα μεταπολιτευτικά, εντούτοις οι κρίσεις εκ του ασφαλούς ή θεωρίες ότι οι πολιτικοί προκύπτουν από “παρθενογέννηση” ως “αλάθητοι”, είναι κριτικές εκ του ασφαλούς.
Εικόνα της Σταυρώσεως του Χριστού, σε Σερβικό Ορθόδοξο Ναό του Κοσσυφοπεδίου λεηλατημένο από Κοσοβάρους στο πογκρόμ κατά των Σέρβων.
Σοβαρότατο ρήγμα στις ελληνοσερβικές σχέσεις έχει προκαλέσει το πρώτο βήμα για την αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου ως ανεξάρτητου κράτους από την Αθήνα, επισημαίνουν σερβικές διπλωματικές πηγές. Οι αναφορές αυτές διατυπώνονται στον απόηχο της θετικής εισηγητικής έκθεσης της ΝτόραςΜπακογιάννη στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης υπέρ της ένταξης του Κοσόβου σε αυτό, και την πρωτόγνωρη στα χρονικά των διπλωματικών σχέσεων Ελλάδας – Σερβίας σκληρή και οργισμένη αντίδραση του Σέρβου ΠροέδρουΑλεξάνταρ Βούτσιτς με δημόσιο διάγγελμά του, την Παρασκευή 29 Μαρτίου 2024.
Θυμίζουμε ότι μια ημέρα νωρίτερα, στις 28 Μαρτίου, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης αποδέχθηκε στο Παρίσι την πρόταση του μέλους της και μέλους του Ελληνικού Κοινοβουλίου, Ειδικής Εισηγήτριας, κ.Μπακογιάννη, η οποία προκάλεσε την μήνιν του Σέρβου Προέδρου και της Σερβικής Κυβέρνησης, καθώς η πρόταση αυτή διευκολύνει την ευρωπαϊκή πορεία του Κοσόβου παρακάμπτοντας θεμελιώδη προαπαιτούμενα επιβεβλημένα από τη Διεθνή Κοινότητα και καθορισμένα από το Διεθνές Δίκαιο (Ανθρωπιστικό Δίκαιο, Δίκαιο περί ιδιοκτησίας, Δίκαιο Προστασίας Μειονοτήτων, κλπ). Προαπαιτούμενα, τα οποία η μεν κ. Μπακογιάννη διατράνωνε προς πάσα κατεύθυνση και ευθυγραμμιζόταν προς αυτά μέχρι και δύο εβδομάδες πριν την τελική εισήγησή της, το δε παράνομο κρατίδιο όφειλε να εκπληρώσει έναντι του υπό συνθήκες εθνοκάθαρσης καταπιεζόμενου από την Πρίστινα σερβικού πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου.
Προκειμένου να γίνει αντιληπτό τί σημαίνει για τη Σερβία η θετική εισήγηση Μπακογιάννη, αρκεί να επισημανθούν τα εξής δεδομένα για το Κοσσυφοπέδιο και τον σερβικό πληθυσμό του, τα οποία καταδεικνύουν ξεκάθαρα τη βασική στόχευση των αλβανικών αρχών του Κοσόβου που δεν είναι άλλη από την εθνοκάθαρση των Σέρβων στην περιοχή.
2. Όπως επεσήμανε στις 15 Μαρτίου 2024 από το Πετς του Κοσσυφοπεδίου ο Αμερικανός Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών αρμόδιος για Ευρωπαϊκές και ΕυρασιατικέςΥποθέσεις, Γκάμπριελ Εσκομπάρ, ο σερβικός πληθυσμός στο Κοσσυφοπέδιο υποφέρει από σειρά βαρύτατων και παράνομων απαγορεύσεων από πλευράς των αρχών της Πρίστινα, μεταξύ των οποίων η αναστολή εκτέλεσηςπληρωμών μισθοδοσίας σε σερβικά δηνάρια, η παύση καταβολής συντάξεων και, εν γένει, η φραγή κάθε είδους οικονομικής εισροής προερχόμενης από τη Σερβία που η Πρίστινα όφειλε να διασφαλίζει βάσει διεθνών προβλέψεων. Οι έκνομες αυτές μεθοδεύσεις της Πρίστινα αντικειμενικό σκοπό έχουν να επιφέρουν τον οικονομικό στραγγαλισμό των Σέρβων δυσχεραίνοντας στο μέγιστο την καθημερινή βιοτή τους και εξωθώντας τους εν τέλει προς την ποθητή για το καθεστώς Κούρτι μετανάστευσή τους.
