Scandinavia – Page 3 – Panagiotis G. Pavlos

Το ασύλληπτο πόκερ των ημερών και οι αιθεροβάμονες του Παλλάδιου πυλώνα σταθερότητας

Ερντογάν, Στόλτενμπεργκ, Κρίστερσον, αμέσως μετά την άρση του βέτο της Τουρκίας για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. Σύνοδος Κορυφής Βίλνιους, Λιθουανία, Δευτέρα 10/7/2023. (TT News Agency via Reuters)

Ενώ είναι από χθες βράδυ πλέον γεγονός η άρση του βέτο της Άγκυρας στην ένταξη της χιλιοταπεινωμένης από την Τουρκία Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, φαίνεται ότι κάποιοι στην Αθήνα αδυνατούν να εκτιμήσουν – στο βαθμό που οι συγκυρίες, και κυρίως το παρασκήνιό τους, απαιτούν – το βάθος και τις συνέπειες των όσων διαδραματίζονται τα τελευταία εικοσιτετράωρα. Αντ᾽ αυτού, διαπιστώνουμε ότι επιλέγεται η εύκολη λύση των ευχολογίων για το απροσδιόριστο «θετικό» αποτύπωμα της άρτι επιτευχθείσας συμφωνίας ένταξης της Σουηδίας την οποία ανακοίνωσε περιχαρής το βράδυ της Δευτέρας ο ΓΓ του ΝΑΤΟ.

Τα ευχολόγια αυτά διέπονται από τραγικότητα κι εγκληματική έλλειψη αντίληψης των διακυβευμάτων καθώς, στερούμενα στρατηγικού βάθους σκέψης, παραγνωρίζουν, αγνοούν ή υποτιμούν καίρια γεγονότα που τείνουν να ανατρέψουν το status quo.

