Ο ερευνητής Φιλοσοφίας και διδάσκων Φιλοσοφία στο Όσλο, Παναγιώτης Παύλος, σε μια συζήτηση στο ραδιοφωνικό σταθμό 98.4, με αφορμή την αιματηρή κρίση στην Μέση Ανατολή, καταθέτει την οπτική του στο πεδίο των ανθρωπολογικών καταστάσεων που επιτείνει η νέα αιματηρή κρίση στη Μέση Ανατολή.
Σημειώνει εμφατικά πως η αναπαλλοτρίωτη υπόσταση της ανθρώπινης ύπαρξης δεν έχει “ναι μεν αλλά…”, ούτε η μανιχαϊστική προσέγγιση μεταξύ “καλού και κακού” μπορεί να απαντήσει με αισιόδοξη προοπτική στην επίλυση μίας τόσο βαθιάς κρίσης. Αντίθετα, είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο η κρίση να διευρυνθεί με την εμπλοκή κι άλλων δρώντων, όπως το Ιράν, κάτι που αν συμβεί θα οδηγήσει σε παγκόσμια αναμέτρηση.
Ο κ. Παύλος θεωρεί ότι σε μικροκλίμακα, αλλά και σε μεγα-κλίμακα η αιματηρή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν είναι παρά μία ακόμη πτυχή ενός ευρύτερου παγκόσμιου σκηνικού μετάβασης σε ένα τοπίο αφανές για την ώρα στην ανθρωπότητα.
Όπως είπε, αυτή την ώρα η Μέση Ανατολή στον πυρήνα της σύγκρουσης μετατρέπεται σε τόπο δοκιμασίας του Ανθρώπου και του Πολιτισμού του, με τις εκφάνσεις τους ως ενιαία αντίληψη.
Παρακολουθήστε αυτήν την εφ’όλης της ύλης συζήτηση του Παναγιώτη Παύλου με τον Πρέσβη ε.τ. Γεώργιο Αϋφαντή, στο πλαίσιο της Αυγουστιάτικης εκπομπής – αφιέρωμα του Δικτύου Ελληνισμού στα εθνικά θέματα, τη εξωτερική πολιτική της Ελλάδος, τα Ελληνοτουρκικά, και τις ευρύτερες διεθνείς εξελίξεις, η οποία έλαβε χώρα την Κυριακή 20/8/2023.
Προσερχόμαστε την Κυριακή 25 Ιουνίου 2023 στις πλέον κρίσιμες κάλπες της ελληνικής ιστορίας στον 21ο αιώνα. Γι᾽ αυτό και νιώθω την ανάγκη να καταθέσω ορισμένες σκέψεις με αποκλειστικό γνώμονα το εθνικό συμφέρον και το συμφέρον των Ελλήνων, πέραν από κομματικές ή όποιες άλλες ιδιοτέλειες, ως ένας απλός Έλληνας πολίτης που ζει και εργάζεται τα τελευταία 10 χρόνια στη Νορβηγία, αλλά που παρακολουθεί ενεργά με αμείωτη ένταση και ενδιαφέρον τα τεκταινόμενα στην πατρίδα του.
Όσα γράφονται εδώ είναι προϊόν στοχασμού και αξιολόγησης κατά το δυνατόν των δεδομένων συνθηκών αλλά και ατελείωτων ωρών συζήτησης με ανθρώπους όλου του φάσματος της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ζωής στην Ελλάδα, καθώς και ανθρώπων που έχουν υπηρετήσει τη χώρα από νευραλγικά πόστα, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Η τύχη το έφερε να έχω στη ζωή μου εργαστεί και συνεργαστεί, στη Θράκη και αλλού, σε ζητήματα μεγάλης εθνικής σημασίας και να έχω γνωρίσει αρκετά από μέσα περιβάλλοντα εξουσίας πολλών κυβερνήσεων και Πρωθυπουργούς: Κώστα Σημίτη, Κώστα Καραμανλή, Γιώργο Παπανδρέου και Αντώνη Σαμαρά.
Ας μου επιτραπούν, λοιπόν, ορισμένες διαπιστώσεις, καθώς επιχειρώ να απαντήσω στο ερώτημα του τίτλου αυτού του κειμένου, τις οποίες λίγοι έχουν το προνόμιο και την ευκαιρία να διαθέτουν από άμεση εμπειρία.