3. Οι αλβανικές αρχές του Κοσόβου έχουν διευρύνει και επεκτείνει διαδικασίες που σκοπό έχουν τη μεταβολή και επανερμηνεία της υπάρχουσας νομοθεσίας στο κρατίδιο του Κοσσυφοπεδίου, η οποία ως τώρα περιείχε διατάξεις ευνοϊκές καθώς και ένθετες εγγυήσεις για την προστασία των περιουσιακών και οικονομικών δικαιωμάτων των Σερβικών Ορθοδόξων Μοναστηριών που μέχρι πρότινος επέτρεπαν την αυτο-βιωσιμότητά τους. Επιπλέον, οι Κοσοβάροι Αλβανοί ανώτατοι αξιωματούχοι αρνούνται ακόμη και το όνομα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και αμφισβητούν όλες τις ανωτέρω εγγυήσεις.
4. Παρά τις δύο συμφωνίες που έχει υπογράψει η Πρίστινα υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, το 2013 και 2015, η κυβέρνηση του ψευδοκρατιδίου εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται ως προς την ίδρυση Ένωσης Σερβικών Δήμων Κοσσυφοπεδίου, ζήτημα για το οποίο, δυστυχώς, όπως θα δούμε ακολούθως, η κ. Μπακογιάννη παρείχε με την Εισήγησή της πλήρη στήριξη προς τον ΚοσοβάροΠρωθυπουργό, ο οποίος, ειρήσθω, εξέφρασε εκ νέου την άρνησή του να συμμορφωθεί προς τα από δεκαετίας σχεδόν συμφωνηθέντα μια μόλις (!) ημέρα (19/3/2024) πριν την προκαταρκτική και διαφαινόμενα ήδη θετική εισήγηση Μπακογιάννη (20/3/2024).
5. Ενδεχόμενη αποδοχή ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου μονομερώς εξαγγελθείσας από την Πρίστινα τίθεται, έμμεσα είτε άμεσα, de facto ή de jure, σε ευθεία αντίφαση και αντίθεση προς το Διεθνές Δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
6. Η οποιαδήποτε διαδικασία αναγνώρισης ανεξαρτητοποίησης του Κοσσυφοπεδίου στερείται στήριξης τόσο από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όσο και από την πλειονότητα των χωρών μελών του, καθώς και από πέντε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ισπανία, Σλοβακία, Ρουμανία, Ελλάδα, Κύπρος).
7. Ενδεχόμενη αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου θα οδηγήσει στην αύξηση της βεβιασμένης μετανάστευσης του σερβικού λαού και θα θέσει σε περαιτέρω κίνδυνο την ήδη κλονισμένη ειρηνική συνύπαρξη των πληθυσμών του Κοσόβου συνολικά. Κυρίως όμως, θα σημάνει ενίσχυση της ευθείας απειλής της ύπαρξης του σερβικού πληθυσμού στις πατρογονικές εστίες του.
Η ξαφνική αλλαγή στάσης της κ. Μπακογιάννη και το άδειασμα της Σερβίας από την ίδια και κατ’ επέκταση από την Ελληνική Κυβέρνηση φαίνεται, με βάση και τις καταγγελίες της σερβικής πλευράς, ότι έγινε με γερμανική υπαιτιότητα. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δια του Ειδικού Απεσταλμένου τους στα Δυτικά Βαλκάνια, Αναπληρωτή Υπουργού Εξωτερικών Γκάμπριελ Εσκομπάρ, έχουν επανειλημμένα και πολλαπλά εκφράσει όχι μόνον επιφυλάξεις αλλά και ενστάσεις κατά της βίαιης συμπεριφοράς της Πρίστινα έναντι των 90.000 περίπου Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου που είναικαι οι τελευταίοι εναπομείναντες στις πατρογονικές εστίες, ύστερα από το πογκρόμ που εκτελούν οι Κοσοβάροι Αλβανοί κατά τα τελευταία 25 χρόνια. Ένα πογκρόμ, το οποίο έχει ως τώρα ως αποτέλεσμα τη βίαιη εκδίωξη σχεδόν 250.000 Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου και των Μετοχίων και τη στέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπολοίπων Σέρβων που ζουν στην περιοχή.