Στο Βίλνιους ο Τούρκος Πρόεδρος όχι μόνον δεν «υποχώρησε» δεχόμενος να άρει το βέτο της Άγκυρας για την ένταξη της Σουηδίας στη Βορειο–Ατλαντική Συμμαχία, αλλά, όλως αντιθέτως, έδωσε το ΟΚ αφού πήρε ΟΛΑ όσα απαίτησε, ατιμώνοντας με πρωτόγνωρο τρόπο μια σκανδιναβική υπερδύναμη με ιστορικά αυτοκρατορικά χαρακτηριστικά, η οποία τον προσκύνησε, α) αλλάζοντας τον αντιτρομοκρατικό νόμο της, β) εκδίδοντας Τούρκους πολίτες μέλη του PKK υπό το πρόσχημα του «ποινικού» εγκληματία, γ) αίροντας το εμπάργκο όπλων προς την Τουρκία, και δ) δεσμευόμενη για υλοποίηση μεταρρυθμίσεων «εκδημοκρατικοποίησης» (άκουσον, άκουσον!) έναντι ενός κράτους τρομοκράτη στην ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή της.
Στον Ερντογάν κατέστη απολύτως και de facto σαφές ότι δεν υπάρχει κανείς εντός του ΝΑΤΟ, ούτε καν οι Ηνωμένες Πολιτείες, που να επιθυμεί να του αρνηθεί την ικανοποίηση των μαξιμαλιστικών απαιτήσεων της Άγκυρας. Η πεμπτουσία του κατορθώματός του να αναζωογονήσει ακόμη και την τελωνειακή ένωση της γείτονος με την Ευρωπαϊκή Ένωση και να θέσει τις βάσεις επίλυσης του ζητήματος της βίζα, όχι μόνον σημαίνει πολλά για τον αέρα αυτοπεποίθησης με την οποία θα προσέλθει αύριο στη συνάντησή του με τον Έλληνα Πρωθυπουργό αλλά και προϊδεάζει για την ένταση της επιμονής του στις αδιανόητες και απολύτως αντίθετες προς κάθε έννοια Διεθνούς Δικαίου απαιτήσεις της Τουρκίας εις βάρος της Ελλάδος (αποστρατικοποίηση, γκρίζες ζώνες, αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας νησιών του Αιγαίου, κλπ). Ο επιτυχής εκβιασμός της Σουηδίας μόνο σε αρρωστημένα μυαλά μπορεί να γεννά εφησυχασμό για τους κινδύνους που ελλοχεύουν πλέον αμείλικτα στις διμερείς ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ελάχιστοι έχουν συνειδητοποιήσει ότι στις προϋποθέσεις άρσης του βέτο από την Τουρκία εγγράφηκε από τον Στόλτενμπεργκ – κατ᾽ απαίτηση της Τουρκίας – η δέσμευση του ΝΑΤΟ ότι σε κάθε μελλοντικό στρατηγικό σχεδιασμό και ενδοσυμμαχικές αποφάσεις εξοπλισμών θα λαμβάνονται υπόψιν τα concerns της Άγκυρας. Και δεν θέλει πολλή ευφυία για να αντιληφθεί κανείς όχι μόνον τις εν γένει συνέπειες αυτής της αποδοχής στο Αιγαίο, αλλά, πολύ περισσότερο, τον γνώμονα με τον οποίο θα χρυσωθεί το χάπι της Αθήνας στα όποια εξοπλιστικά ανταλλάγματα αποφασίσουν οι ΗΠΑ να προβούν ως αντιστάθμισμα της ιστορικής πλέον παραχώρησης του κολοσσιαίου προγράμματος αναβάθμισης των τουρκικών μαχητικών, το οποίο κατ᾽ ουσίαν έχει από καιρό αποδεχθεί η Αθήνα.
Η επίπονη, επίμονη, συστηματική και άκρως επιτυχημένη ως τώρα εκστρατεία του Γερουσιαστή Μενέντεζ όχι μόνον υπέρ των F-35 για την Ελλάδα αλλά κυρίως κατά των F-16 για την Τουρκία, ο οποίος χάρη στην αστείρευτη κινητικότητα και αρωγή των δυνάμεων της ομογένειας των Ελλήνων στην Αμερική αναδείχθηκε έμπρακτα στον μεγαλύτερο φιλέλληνα της σύγχρονης ιστορίας, υποχρεώνοντας εκ των έσω την αμερικανική διοίκηση να ανοίξει τα μάτια απέναντι στο «κράτος τρομοκράτη» όπως χαρακτηριστικά το αποκάλεσε ο ίδιος, γίνεται τώρα compromise από την ίδια την Αθήνα, τις ίδιες τις ελληνικές πολιτικές ελίτ που αποδεχόμενες την τουρκική αναβάθμιση φαίνεται να αρκούνται σε άγνωστα ακόμη εξοπλιστικά αλλά όχι γεωπολιτικά ανταλλάγματα (όπως π.χ. θα ήταν, ας μη γελιόμαστε, η άτυπη σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ για πλήρη επέκταση των εθνικών χωρικών υδάτων μας σε όλο το Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια, ή εν πάσει περιπτώσει στο μέγιστο της μέσης γραμμής).
Όπως όλα δείχνουν, η Κύπρος μας, το όνομα της Κυπριακής Δημοκρατίας, θα αντικατασταθεί από συντεταγμένες (αδιάφορο κατ᾽ ουσίαν και άχρηστο το ότι αυτό θα αφορά όλες τις χώρες), κάτι που όχι μόνον συνιστά εξευτελισμό, ταπείνωση και προσβολή του γηγενούς μαρτυρικού κυρίαρχου ελληνικού λαού της μαρτυρικής και κατεχόμενης Κύπρου, αλλά και θεμελιώνει επικίνδυνο τετελεσμένο αλλαγής ονομασίας – και γνωρίζουμε πολύ καλά τί αυτό σημαίνει και πού οδηγεί – και για νησιά του Αιγαίου, για αυτά που η Τουρκία διεκδικεί ήδη επισήμως και για τα άλλα που απλώς ορέγεται. Αυτό θα διευρύνει έτι περαιτέρω το καταστροφικό αποτύπωμα της ήδη υπαρκτής – στο επιχειρησιακό πεδίο – διαδικασίας αποστρατικοποίησης (βλ. μορατόριουμ πτήσεων της ΠΑ επάνω από νησιά του ανατολικού Αιγαίου, αρχής γενομένης το Πάσχα του 2023) και θα τη διευκολύνει πλέον περαιτέρω αυτή τη φορά και δια της διπλωματικής οδού.
Η Ελλάδα απαντά σε όλα αυτά μέχρι στιγμής απλώς ως ικέτιδα του Προέδρου Μπάιντεν, όπως οι δηλώσεις του ιδίου του Αμερικανού Προέδρου κατέστησαν σαφές, και δια της δεδηλωμένης τυφλής και άνευ ενστάσεων πίστης της στις αποφάσεις του ΝΑΤΟ, το οποίο δεν έχει ενδοιασμούς να προκρίνει την έννοια «χώρος» έναντι της «χώρας», όταν πρόκειται για την διαφύλαξη της σταθερότητας στα σπλάχνα του.
Επιπλέον, η ελληνική εξωτερική πολιτική δείχνει να μην αντιλαμβάνεται το de facto ξετύλιγμα του μίτου αναθεωρήσεως Διεθνών Συνθηκών που ευφυώς εγκαινιάζει η Τουρκία – όπως αυτή του Montreux το 1936, και μάλιστα δύο μόλις εβδομάδες πριν από τη συμπλήρωση 100 ετών από τη Συνθήκη της Λωζάνης –, αποδεχόμενη, όπως δείχνουν τα πράγματα, την τουρκική απαίτηση για διπλή ονομασία των Στενών. Και τούτο δίχως να εγείρει σταράτα, και δίχως ήξεις αφήξεις, στην Τουρκία την ελληνική απαίτηση της πρόβλεψης στρατικοποίησης Λήμνου και Σαμοθράκης, νήσων στρατηγικής υποστήριξης της Αλεξανδρούπολης, που απορρέει άμεσα και από την ίδια τη Συνθήκη του Μοντρέ – κατ᾽ αναλογία και αμοιβαιότητα προς τις στρατικοποιήσεις Ίμβρου και Τενέδου – και κατά τρόπο τον οποίο είχε αναγνωρίσει και παραδεχθεί με την περίφημη επιστολή του ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών τότε, Rüstu Aras.