1. Τα πολιτικά κόμματα εξουσίας στην Ελλάδα είναι βιτρίνες χρωματιστές και συγκοινωνούντα δοχεία ενός ενιαίου, συχνά αόρατου, υποβάθρου, το οποίο η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών της καθημερινής βιοπάλης δεν είναι πάντοτε σε θέση να αντιλαμβάνεται. Αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι το κατεστημένο των συστημικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης σκοπό έχει όχι την αντικειμενική ενημέρωση του πολίτη, όπως η δεοντολογία του Τύπου ορίζει, αλλά την έντεχνη συντήρηση της επικερδούς κομματικής πόλωσης και της ύψωσης τειχών τα οποία ορίζουν διαφορετικές, δήθεν, πολιτικές.
Αναφέρω εδώ ένα απλό παράδειγμα που αντλώ από το εκ νέου επίκαιρο κεφάλαιο «Θράκη»: Όσο και αν η σημερινή Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να αποτινάξει από πάνω της την ευθύνη μακράς σειράς λαθών, επωφελούμενη από την αδιαμφισβήτητα ανθελληνική στάση και το πολιτεύεσθαι του ΣΥΡΙΖΑ, δεν ακυρώνει το γεγονός ότι όλοι – μα όλοι αδιακρίτως – οι προβεβλημένοι πολιτευόμενοι όλων των κομμάτων στη Θράκη περνούν από το Τουρκικό Προξενείο Κομοτηνής προκειμένου να λάβουν το μερίδιο ψήφων που η Άγκυρα έχει προσδιορίσει με την ευφυή στρατηγική κατανομής που εφαρμόζει.
Ο γράφων είναι σε θέση να γνωρίζει, παραδείγματος χάριν, πώς ακόμη και μεγαλόσχημος βουλευτής, ο οποίος διετέλεσε Υπουργός σε διάφορα πόστα σε κυβέρνηση της ΝΔ, και με σχέση εξ αγχιστείας συγγένειας με Πρωθυπουργό, είναι και αυτός εξαρτώμενος από τουρκικά ελεγχόμενες ψήφους, μολονότι ακολουθεί έξυπνη στρατηγική απόκρυψης αυτής της εξαρτήσεώς του.
Αναφέρω, επιπλέον, χαρακτηριστικά, ότι Υπουργός Παιδείας κυβέρνησης της ΝΔ είχε έρθει σε άτυπη, και άγνωστη στους πολλούς, συμφωνία με το ΠΑΣΟΚ, ώστε, όταν ανέλαβε το χαρτοφυλάκιό του, παραχώρησε την υλοποίηση του Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων στη Θράκη – ύψους τότε 10 εκατομμυρίων ευρώ που είχαν αναλάβει εργολαβικά πανεπιστημιακοί εξ Αθηνών του περιβάλλοντος Γιώργου Παπανδρέου (οι οποίοι προκάλεσαν τεράστια εθνική ζημία στην περιοχή καθώς μεταξύ άλλων προωθούσαν την τουρκική γλώσσα ως υποχρεωτικά διδασκόμενη σε όλα αδιακρίτως τα παιδιά της μειονότητας και επεδίωκαν και την ίδρυση τουρκόφωνων (!) νηπιαγωγείων) – με αντάλλαγμα – άκουσον, άκουσον! – να μην του υποβάλλει η επικεφαλής του Προγράμματος, διατελέσασα βουλευτής ΠΑΣΟΚ και Ειδική Γραμματέας Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης στην κυβέρνηση Παπανδρέου «ενοχλητικές» ερωτήσεις στη Βουλή. Τα παραδείγματα αυτής της διαχρονικής σύμπραξης ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στο έγκλημα κατά της Θράκης είναι αναρίθμητα, αλλά αυτό αρκεί.
2. Έρχομαι τώρα στο ζήτημα που αφορά το ποιόν και το ήθος των ανθρώπων που επιδιώκουν τη μεγάλη ισχυρή αυτοδυναμία. Τυγχάνει να έχω υπάρξει αυτόπτης μάρτυρας σε σκηνή όπου Διευθυντής Υπουργού της ΝΔ – δεν θα αναφέρω το όνομά του καθώς έχει αποβιώσει – φέρθηκε με απάνθρωπα προσβλητικό τρόπο σε πανεπιστημιακό εγνωσμένου κύρους, ο οποίος εργαζόταν ανιδιοτελώς παράγοντας μεγάλο εθνικό έργο σε ευαίσθητη περιοχή της πατρίδας μας, μόνον και μόνον επειδή δεν ήταν «γαλάζιο παιδί». Ο λόγος που αναφέρω αυτήν την περίπτωση, είναι διότι ο Έλληνας πολίτης έχει δικαίωμα να μην διατηρεί ψευδαισθήσεις για το μέγεθος της αλαζονείας και της έπαρσης που κατέχει αυτούς που ευελπιστούν και αναμένουν από Δευτέρα να κυβερνήσουν την Ελλάδα με αυτοδυναμία που θα θυμίζει ημέρες Καραμανλή του 1974, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για όσους θυμούνται.