Bασικός λόγος της αμερικανικής στάσης είναι η πεποίθηση ότι, καθώς ο Κοσοβάρος μουσουλμάνος εθνικιστής Πρωθυπουργός Άλμπιν Κούρτι βρίσκεται ενώπιον εκλογών, τυχόν εισδοχή του Κοσσυφοπεδίου στο Συμβούλιο της Ευρώπης θα τον ενδυνάμωνε σε μια περίοδο που η κυβέρνηση της Πρίστινα επιδεικνύειέμπρακτα πλήρη έλλειψη εναρμόνισης προς το Διεθνές Δίκαιο και την προστασία του σερβικού πληθυσμού. Χαρακτηριστική προς αυτό είναι η δήλωση του κ. Εσκομπάρ από τις Βρυξέλλες (12 Μαρτίου 2024) ότι, «δεν εισακούεται από το Κόσοβο η αμερικανική προσφορά εταιρικής σχέσης προκειμένου να προχωρήσει περαιτέρω και ταχύτερα η ευρωπαϊκή ενσωμάτωσή του».
Τα ανωτέρω δείχνουν ότι δεν θα πρέπει η ένταξη του Κοσσυφοπεδίου στο Συμβούλιο της Ευρώπης να θεωρείται δεδομένη, καθώς είναι πιθανόν υπό αμερικανική πίεση ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ να απαιτήσουν την εφαρμογή των όσων η κ. Μπακογιάννη απροκάλυπτα παρέκαμψε στη δική της εισήγηση. Δηλαδή, την πλήρη εκπλήρωση από πλευράς Πρίστινα και των τριών βασικών προϋποθέσεων ένταξης του κρατιδίου στο Συμβούλιο, τουτέστιν:
α) την ίδρυση Ένωσης Σερβικών Δήμων, στις περιοχές όπου ο σερβικός πληθυσμός έχει απόλυτη πλειοψηφία,
β) την παύση, και κατάργηση του νόμου περί, απαλλοτριώσεων σερβικής γης, και της επιστροφής όλων των περιουσιακών στοιχείων των Σέρβων κατοίκων του Κοσσυφοπεδίου στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους,
γ) την επιστροφή, από την κυβέρνηση του Κοσόβου, όλων των περιουσιακών στοιχείων όλων των Σερβικών Ιερών Μονών του Κοσσυφοπεδίου και των Μετοχίων στα μοναστήρια στα οποία ανήκουν.
Αναφορικά μάλιστα με την τρίτη προϋπόθεση, της επιστροφής των περιουσιακών στοιχείων των Μοναστηριών του Κοσσυφοπεδίου, η κ. Μπακογιάννη, για λόγους που μόνον η ίδια -και κατά δήλωσή του και ο Σέρβος Πρόεδρος- γνωρίζει, αρκέστηκε σε περιορισμένη υποκριτική εκπλήρωση, δηλαδή στην υπόσχεση του Πρωθυπουργού Κούρτι να εφαρμόσει σχετική δικαστική απόφαση η οποία παραμένει ανεκτέλεστη -με υπαιτιότητα του καθεστώτος της Πρίστινα- από το 2016 και να επιστραφούν 24 εκτάρια γης που ανήκουν σε ένα μόνο Μοναστήρι, το Βισόκι Ντέτσανι όπως προαναφέραμε, στο νοτιοδυτικό Κοσσυφοπέδιο.