Είναι καιρός, λοιπόν, άμεσα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης να προσαρμόσει την ελληνική εθνική στρατηγική προς τα νέα στρατηγικά κέρδη της Τουρκίας επί λιθουανικού εδάφους. Διότι εμείς διαφορές με την Τουρκία δεν έχουμε. Εμείς έχουμε τη Συνθήκη της Λωζάνης, έχουμε Διεθνείς Συνθήκες, όπως του Montreux, έχουμε εθνική κυριαρχία, έχουμε κυριαρχικά δικαιώματα. Και δεν έχουμε κανένα λόγο να συρόμαστε σε διαπραγματεύσεις κατ᾽ επιταγήν κάποιου ο οποίος ποτέ δεν αποδέχθηκε την παρουσία του Ελληνισμού σε αυτά τα χώματα και ύδατα, αλλά επιδιώκει συστηματικά και απαράλλακτα την εξαφάνισή του. Κι εν πάσει περιπτώσει, εάν η Τουρκία αισθάνεται ότι έχει διαφορές μαζί μας, εάν αισθάνεται ότι της αρέσει πιο πολύ το γκρίζο από το γαλανόλευκο του Αιγαίου, ας απευθυνθεί η ίδια, μόνη της, ΜΟΝΟΜΕΡΩΣ, στα διεθνή όργανα τα οποία προορίζονται για τέτοιες περιπτώσεις. Κι ας προσπαθήσει να λύσει εκεί το πρόβλημά της.

Δημοσιεύθηκε την Τρίτη 11/7/2023 στην εφημερίδα neakriti.gr, στο infognomonpolitics.gr, στο newsbreak.gr και στο hellasjournal.com.

Με την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί ο κόσμος χάνει ένα σύμβολο θρησκευτικής συνύπαρξης*

Κείμενο: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΛΑΤΑΝΟΣ IBSEN** Μετάφραση: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ***

*Η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη /Φωτογραφία: Η Καθημερινή*

Στις 10 Ιουλίου το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας αποφάσισε να απορρίψει την απόφαση με την οποία το 1935 η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη μετατράπηκε από τζαμί σε μουσείο. Αυτό προκάλεσε έντονη κριτική, άμεσα και διεθνώς. Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Μάικ Πομπέο παρότρυνε την Τουρκία να αλλάξει την απόφασή της. Στην Κυριακάτικη προσευχή, ο Πάπας Φραγκίσκος είπε ότι οι σκέψεις του «είναι στην Αγία Σοφία» και ότι «πονάει πολύ» με την εξέλιξη αυτή. Η UNESCO – την οποία η Τουρκία αγνόησε παντελώς σχετικά με την απόφαση, μολονότι το μνημείο και ο ιστορικός περίγυρός του τελούν υπό την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά ζήτησε διαβούλευση με τις Τουρκικές Αρχές, το συντομότερο δυνατόν. Ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ δήλωσε ότι αυτή η μετατροπή αποστερεί από την Τουρκία το σημαντικότερο σύμβολο της κοσμικής τιμής της.

Είναι σαφές ότι η Αγία Σοφία θα είναι λιγότερο διαθέσιμη ως τζαμί από ότι ως μουσείο, ακόμη και αν ο Πρόεδρος Ερντογάν επιμένει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Με το να πάψει να είναι πλέον μουσείο, η Αγία Σοφία αποστερείται του ρόλου της ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως διατυπώθηκε πρόσφατα. Σε ένα νορβηγικό podcast για τους μουσουλμάνους και το Ισλάμ, επισημάνθηκε, επίσης, ως ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα και η απώλεια σημαντικού τουριστικού εισοδήματος: σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν πέρυσι το μνημείο της Αγίας Σοφίας, περισσότερο από κάθε άλλο αξιοθέατο στη χώρα.

Έρευνες δείχνουν ότι μια σαφής πλειοψηφία του πληθυσμού της Τουρκίας διάκειται θετικά υπέρ της αλλαγής του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας. Μια τέτοια αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στη φήμη της χώρας. Οι Οθωμανοί δεν συμπεριφέρθηκαν περισσότερο ή λιγότερο ηθικά από ότι άλλοι στρατοί και αυτοκρατορίες, όταν κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1453. Είναι δε, αναμφίβολο το γεγονός ότι η Αγία Σοφία ήταν αρχικά Ορθόδοξος Χριστιανικός ναός και μετατράπηκε σε τζαμί ως αποτέλεσμα στρατιωτικής κατάκτησης. Αυτή είναι μια ζοφερή πραγματικότητα που ρίχνει σκοτεινή ιστορική σκιά στην εκ νέου μετατροπή της σε τζαμί σήμερα.

Η απόφαση του Κεμάλ Ατατούρκ να μετατρέψει την Αγία Σοφία από τζαμί σε μουσείο το 1935 οφειλόταν πιθανότατα σε πολλούς λόγους. Το ιστορικό αυτό κτίσμα ήταν τότε σε κακή κατάσταση και η Τουρκία θα μπορούσε έτσι να καθησυχάσει τους Έλληνες, ώστε να εξασφαλίσει ένα κοινό μέτωπο ενάντια σε μια πιθανή ιταλική προώθηση στο Αιγαίο πέλαγος. Επιπλέον, ο Ατατούρκ ενδιαφερόταν να διασφαλίσει την κοσμική δημοκρατία στην Τουρκία.