3. Η Ελλάδα βρίσκεται ενώπιον προκλήσεων που σχετίζονται άμεσα με την ύπαρξή της ως κράτος, εθνική κυριαρχία, ιστορία και ελληνική κοινωνία.Τα τελευταία 4 χρόνια διακυβέρνησης της ΝΔ έδειξαν – πέραν ορισμένων αναγκαίων περιπτώσεων όπως ο Μάρτιος του 2020 στον Έβρο και το καλοκαίρι του ιδίου έτους στο Αιγαίο – ότι το πολιτικό σύστημα των ελίτ που κρύβεται πίσω από τη «μεγάλη δημοκρατική παράταξη» δεν έχει καμία διάθεση να θεσπίσει και να υλοποιήσει πολιτικές ανάσχεσης των εθνομειοδοτικών πεπραγμένων των προηγούμενων ετών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, η αδιαφορία περί καταγγελίας της Συμφωνίας των Πρεσπών – παρά τις εκατοντάδες παραβιάσεις της από τους Σκοπιανούς – και η με γνώμονα το χρήμα διαχείριση του λαθρομεταναστευτικού, η οποία οδήγησε – συχνά μάλιστα δίχως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να το απαιτεί – στο κτίσιμο μεγάλων ισλαμουπόλεων σε άκρως ευαίσθητες ακριτικές περιοχές, από το Φυλάκιο Έβρου μέχρι τη Λέρο, με παράλληλο τον ανερυθρίαστο εμπαιγμό του ελληνικού λαού στο ζήτημα αυτό.
4. Είναι δε αδύνατον να λησμονήσει κανείς το κοινωνικό, ιατρικό και οικονομικό έγκλημα που επιτέλεσε η κυβέρνηση Μητσοτάκη εις βάρος των Ελλήνων επί σχεδόν δύο χρόνια, καταστρέφοντας ανθρώπους, οικογένειες, επαγγελματίες, παιδιά, καταλύοντας την αξία της ανθρώπινης ελευθερίας, προσβάλλοντας το δικαίωμα του αυτεξουσίου και της ελεύθερης βούλησης, και προκαλώντας βαθύτατο ρήγμα τόσο στην κοινωνική συνοχή όσο και στα βαθύτερα θεμέλια της ελληνικής κοινωνίας, τα οποία συνδέονται άρρηκτα με τη θρησκευτική πίστη και την Εκκλησία. Σαφώς, βέβαια, βαρύτατες είναι και οι ευθύνες της ελλαδικής Εκκλησίας, και εννοώ την πληθώρα εκείνη των Ιεραρχών οι οποίοι ως καλοθελητές, και συχνά έχοντας μαύρα μεσάνυχτα για τις περενέργειες των εμβολίων, ξέχασαν ότι κεφαλή τους είναι ο Χριστός και όχι ο Πρωθυπουργός και προθυμοποιήθηκαν να βάλουν πλάτη στο έγκλημα. Η λίστα είναι πολύ μακρά, αν θελήσει κανείς να προβεί σε απολογισμό και αξιολόγηση ανάλογη αυτής που ευαγγελίζεται το κόμμα της ΝΔ για τον τομέα της εκπαίδευσης.
Θα σταθώ όμως σε ένα ακόμη κρίσιμο σημείο που αφορά στην εθνική υπόσταση των Ελλήνων και την ανεξαρτησία της Ελλάδος.