Από την άλλη μεριά, είναι σαφές πως η εκπλήρωση όλων των ανωτέρω προϋποθέσεων είναι μάλλον απίθανη υπό τις συνθήκες της παρούσας πολιτικής ηγεσίας στην Πρίστινα, για τον ίδιο λόγο που έως σήμερα δεν κατέστη εφικτή. Δηλαδή, όπως μας επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, ο Κούρτι δεν πρόκειται ποτέ να δεχθεί να τις υλοποιήσει, διότι και δεν το επιθυμεί αλλά και φοβάται ότι έτσι θα απωλέσει τη σημαντική στήριξη που λαμβάνει από το ριζοσπαστικοποιημένο εκλογικό του σώμα. Κι επομένως, είναι εμφανές ότι εναπόκειται στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία να πιέσουν το Κοσσυφοπέδιο προς συμμόρφωση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δώσει δείγματα γραφής, διαμέσου του Αναπληρωτή ΥΠΕΞ Εσκομπάρ, ο οποίος σε πρόσφατη επίσκεψή του στο Κοσσυφοπέδιο (15/3/2024), και στο Μοναστήρι του Βισόκι Ντέτσανι, εξέφρασε κατηγορηματικά τη στήριξη των ΗΠΑ αφενός προς τα Σερβικά Μοναστήρια του Κοσσυφοπεδίου και των Μετοχίων και τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία εν συνόλω, καθώς και στο δίκαιο αίτημα επιστροφής των περιουσιακών στοιχείων τους τα οποία η Πρίστινα έχει καταπατήσει, και αφετέρου προς τον σερβικό λαό του Κοσσυφοπεδίου, ο οποίος δεινοπαθεί πολλαπλά υποβαλλόμενος σε αδιανόητες για στοιχειώδες κράτος δικαίου στερήσειςθεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως σημειώσαμε ανωτέρω.
Επιπλέον, είναι σαφής όχι μόνον η ιστορικά εχθρική στάση της Γερμανίας έναντι της Σερβίας, στάση που έχει τις βάσεις της ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα, αν όχι νωρίτερα, αλλά και η έγνοια των Γερμανών, και ενδεχομένως και άλλων χωρών, να επισπευστεί η διαδικασία ευρωπαϊκής ένταξης του Κοσσυφοπεδίου εν όψει και των επικείμενων αμερικανικών προεδρικών εκλογών και του σοβαρού ενδεχομένου (επαν)εκλογής Τράμπ. Εκλογή η οποία εικάζεται ότι θα οδηγήσει σε de jure διαίρεση του Κοσσυφοπεδίου με βάση την εθνοτικήσύστασή του, όπως εκτιμάται ότι θα συμβεί εν τέλει και με την περίπτωση της Ουκρανίας.
Η εισδοχή του Κοσσυφοπεδίου στο Συμβούλιο της Ευρώπης, ωστόσο, μολονότι δεν είναι άνευ σημασίας, δεν συγκρίνεται ως προς την σπουδαιότητα με τυχόν διμερή αναγνώριση του νόθου αυτού κρατιδίου από πλευράς Ελλάδας. Αυτό που είναι πολύ κρίσιμο στοιχείο εν προκειμένω είναι ότι τυχόν αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου θα ζημίωνε τα μέγιστα τα ελληνικά συμφέροντα στα Βαλκάνια, ιδίως αν λάβει κανείς υπόψιν όχι μόνον την επιρροή της Τουρκίας σε αυτά, αλλά και το γεγονός ότι οι Αλβανοί, οι οποίοι στοχεύουν στην εθνοκάθαρση των Σέρβων, διάκεινται ιστορικά και πολιτιστικά εγγύτερα προς τους Τούρκους.
Από πλευράς Σερβίας βεβαίως, η αναγνώριση του Κοσόβου είναι αδύνατη καθώς τουλάχιστον το 80% του σερβικού λαού εναντιώνεται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ακόμη κι αν η Σερβία ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι δε σαφές ότι τελική ρύθμιση του καθεστώτος του Κοσσυφοπεδίου δεν θα κατορθωθεί εάν η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία και οι Σερβικές Ορθόδοξες Κοινότητες στην περιοχή δεν τύχουν πλήρους προστασίας και διασφάλισης όλων των δικαιωμάτων τους και εκπλήρωσης των ανωτέρω βασικών προϋποθέσεων, τις οποίες, μολονότι η κ. Μπακογιάννη τις εγκατέλειψε αδειάζοντας τη Σερβία με την τελική θετική Έκθεσή της, εξακολουθούν να υποστηρίζουν οι ΗΠΑ (ίδρυση Ένωσης Σερβικών Δήμων, όπως συμφωνήθηκε το 2013 στις Βρυξέλλες, ειδική προστασία της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, επιστροφή περιουσιακών στοιχείων). Εάν το Κόσοβο δεν είναι έτοιμο να αποδεχθεί αυτές τις προϋποθέσεις ως τμήμα του Διαλόγου των Βρυξελλών, είναι ορατός ο κίνδυνος αυτός ο διάλογος να παγώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, με συνέπειες άκρως δυσμενείς.