Ανεξαρτήτως κινήτρων, η απόφαση του Ατατούρκ εναρμονίστηκε με την ειρηνική συνύπαρξη και τη μετριοπάθεια. Αυτό δεν ήταν καθόλου λιγότερο απαραίτητο εκείνη τη στιγμή, όταν περισσότεροι από 100.000 Έλληνες ζούσαν ακόμη στην Κωνσταντινούπολη – μια σημαντικότατη μειονότητα που κρατήθηκε εκτός ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, σχεδόν δέκα χρόνια νωρίτερα. Αυτή η μειονότητα έχει σήμερα, δυστυχώς, σχεδόν αφανιστεί.

Η Αγία Σοφία είναι, δίχως σύγκριση, το πλέον διάσημο και υπέροχο δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Είναι δε γεγονός ότι, ολόκληρη η Ανατολική Ρωμαϊκή, ή Βυζαντινή, εποχή, είναι περιφρονημένη, τόσο ιστορικά όσο και στη γενική συνείδηση των ανθρώπων στην Ευρώπη. Ωστόσο, όχι μόνον το Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διήρκεσε πολύ περισσότερο από το αντίστοιχο δυτικό τμήμα, αλλά και περιέχει το κλειδί για την κατανόηση της μετάδοσης της αρχαίας γνώσης και των ανθρώπινων ιδανικών στην Αναγέννηση και αργότερα στη σύγχρονη εποχή.

Τέλος, το ζήτημα της Αγίας Σοφίας αφορά άμεσα και στη σχέση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ύστερα από πολλά χρόνια βελτιούμενων σχέσεων, η κατάσταση είναι και πάλι τεταμένη. Δεν έχουν περάσει πολλοί μήνες από τότε που οι δύο χώρες κινητοποίησαν δυνάμεις στα βόρεια, στα σύνορα του Έβρου, κατά την ένταση που προκλήθηκε από την προσφυγική κρίση. Αυτή η κατάσταση πόρρω απέχει από το να θεωρηθεί οριστικά παρελθόν, καθώς δόθηκε απλώς ανάπαυλα λόγω της γενικής καραντίνας που η πανδημία του κορωνοϊού επέβαλε παγκοσμίως: είναι σχεδόν αναμφίβολο ότι θα επιδεινωθεί και πάλι.

Ήδη, η Τουρκία δείχνει να επιχειρεί δοκιμαστική γεώτρηση σε τμήματα της Μεσογείου που η Ελλάδα δηλώνει ως ελληνικά ύδατα. Το ζήτημα της εξόρυξης φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζει σαφώς τα συμφέροντα ορισμένων άλλων χωρών, όπως το Ισραήλ, η Κύπρος και η Αίγυπτος, και απειλεί να κλονίσει την σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής. Για να αποφευχθούν περαιτέρω αρνητικές εξελίξεις είναι απαραίτητο οι χώρες να σεβαστούν τα ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα αλλήλων, και να αποφύγουν την πολιτικοποίηση των κοινών και διαφορετικών πτυχών της ιστορίας τους. Δεν υπάρχει τίποτε καταλληλότερο στην κατεύθυνση αυτή από το να διατηρήσουν αμετάβλητα τα μουσεία που διαθέτουν.

* Η ανάλυση αυτή του Αλέξανδρου Ζλατάνου Ibsen δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή, ανήμερα της πρώτης ισλαμικής προσευχής μέσα στην Αγία Σοφία, μετά τη μετατροπή της σε τζαμί, την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2020: (https://www.kathimerini.gr/politics/1089144/apopsi-me-tin-metatropi-tis-agias-sofias-se-tzami-o-kosmos-chanei-ena-symvolo-thriskeytikis-synyparxis/)

** Ο Αλέξανδρος Ζλατάνος Ibsen είναι Πολιτικός Σύμβουλος για ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής στην Κοινοβουλευτική ομάδα του Συντηρητικού κόμματος (Høyre), στην Νορβηγία.

*** Mετάφραση από τα Νορβηγικά — απόδοση κειμένου: Παύλος Παναγιώτης

Hellas: 200-årsmarkering som angår oss alle

*Bildet tatt under vaktskiftet ved den ukjente soldats grav i Aten.*

Hellas feiret forrige uke 200 år som selvstendig stat. Tidspunktet for feiringen markerer begynnelsen på den greske frigjøringsrevolusjonen fra Det osmanske riket, som det greske folk hadde vært underlagt i flere hundre år, etter Konstantinopels fall i 1453. Grekere var underlagt et muslimsk styre, men beholdt sitt språk, sin kristne religion og sin – over tre tusen år gamle – identitet gjennom århundrene.