5. Αυτό δεν είναι άλλο από την ατζέντα αλλοίωσης της ουσίας και του περιεχομένου των Εορτασμών των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση και τον Αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας, τον οποίο η κυβέρνηση Μητσοτάκη μετέτρεψε στην πλέον εξώλης και προώλης παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας, επιδιώκοντας να δηλητηριάσει το φρόνημα του ελληνικού λαού με νεοφιλελεύθερα ιδεολογικά φληναφήματα, εργαλειοποιώντας τους Αγώνες των Ελλήνων κατά του Οθωμανού Τούρκου προς όφελος της ένδοθεν και έξωθεν προωθούμενης ατζέντας στα Ελληνοτουρκικά και το λαθρομεταναστευτικό. Δεν χρειάζεται να γραφούν εδώ περισσότερα: όσοι αγωνιστήκαμε στην πρώτη γραμμή κατά της Επιτροπής Αγγελοπούλου Greece 2021 και των στρατευμένων συνεργατών και πρακτόρων της, τα θυμόμαστε αυτά καλά.
Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να διαφεύγει στον Έλληνα ψηφοφόρο της Κυριακής το γεγονός ότι τα χειρότερα βρίσκονται μπροστά μας. Αυτό δεν το γράφω ούτε ως απειλή, ούτε ως κινδυνολογία, ούτε ως καταθλιπτικό προϊόν απαισιοδοξίας. Είμαι εκ φύσεως πολύ αισιόδοξος άνθρωπος, αλλά «η βοή των πλησιαζόντων γεγονότων» δεν αφήνει περιθώρια σε όσους την ακροώνται. Σταχυολογώ ενδεικτικά, και σίγουρα αποσπασματικά, από το μέλλον:
α. Κύρωση από τη Βουλή των Ελλήνων των Πρωτοκόλλων της Συμφωνίας των Πρεσπών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
β. Κύρωση από τη Βουλή των Ελλήνων του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση, όπως συμφωνήθηκε στην παγκόσμια Συνδιάσκεψη του Μαρόκο το 2018. Το Σύμφωνο αυτό, αφού ψηφιστεί από τη Βουλή και καταστεί νόμος του ελληνικού κράτους θα δεσμεύσει δια νόμου (πιθανόν και Συνταγματικά, εάν συμπεριληφθεί σε Συνταγματική Αναθεώρηση) τη χώρα, επιβάλλοντάς της ασφυκτικά τη νεοταξική ατζέντα 2030 και την ΑΝΕΠΙΣΤΡΕΠΤΙ πλέον αλλοίωση του ελληνικού πληθυσμού της Ελλάδος. Δεν θα υπεισέλθω εδώ σε λεπτομέρειες, καθώς το κεφάλαιο του European Migration Pact είναι δυστυχώς και τεράστιο και τερατώδες. Σημειώνω μόνον ότι η εθνική κυριαρχία εντός της ελληνικής κοινωνίας θα καταλυθεί οριστικά και αμετάκλητα.
γ. Απόπειρα επίλυσης των Ελληνοτουρκικών όχι με τρόπο που εξυπηρετεί τα ελληνικά εθνικά δίκαια, αλλά κατ᾽ εντολήν και πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων, και με εκπτώσεις ανάλογες, αν όχι μεγαλύτερες, των απωλειών που προκάλεσε η άρον άρον μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, η οποία υπεγράφη βεβιασμένα και σχεδόν καταναγκαστικά προκειμένου να θεραπευθεί η εγκληματική αβελτηρία της κυβέρνησης Μητσοτάκη να αποτρέψει εγκαίρως το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Αβελτηρία και αδράνεια ανάλογη με την περίπτωση Turkaegean. Σε όσους δε, επαναλαμβάνουν ως επωδό ότι «καμία ελληνική κυβέρνηση που θα προβεί σε Πρέσπες Αιγαίου δεν θα επιβιώσει», η απάντηση είναι διττή:
– και για τον ΣΥΡΙΖΑ οι Πρέσπες ήταν γκιλοτίνα θανάτου, αλλά τί σημασία έχει πλέον;
– υπάρχουν και «Πρέσπες Αιγαίου» που θα προβληθούν ως εθνική επιτυχία όταν έρθει η ώρα.
Εξάλλου, το γεγονός ότι το πολιτικό σύστημα αναγκάστηκε κατά την περασμένη τετραετία να κρεμαστεί στις πλάτες των Ενόπλων Δυνάμεων προκειμένου να επιβιώσει στον Έβρο και το Αιγαίο επ᾽ ουδενί ακυρώνει τις μειοδοτικές θέσεις δίχως ταμπού πρωτοκλασάτων στελεχών και της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ (ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αυτονοήτως ήδη ανάξιος λόγου). Άλλωστε, το ότι οι ΕΕΔ κάνουν σωστά τη δουλειά τους δεν θα έπρεπε καν να χρειάζεται να λειτουργήσει ως επιχείρημα σε καμία συζήτηση…
δ. Περαιτέρω καταρράκωση της ελληνικής κοινωνίας μέσω της δημογραφικής κατάρρευσης για την οποία η ΝΔ όχι μόνον έπραξε ελάχιστα ως κυβέρνηση για να την ανασχέσει, αλλά, αντιθέτως, συνέβαλε, και θα συμβάλει – είναι βέβαιο – στην επιδείνωση των πραγμάτων με την ανόητα πορωμένη προώθηση – και μάλιστα ΑΝΙΣΟΒΑΡΩΣ –της εκφυλιστικής ατζέντας της.