Σερβικές κυβερνητικές πηγές τονίζουν ότι η πίεση από πλευράς Γερμανίας μπορεί να είναι πολύ ισχυρή αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να έχει ως προτεραιότητα τα δικά της συμφέροντα. Είναι μάλιστα χαρακτηριστική η επισήμανση: «το Κόσοβο είναι ένα κρατικό μόρφωμα-μαφία στο οποίο δεν υπάρχει κράτος δικαίου, νόμος και τάξη και όπου η Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση αποϊεροποιείται και βεβηλώνεται. Πρόκειται περί του πλέον αποτυχημένου project της παγκόσμιας Δύσης». Επισημαίνουν μάλιστα εμφατικά: «είναι επομένως, σαφές, ότι η θέση της Ελλάδας απέναντι στην αυτοανακηρυχθείσα ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου δεν θα πρέπει να αλλάξει. Η φιλία και η παράδοση που συνδέει βαθύτατα τον ελληνικό με τον σερβικό λαό έχει ιδιαίτερη σημασία στο παρόν και το μέλλον των Βαλκανίων, για τον επιπλέον λόγο ότι το κρατικό μόρφωμα του Κοσόβου είναι άμεσος εκφραστής της Τουρκίας και της «τουρκικής» νοοτροπίας όσον αφορά την παραβίαση κάθε έννοιας κράτους δικαίου και υβριστής των δημοκρατικών θεσμών. Ενδεχόμενη αναγνώρισή του, πριν μάλιστα από οποιαδήποτε διευθέτηση μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινα δεν θα ήταν προς το συμφέρον της Ελλάδας και του ελληνικού λαού, ιδίως του λαού της Κύπρου που υπέστη βάναυση εισβολή από την Τουρκία, βιασμό, κατοχή και καταστροφή της πολύτιμης κληρονομιάς του».
Προς τούτο, ενδεικτική είναι η δήλωση του πρώην επικεφαλής της σερβικής υπηρεσίας πληροφοριών, Αλεξάνταρ Βούλιν, σε συνέχεια της Έκθεσης Μπακογιάννη: «Όταν η Αυστροουγγαρία ζήτησε από τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας εν καιρώ πολέμου να αρνηθεί τη φιλοξενία στα απομεινάρια του σερβικού στρατού, ο Βενιζέλος απήντησε ότι η Ελλάδα είναι ‘πολύ μικρή χώρα για μια τόσο μεγάλη ατιμία᾽. Συστήνοντας το λεγόμενο Κόσοβο προς ένταξη στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η Ντόρα Μπακογιάννη έδειξε ότι η Ελλάδα έχει γίνει μια σπουδαία χώρα ικανή για μεγάλες ατιμίες. Ο λαός της Τουρκίας χαίρεται, το έδαφος που λέγεται Κόσοβο ετοιμάζεται να συγκαταλεχθεί -με τη σύσταση της Ελλάδας- μεταξύ κρατών. Ας ετοιμαστεί πλέον και η βόρεια Κύπρος…».
Η περίπτωση του Κοσόβου συνιστά χειρουργική εφαρμογή ενός εξελιγμένου μοντέλου αμφισβήτησης ιστορικών δικαιωμάτων ιστορικών λαών και ιστορικών εθνών, όπως το Σερβικό έθνος, αλλά και το Ελληνικό στην περίπτωση της Κύπρου, και της διαφαινόμενης ενδεχόμενης «κοσοβοποίησης» της Θράκης, του Αιγαίου, και της Μακεδονίας.
Δημοσιεύθηκε την Κυριακή 7 Απριλίου στην ιστοσελίδα Hellas Journal του Μιχάλη Ιγνατίου, και στο newsbreak.gr.