Motivasjonen for revolusjonen kan leses ut av revolusjonshelten Theodoros Kolokotronis’ foredrag til ungdommen i Pnyka, i Athen, 13. november 1838 – altså etter at Hellas hadde vunnet sin selvstendighet:

«Når vi bestemte oss for å starte revolusjonen, tenkte vi ikke på hvor mange vi var, hvilket militært utstyr vi hadde til disposisjon, eller hvilke festningsverk tyrkerne kontrollerte. Vi hørte heller ikke på vismenn som advarte oss med at vi kun disponerte tåpelige, små farkoster. Vi kjente frihetstrangen falle på oss alle som et regn, og vi alle – våre prester, forstandere, kapteiner, lærde og kjøpmenn, unge som gamle – ble enige om målet om å frigjøre oss.»

Det er riktig å si at 1821 markerer øyeblikket da grekerne stod opp og kjempet for sin kristne tro og for sitt hjemlands frihet. Det gir derfor mening å omtale den greske frigjøringen for et forsøk på politisk gjen-oppstandelse (gresk: «ep-anastasi») som reflekterer kristne troens hjerte, Kristi oppstandelse (gresk: «anastasi»).

I den greske tradisjonen er frihetsbegrepet som ligger til grunn for demokratiet hverken abstrakt eller uttrykk for de rettighetene vi i dag gjerne hører tale om, som sosiale rettigheter eller «livskvalitet».

Som gjenoppstandelse var den greske kampen for frihet og selvstendighet et bekreftelsesverk til livet som overvinner døden, og som tjene som inspirasjon til hele menneskeheten. Ikke bare fordi detn viser veien til frihet for alle slaver på jorden, men først og fremst fordi den satte frihet over menneskehet. Den viste hva slaveri er i sitt vesen. For grekerne som ledet frigjøringskampen var det også snakk om et angrep på menneskets fornærmelser mot Gud og verden. Som sådan er kampen for frihet et eksplosivt rop om fornektelse av verdens død. I møte med et slikt guddommelig oppdrag ser vi den ultimate forsakelsen av dødens bånd som fornærmer udødelighetens liv.

Bare et så overveldende valg er i stand til å føde dilemmaet «Frihet eller Død», som revolusjonens slagord lød. Bare evighetens levde opplevelse i det skapt er i stand til å forklare oppofrelsen til innbyggerne i Messolonghi som viste hvordan de beleirede kan og må forbli frie (slik det også nevnes i flere av versene i Den greske nasjonalsangen og i diktet Eleftheroi Poliorkimenoi, (Frie Beleirede), av Hellas nasjonaldikter, Dionysios Solomos.

Bare en så dyp tro på det faktum at mennesket ble skapt for å motta Guds nåde og for å tiltrekke hele skapelsen og verden til sin Skaper, er i stand til å tolke og rettferdiggjøre troen på at «en times fritt liv er bedre enn førti år i slaveri og fengsel», som Rigas Ferraios sier i sitt dikt Thourios.

Han som lever i evigheten, er i stand til å tjene uendeligheten selv i et øyeblikk. For ham er en time med fritt liv uforlignelig med en evighet av slaveri, en evighet, det vil si, som ikke har noen bevissthet om seg selv.

Den greske kampen for frihet og selvstendighet er ikke bare en historisk begivenhet. Det er en deltagelse i prosjektet av kontinuerlig indre fornyelse av mennesket, som innebærer den sann befrielse, selvhevdelse, og kristosentrisk inkarnasjon av guddommelighet i mennesket. Denne lærdommen er like viktig i dag, som for 200 år siden.

Publisert i Dagen avis, Norge, 29. Mars 2021

The Miraculous Last Outpost of the Roman Empire

A pilgrim tour from Norway to Mount Athos

Text by Øystein Silouan Lid, Pictures by Torbjørn Fink

*The majestic rocky Mount Athos, a natural outpost*

In this post I reproduce a beautiful article originally published in Norwegian, in the newspaper Dagen, from Bergen. It is about a tribute to Mount Athos, titled: ‘Mirakla i Romarrikets siste utpost‘ (‘The Miraculous Last Outpost of the Roman Empire’), written by the journalist Øystein Silouan Lid, who happened to travel to the Holy Mountain, in May 2016. The English translation was prepared by the author on the occasion of its publication on the portal pemptousia.com, in August 2016. I am grateful to Øystein Silouan Lid for his permission to reproduce it here. The pictures in this post are property of Torbjørn Fink, one of the members of the pilgrims group, to whom I am grateful as well.

*The Church of Protaton, in Karyes, the capital of Mount Athos*

This summer [2016 -ed.] ten Norwegians were granted an audience at The Holy Mountain, the last remaining part of the Roman Empire. The monks who live here tell stories of miracles and wonders as a normal part of everyday life. Mount Athos has been called the one place on planet earth that has changed least over the centuries. The Orthodox monks who dwell here, live as they did during medieval times, praying and working. They come to dedicate their lives completely to God, and the last thing they want is for the hard-to-reach peninsula to become a tourist attraction. Nevertheless, the monastic republic in northern Greece has a remarkable pull on people from all over the world.

When the famous CBS news magazine 60 minutes in 2009 asked permission to come do a story on The Holy Mountain, the request was categorically denied. It took two years of negotiating before one of the monasteries finally said yes. It was therefore not without trepidation that the Norwegian journalist set foot in Karyes, the administrative centre of Mount Athos, before setting off on foot towards the ancient monastery of Iviron.