Στο δια ταύτα λοιπόν.
Πώς και ποιόν ψηφίζουμε αυτήν την Κυριακή;
Ποιός εκφράζει όντως και έμπρακτα τις αρχές του πατριωτισμού, της εθνικής υπόστασης και συνοχής, τα θέσφατα της εθνικής κυριαρχίας, το σεβασμό στην υπερτρισχιλιετή ιστορία του Ελληνισμού και στα ποτάμια αίματος αυτού του λαού που θυσιάστηκε σε αυτή τη γη;
Ποιός διατηρεί την πνευματική διαύγειαπου απαιτείται σε τούτες τις κρίσιμες ημέρες, να αντιλαμβάνεται το μεγαλείο του ελεύθερου ανθρώπου και να μην τον θέλει σκλάβο των πολυεθνικών, υπηρέτη των επενδυτών, και είλωτα, με υφαρπαγμένα τα περιουσιακά στοιχεία του από τους τραπεζίτες, στη γη των πατέρων του;
Ποιός είναι σε θέση να αποτρέψει ένα νέο 1922, νέο 1974, ή ακόμη χειρότερα, ένα τραγικό συνδυασμό τους;
Ποιές επιλογές απομένουν όταν οι ελληνικές πολιτικές ελίτ στρέφονται ανελέητα εναντίον των Ελλήνων και της πατρίδας τους; Όταν το ελληνικό πολιτικό σύστημα έχει παίξει τα ρέστα του και έχει οδηγήσει τη Μεταπολίτευση στον όλεθρο; Όταν ακόμη και το υγιές, πατριωτικό, ελληνοκεντρικό, αν θέλετε, τμήμα και του ΠΑΣΟΚ και της Δεξιάς έχει δηλητηριαστεί από την αλλοφροσύνη είτε σοσιαλιστικού είτε ακραίου νεοφιλελεύθερου νεομαρξιστικού εθνομηδενισμού, συρφετού που διαπράττει όχι απλώς οικονομικά εγκλήματα – μικρό θα ήταν τότε το κακό – αλλά κοινωνικοπολιτικά και μετατρέπει τη χώρα σε χώρο;
Δεδομένων των παρόντων κομμάτων, των συστημικών πολιτικών ελίτ και των νεότευκτων κομματικών σχηματισμών – άβγαλτων μεν αθώων δε, γι᾽ αυτό και φερέλπιδων– η απάντηση σε όλα τα ανωτέρω είναι εν προκειμένω κι επί του παρόντος μόνο μια και απλούστατη: Η ενισχυμένη δημοκρατική πολυφωνία.
Αυτή είναι η αφετηρία και η προϋπόθεση οιασδήποτε αισιόδοξης βλέψης προς το μέλλον. Ισχυρή αυτοδυναμία ενός κόμματος που η εμπειρία και η πράξη έχουν δείξει ότι δεν έχει ούτε τη σοφία ούτε τη σύνεση αλλά ούτε και την ικανότητα να τη διαχειριστεί, θα αποβεί ολέθρια για την Ελλάδα, τη δημοκρατία, την κοινωνία της και τους Έλληνες εν συνόλω.
Η παντελής απουσία αντιπολίτευσης την οποία ο εκλιπών ΣΥΡΙΖΑ προσέφερε στον ελληνικό λαό ως ακροτελεύτιο ρόγχο, και η περαιτέρω εξαΰλωσή του – με μεγαλοστελέχη του να φυλορροούν την επαύριον, μιας και το επιθανάτιο σαρκίο αυτής της συνισταμένης ψευδοαριστεράς δεν τους παρέχει πλέον τη δυνατότητα υπουργοποίησής τους – σίγουρα δεν είναι ευοίωνη συνθήκη.