*East-north view of the Iviron Monastery*

The forest on each side of the footpath has a jungle-like appearance. Wild edible peas, dill and oregano grow in several places. Suddenly we notice the wonderful fragrance of incense – the smell is easily recognized from the Orthodox liturgy. Yet here we are, in the middle of the forest, and no one is swinging the censer.

*On the path from Karyes to Iviron Monastery*

Small signs and wonders such as these happen all the time here on Athos, says Panagiotis Pavlos. He is a scholar of philosophy at the University of Oslo, and presently our local guide. We are not far from the house of saint Paisios (1924-1994), regarded as one of the holiest men of the monastic peninsula. While he was alive people came by the thousands to visit him – on this very path. They were healed from all kinds of diseases, delivered from demons, and received spiritual counsel. It was said that his mere presence could change the hearts of the pilgrims who came to see him, and draw them towards Christ. Panagiotis was himself one of the many people who came to visit the saint’s kellion (monastic cell) in the forest, and is a friend of the monk who lives here today – father Arsenios.

– Christos anesti (Christ is risen)! Panagiotis cries out, and before long a man with a flowing beard is seen in the doorway.

Father Arsenios greets his old friend warmly and the Norwegians politely, before telling a few of the numerous stories of signs and wonders which took place right here in his cabin. A phenomenon father Arsenios tells us about, is the ability of saint Paisios to know what the guests would ask him, before even opening their mouths.

*Outside the cabin of Saint Paisios, in Panagouda*

– Once, a lawyer came to Mount Athos. He didn’t believe the stories about Paisios, and decided to put him to the test. He planned to present himself as a doctor, instead of a lawyer. When he arrived at the gate he found himself in a group of 50 people who all had come to see the saint. Elder Paisios opened his door, looked the lawyer straight in the eye, and said: “Go away, and take your lies with you to the court room”. The man never doubted again, says father Arsenios.

The kind of Christianity preserved on Athos has a rather unique history. After the capitol of the Roman Empire fell to the occupying Muslim army in 1453, Mount Athos became the last remaining outpost of Imperium Romanum. Already in the year 972 it had been established as a self-governing monastic state within the empire by the emperor John the First, Tzimiskes.

Today the «Autonomous Monastic State of the Holy Mountain» is the only republic where the banner of the Eastern Roman Empire – the characteristic double eagle – still can be seen waiving in the wind on top of official flag poles.

Mount Athos is today considered to be the spiritual centre of the Orthodox Church. Over 2.000 monks reside in the 20 operative monasteries, having dedicated their lives to prayer for the entire world.

–The monks find the reason behind their monastic calling in the words by Jesus Christ (Matthew 19) regarding a life of celibacy for the sake of the kingdom of God, about selling all belongings, giving to the poor, and following Christ, says father Johannes, the priest in St. Nicholas Orthodox Church in Norway, as well as the spiritual guide of the group.

*Fr. Johannes, fr. Seraphim and Øystein Lid, at the south gate of Iviron Monastery*

During the stay we live in three-bed, four-bed and eight-bed rooms in different monasteries, and take part in the daily lives of the monks. The services often start at 3 o’clock in the morning, and there are only two daily meals. They are all vegetarian and last for a grand total of ten minutes.

*Peaceful evening in the Holy Monastery of Iviron, with its famous Phialê before the Katholikon Church.*

The pilgrims thus have more time for conversation and getting to know one another. All of them have a Lutheran background. Two of them, Lars Karlsøen and Bjørn Skauen, have even been priests in The Lutheran state church of Norway. Several of them have sought refuge in the Orthodox Church from what they see as heresy, modernism and worldly influence in Protestantism.

– I experienced that the Norwegian state church no longer had room for me. When I am here on Athos and see the spiritual riches of the Orthodox tradition, I can’t help thinking that Martin Luther made a great mistake in doing away with monasticism. The monasteries are guarantors of right doctrine, and the monks are models for the laymen when it comes to worship and obedience, says Karlsøen.

*View to the Aegean, from outside the walls of the Megisti (Greatest) Lavra Monastery*

– The first time I visited an Orthodox church the liturgy was in a language I did not understand. Even so, I experienced it and tears started flowing, says Thorleif Grønnestad. He converted over 10 years ago, and is today in charge of typica services in his home town Sandnes.

Still, they do not paint a rosy red picture of the situation in The Orthodox Church. In some places the organization is poor, in others there are issues of nationalism. One of the pilgrims, Dag Markeng, has a striking comment.

Father Johannes (right), the leader of the pilgrims with father Christoforos (left), the Secretary of Iviron Monastery, demonstrating an edition about the Saint Trifon hermitage and scêtê in Hurdal, Norway. In the middle, hierodeacon fr. Serafim with some of the pilgrims.

– When I became Orthodox in 1983, my sponsor said something that I have found to be true. It won’t be easy being Orthodox – but it will be worth it.

One of the richest and most beautiful monasteries we visit, is called Vatopedi, established in the 5th century. Golden coins, gilded chalices and spectacular church art is everywhere. But it is also the home of a great treasure not made from gold, but from camel hair – preserved from the earliest times of Christianity.

– This is the belt of the Virgin Mary, says the monk Evstathios.

According to written sources the belt was preserved in Jerusalem until the year 400. After being in Constantinople for some years, it was given to the monastery of Vatopedi as a gift.

– This belt didn’t only perform miracles at one point in history, but to this very day. Every 14th day or so we receive messages from all over the world from people who have been healed or helped after having been in contact with the belt, says father Evstathios.

The Orthodox claim that in the same way as God performed miracles through even the clothes of the apostle Peter (Acts 19, 12), the same thing happens through the belt of the Theotokos. Father Evstathios point to a series of strange stories related to the belt. Especially childless couples are helped, but many different diseases have also been cured.

*Monks discussing before the gates of Vatopedion Monastery*

– An oncologist from Switzerland came to see us and was given a few bottles of oil. He himself did not believe the stories, but he wanted to conduct some experiments after having heard about the phenomenon. He gave it to all the patients who were close to the terminal phase. Some did not survive, but two of his patients were fully healed. He came back to us in the monastery and told us about it. We don’t know why some are healed and others are not, but we use the oil in faith, and see what God wants to do, says father Evstathios.

Each of the Norwegian pilgrims are given a bottle, and father Johannes are given several – for use in the Orthodox Church in Norway.

*Saint Panteleimon Holy Monastery, known as Rôssikon (the Russian).*

Towards the end of the stay the Norwegians hear a rumour about a Scandinavian monk at one of the monasteries they were visiting – Karakallou. After having met mostly Greek monks on Athos it makes an impression to meet a monk with glittering blue eyes and a long read beard. Father Prothromos is from Finland, and speaks some Swedish. As it turns out that also he has a Lutheran background.

– How did you become orthodox, father?

– I went into an Orthodox Church one, and was so struck by the liturgy that tears started flowing. I realized immediately that I had to belong here, the monk says, echoing the story many of the Norwegian converts carry with them.

Soon after his conversion 20 years ago, father Prodromos travelled to the Holy Mountain. Now he is head of the guest house in the monastery, and has had to learn several languages.

– How is life here in the monastery?

– It is very good. Since the monastery of Karakallou is not as large as the others (number 11 on the internal ranking among the 20 monasteries), it is not as busy as some of the rest. So I have plenty of time to focus on prayer, says father Prodromos, reminding us about what really matters in life.

Published in English at http://www.pemptousia.com:

The Miraculous Last Outpost of the Roman Empire

Το κάλεσμα των Βαράγγων από την Αγία Σοφία

«Εδώ ήταν ο Χάλφνταν»! Η ρουνική επιγραφή χαραγμένη στο μάρμαρο του τειχίου στον γυναικωνίτη του νότιου κλίτους της Αγίας Σοφίας, κοντά στο ψηφιδωτό της Δεήσεως. Κωνσταντινούπολη, Μάρτιος 2020. *Φωτογραφία: Παναγιώτης Παύλος*

Ήταν πριν δυό εβδομάδες ακριβώς, όταν την Παρασκευή 10 Ιουλίου, στις 20:53 τουρκική ώρα, ο Πρόεδρος της χώρας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωνε ότι η Μεγάλη Εκκλησία της Χριστιανοσύνης, η Αγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως, θα μετατραπεί εκ νέου σε τζαμί.

Θα επανερχόταν, δηλαδή, στην κατάσταση που τελούσε, όταν η Κωνσταντινούπολη ήταν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, μέχρι το 1935. Η μετατροπή αυτή πρέπει κυρίως και αποκλειστικώς να ερμηνευθεί ως συμβολική πράξη.

Μολονότι οι εμμονές του Ερντογάν δεν περιορίζονται στην αριθμολογία, οι χρόνοι που επέλεξε αναφορικά με την γνωστοποίηση και πρώτη χρήση της Αγίας Σοφίας ως τζαμί, παρέπεμπαν στην Πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453), και στη σημερινή ημέρα της 24ης Ιουλίου, 97 χρόνια ακριβώς από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης το 1923, αντίστοιχα.

Μιας Συνθήκης η οποία καθόρισε τα σημερινά σύνορα του τουρκικού κράτους – και για την οποία ο Τούρκος Πρόεδρος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι πρέπει να καταργηθεί. Ωστόσο, η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί πόρρω απέχει από το να είναι απλώς ζήτημα διμερές μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας

Αυτό είναι ήδη προφανές, καθώς μέχρι και αυτή την ώρα ενισχύεται διαρκώς η παγκόσμια κατακραυγή εναντίον της απόφασης του Τούρκου Προέδρου, χωρίς να εξαιρούνται από τους εκφραστές έντονης κριτικής ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες, ούτε ο Πάπας, ούτε βέβαια και η UΝESCO.

Μιας απόφασης που, σε κάθε περίπτωση, δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως έκφραση και ικανοποίηση της ανάγκης για ένα νέο χώρο προσευχής των μουσουλμάνων: είναι γεγονός ότι δεν παρατηρείται καμμία έλλειψη τζαμιών στην Κωνσταντινούπολη, όπου ορθώνονται περίπου 3.500 μουσουλμανικά τεμένη.