Τί απομένει, λοιπόν;
Τίποτε άλλο παρά μια πολυκομματική, πολυφωνική Βουλή των Ελλήνωναπαρτιζόμενη από τουλάχιστον οκτώ, γιατί όχι και εννέα, κόμματα, με συμμετοχή όλων των νέων πολιτικών σχηματισμών που δεν έχουν ασελγήσει στο σώμα της Ελλάδος – έστω κι αν ο πατριωτικός χώρος δεν κατόρθωσε δυστυχώς να συνέλθει σε ενότητα – η οποία θα υπενθυμίζει στους φιλόδοξους μονάρχες ότι ο Ηγεμών του Μακιαβέλι ανήκει στον εκβαυαρισμένο, εκγερμανισμένο Δυτικό Ρωμαϊκό πολιτισμό και όχι στην καθ᾽ ημάς Ανατολή, όπου το Ελληνικό είναι η Κοινότητα, η Αρχή της Εκκλησίας του Δήμου.
Ισχυρή αυτοδυναμία σε αυτή τη Νέα Δημοκρατία, του Κυριάκου Μητσοτάκη, η οποία δεν διαθέτει ούτε τα πνευματικά φόντα, ούτε την πολιτική ευαισθησία να τη διαχειριστεί, σημαίνει ότι απαιτούμε από τον Θεό να σώσει την Ελλάδα, ενώ εμείς τρώμε ναρκωμένοι στον λήθαργο της βόλεψής μας «τα βόδια του Ουρανοδρόμου Ήλιου», όπως τραγουδά ο Όμηρος στο προοίμιο της Οδύσσειας.
Ισχνή αυτοδυναμία, σε πολυκομματική, πολυφωνική Βουλή, σημαίνει ότι αναλαμβάνουμε εμείς, όλοι, ως Έλληνες πολίτες, την ευθύνη που μας αναλογεί να διασώσουμε τον αρχέτυπο χαρακτήρα της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας στη γη που τις εγέννησε.
Συν Αθηνά και χείρα κίνει!
* Το κείμενο αυτό γράφηκε Παρασκευή βράδυ στο Όσλο, προπαραμονή των εκλογών της 25ης Ιουνίου, του 2023. Δημοσιεύθηκε το Σάββατο 24/6/2023 σε διάφορες ιστοσελίδες, μεταξύ των οποίων το newsbreak.gr, στην Αθήνα, εξ ού και η παρούσα μορφοποίηση του κειμένου, και το hellasjournal.com του Μιχάλη Ιγνατίου, στη Νέα Υόρκη. Ευχαριστώ θερμά όλους όσους συνέβαλαν στη δημοσίευση και αναδημοσίευσή του.
Η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη /Φωτογραφία: Η Καθημερινή
Στις 10 Ιουλίου το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας αποφάσισε να απορρίψει την απόφαση με την οποία το 1935 η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη μετατράπηκε από τζαμί σε μουσείο. Αυτό προκάλεσε έντονη κριτική, άμεσα και διεθνώς. Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Μάικ Πομπέο παρότρυνε την Τουρκία να αλλάξει την απόφασή της. Στην Κυριακάτικη προσευχή, ο Πάπας Φραγκίσκος είπε ότι οι σκέψεις του «είναι στην Αγία Σοφία» και ότι «πονάει πολύ» με την εξέλιξη αυτή. Η UNESCO – την οποία η Τουρκία αγνόησε παντελώς σχετικά με την απόφαση, μολονότι το μνημείο και ο ιστορικός περίγυρός του τελούν υπό την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά ζήτησε διαβούλευση με τις Τουρκικές Αρχές, το συντομότερο δυνατόν. Ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ δήλωσε ότι αυτή η μετατροπή αποστερεί από την Τουρκία το σημαντικότερο σύμβολο της κοσμικής τιμής της.
Είναι σαφές ότι η Αγία Σοφία θα είναι λιγότερο διαθέσιμη ως τζαμί από ότι ως μουσείο, ακόμη και αν ο Πρόεδρος Ερντογάν επιμένει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Με το να πάψει να είναι πλέον μουσείο, η Αγία Σοφία αποστερείται του ρόλου της ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως διατυπώθηκε πρόσφατα. Σε ένα νορβηγικό podcast για τους μουσουλμάνους και το Ισλάμ, επισημάνθηκε, επίσης, ως ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα και η απώλεια σημαντικού τουριστικού εισοδήματος: σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν πέρυσι το μνημείο της Αγίας Σοφίας, περισσότερο από κάθε άλλο αξιοθέατο στη χώρα.
Έρευνες δείχνουν ότι μια σαφής πλειοψηφία του πληθυσμού της Τουρκίας διάκειται θετικά υπέρ της αλλαγής του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας. Μια τέτοια αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στη φήμη της χώρας. Οι Οθωμανοί δεν συμπεριφέρθηκαν περισσότερο ή λιγότερο ηθικά από ότι άλλοι στρατοί και αυτοκρατορίες, όταν κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1453. Είναι δε, αναμφίβολο το γεγονός ότι η Αγία Σοφία ήταν αρχικά Ορθόδοξος Χριστιανικός ναός και μετατράπηκε σε τζαμί ως αποτέλεσμα στρατιωτικής κατάκτησης. Αυτή είναι μια ζοφερή πραγματικότητα που ρίχνει σκοτεινή ιστορική σκιά στην εκ νέου μετατροπή της σε τζαμί σήμερα.
Η απόφαση του Κεμάλ Ατατούρκ να μετατρέψει την Αγία Σοφία από τζαμί σε μουσείο το 1935 οφειλόταν πιθανότατα σε πολλούς λόγους. Το ιστορικό αυτό κτίσμα ήταν τότε σε κακή κατάσταση και η Τουρκία θα μπορούσε έτσι να καθησυχάσει τους Έλληνες, ώστε να εξασφαλίσει ένα κοινό μέτωπο ενάντια σε μια πιθανή ιταλική προώθηση στο Αιγαίο πέλαγος. Επιπλέον, ο Ατατούρκ ενδιαφερόταν να διασφαλίσει την κοσμική δημοκρατία στην Τουρκία.
Ανεξαρτήτως κινήτρων, η απόφαση του Ατατούρκ εναρμονίστηκε με την ειρηνική συνύπαρξη και τη μετριοπάθεια. Αυτό δεν ήταν καθόλου λιγότερο απαραίτητο εκείνη τη στιγμή, όταν περισσότεροι από 100.000 Έλληνες ζούσαν ακόμη στην Κωνσταντινούπολη – μια σημαντικότατη μειονότητα που κρατήθηκε εκτός ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, σχεδόν δέκα χρόνια νωρίτερα. Αυτή η μειονότητα έχει σήμερα, δυστυχώς, σχεδόν αφανιστεί.
Η Αγία Σοφία είναι, δίχως σύγκριση, το πλέον διάσημο και υπέροχο δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Είναι δε γεγονός ότι, ολόκληρη η Ανατολική Ρωμαϊκή, ή Βυζαντινή, εποχή, είναι περιφρονημένη, τόσο ιστορικά όσο και στη γενική συνείδηση των ανθρώπων στην Ευρώπη. Ωστόσο, όχι μόνον το Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διήρκεσε πολύ περισσότερο από το αντίστοιχο δυτικό τμήμα, αλλά και περιέχει το κλειδί για την κατανόηση της μετάδοσης της αρχαίας γνώσης και των ανθρώπινων ιδανικών στην Αναγέννηση και αργότερα στη σύγχρονη εποχή.
Τέλος, το ζήτημα της Αγίας Σοφίας αφορά άμεσα και στη σχέση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ύστερα από πολλά χρόνια βελτιούμενων σχέσεων, η κατάσταση είναι και πάλι τεταμένη. Δεν έχουν περάσει πολλοί μήνες από τότε που οι δύο χώρες κινητοποίησαν δυνάμεις στα βόρεια, στα σύνορα του Έβρου, κατά την ένταση που προκλήθηκε από την προσφυγική κρίση. Αυτή η κατάσταση πόρρω απέχει από το να θεωρηθεί οριστικά παρελθόν, καθώς δόθηκε απλώς ανάπαυλα λόγω της γενικής καραντίνας που η πανδημία του κορωνοϊού επέβαλε παγκοσμίως: είναι σχεδόν αναμφίβολο ότι θα επιδεινωθεί και πάλι.
Ήδη, η Τουρκία δείχνει να επιχειρεί δοκιμαστική γεώτρηση σε τμήματα της Μεσογείου που η Ελλάδα δηλώνει ως ελληνικά ύδατα. Το ζήτημα της εξόρυξης φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζει σαφώς τα συμφέροντα ορισμένων άλλων χωρών, όπως το Ισραήλ, η Κύπρος και η Αίγυπτος, και απειλεί να κλονίσει την σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής. Για να αποφευχθούν περαιτέρω αρνητικές εξελίξεις είναι απαραίτητο οι χώρες να σεβαστούν τα ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα αλλήλων, και να αποφύγουν την πολιτικοποίηση των κοινών και διαφορετικών πτυχών της ιστορίας τους. Δεν υπάρχει τίποτε καταλληλότερο στην κατεύθυνση αυτή από το να διατηρήσουν αμετάβλητα τα μουσεία που διαθέτουν.