Πράγματι, η απόφαση αυτή και η σημερινή φιέστα του Ερντογάν δεν είναι παρά επισφράγισμα του δρόμου που επέλεξε η Τουρκία, να αναβιώσει δηλαδή, την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Παράλληλα με τη συνολική διεθνή κατακραυγή, διόλου ευκαταφρόνητες είναι και οι φωνές οι προερχόμενες από εξέχουσες προσωπικότητες Τούρκων, οι οποίοι όχι μόνο επισημαίνουν το τέλος του κοσμικού κράτους που σχηματίστηκε από τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, πατέρα της σύγχρονης Τουρκίας, αλλά και δεν διστάζουν να αποκαλέσουν τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, πράξη ντροπής και βαρβαρότητας, όπως χαρακτηριστικά τονίζουν οι Orhan Pamuk και Taner Akçam.

Σε ένα crescendo Νεο-οθωμανικής αλαζονείας και προσβλητικής απόπειρας απάντησης στην παγκόσμια αντίδραση, ο Τούρκος Πρόεδρος δεν δίστασε να δώσει την περασμένη Τρίτη μια ιδέα του ουσιαστικού περιεχομένου της μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, δηλώνοντας ότι «ο Μεχμέτ Β’ ο Πορθητής, ήταν ο ηγέτης και των Ορθόδοξων Χριστιανών».

Ποιά, όμως, είναι η σημασία της Αγίας Σοφίας, της καρδιάς της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζάντιο), για τη Δυτική Ευρώπη και, ιδιαίτερα, τη Νορβηγία και τη Σκανδιναβία;

Γιατί η υπόθεση της Αγίας Σοφίας θα πρέπει να αφορά βαθύτατα κάθε άνθρωπο, θρησκευόμενο ή μη, πολίτη της Δύσης ή της Ανατολής, πιστό ή άπιστο, Χριστιανό, Μουσουλμάνο, Βουδιστή ή άθεο;

Και γιατί οι Νορβηγοί, και οι Σκανδιναβοί εν γένει, δεν μπορούν να παραμένουν ασυγκίνητοι ενώπιον αυτής της μεταβολής;

Δεν είναι εύκολο να μιλήσει κανείς για την Αγία Σοφία, και να περιγράψει επαρκώς κι αξιοπρεπώς το υπερκόσμιο μεγαλείο αυτής της μοναδικής Εκκλησίας, σε κάποιον που δεν είχε την ευκαιρία να την επισκεφθεί ως Μουσείο.

Αλλά εάν κανείς είχε την ίδια ευκαιρία με εκείνον τον άγνωστο Βάραγγο, τον Βίκινγκ που, κατά την επίσκεψή του στην Αγία Σοφία κάπου στον 10ο αιώνα, στάθηκε επάνω στο υπερώο, στη νότια πλευρά του, λίγα μόλις μέτρα από το έκπαγλης ωραιότητας και κάλλους ψηφιδωτό της Δεήσεως, και που σε κάποια στιγμή κόπωσης από την αργόσυρτη Μυσταγωγία της Βυζαντινής Ορθόδοξης Θείας Λειτουργίας, χάραξε στο στηθαίο, για όλους εμάς τους κατοπινούς, την μέχρι σήμερα σωζόμενη ρουνική επιγραφή «εδώ ήταν ο Χάλφνταν»·

τότε αυτός δοκίμασε τουλάχιστον μια γεύση του πώς η χρονικότητα, το διαστατό και το πεπερασμένο υποδέχονται μυστικά την άπειρη ολότητα του αποφατικώς παρόντος με Σάρκα και Αίμα Τριαδικού Θεού, υπερφυσικώς Περιχωρούμενου, στην απαράμιλλη αρχιτεκτονική της Αχειροποιήτου Μεγάλης Εκκλησίας.

Μυούμενος στο Ήθος της Μεγάλης Εκκλησίας, ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι η Αγία Σοφία είναι «Χώρα του Αχωρήτου».

Ως εκ τούτου, ειναι πολύ Μεγάλη για να γίνεται οτιδήποτε άλλο από αυτό που είναι. Η δύναμη και το μεγαλείο της δεν της επιτρέπουν να είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι.

Οι δε Βαράγγοι, οι Σκανδιναβοί, ήταν κάποτε οι υπερασπιστές της.

Τώρα που η Μεγάλη Εκκλησία τίθεται εκ νέου εν Αιχμαλωσία και κατακτιέται από ένα πορθητή με πολιτικά κίνητρα, αρχίζει κανείς να ελπίζει ότι ο αιώνιος Βάραγγος φρουρός θα εγερθεί για να φυλάξει και πάλι την αιώνια Εκκλησία στην Ανατολή. Για να μεταχειριστεί όχι βία, αλλά μνήμη.

Διότι η Αγία Σοφία είναι πραγματικά πολύ Μεγάλη για μικροπολιτική.

Πηγή:

https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/38468-to-kalesma-ton-baraggon-apo-tin-agia-sofia