** Ο Αλέξανδρος Ζλατάνος Ibsen είναι Πολιτικός Σύμβουλος για ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής στην Κοινοβουλευτική ομάδα του Συντηρητικού κόμματος (Høyre), στην Νορβηγία.
*** Mετάφραση από τα Νορβηγικά — απόδοση κειμένου: Παύλος Παναγιώτης
Ευχαριστώ πολύ για την τιμή να είμαι μαζί σας και θερμά συγχαρητήρια για την εκπομπή σας. Εξαιρετικοί ομιλητές, πολύ όμορφα πράγματα ακούστηκαν, και μαθαίνει κανείς διαρκώς. Νομίζω ότι τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πάρα πολύ χρήσιμες σε εποχές κρίσιμες όπως αυτή που ζούμε τώρα.
Τί να πει κανείς για το 1821; Τί να πεί κανείς για την 25η Μαρτίου; Διπλή Εορτή, όπου η μία τρέφει την άλλη, και η μία πάντοτε έτρεφε την άλλη. Σκεπτόμουν νωρίτερα, ακούγοντας τα όσα ωραία ειπώθηκαν, ότι αν σήμερα ο Έλληνας έχει ανάγκη να συνειδητοποιήσει ένα πράγμα, αυτό είναι ο τρόπος -τον οποίον όπως ανέφερε και ο Θόδωρος, προσπαθώ να περιγράψω και στο κείμενό μου- με τον οποίον εορτάζουμε ένα τέτοιο γεγονός, όπως το 1821. Νομίζω ότι το βασικότερο στοιχείο είναι ότι κανείς πρέπει να ζει τα γεγονότα τα οποία καλείται να τιμήσει, για να μην τα υποβαθμίζει απλώς σε μια εκδήλωση φολκλόρ ή απλώς ένα πανηγύρι. Επιπλέον, μια τέτοια διαδικασία κατά την οποία κανείς μετέχει στα γεγονότα που εορτάζει, έχει το τεράστιο όφελος ότι δίνει στον εορτάζοντα, στον μετέχοντα λοιπόν, την δυνατότητα να αντιληφθεί όλην αυτήν την συνέχεια του Ελληνισμού με τρόπο που αυτόματα απωθεί κάθε απόπειρα ερμηνείας νεωτερικής ή μετανεωτερικής, η οποία επιδιώκει να μιλήσει για γέννηση ενός έθνους την δεκαετία του 1820. Ωσάν, δηλαδή, οι Έλληνες οι οποίοι επαναστάτησαν να μην είχαν κάποια εθνική ταυτότητα προηγουμένως, να μην ήτανε Βυζαντινοί, να μην ήτανε Ρωμιοί, να μην ήτανε Έλληνες της ύστερης αρχαιότητας, να μην ήταν αρχαίοι. Ωσάν, δηλαδή, όλος αυτός ο πλούτος ο οποίος έρχεται μέσα από τις χιλιετίες αυτής της ζωντανής παράδοσης να μην ήταν ενεργός και ενεργών, στα γεγονότα της Επανάστασης.
Και φυσικά, όταν κανείς ζει μ’ έναν τέτοιο τρόπο ώστε να μετέχει και να μυείται διαρκώς σ᾽ αυτήν την αλήθεια των αγωνιστών του ᾽21, όχι μόνον αυτών που είχαν το καραούλι και το όπλο, και έδιναν την ζωή τους, αλλά και όλων όσοι αγωνίστηκαν να στηρίξουν την Επανάσταση -και μολονότι εγώ διαφωνώ πάρα πολύ με πολλά πράγματα που έκανε ο Κοραής, θέλω να είμαι δίκαιος, και μπορώ να δεχθώ ότι κι αυτός ο άνθρωπος εμφορείτο από έναν καημό, ας πούμε να απελευθερωθεί η Ελλάδα, με όποιον τρόπο το εκδήλωνε αυτό, και με όποιες προδιαγραφές διέθετε ζώντας στο Παρίσι· δεν μπορώ βέβαια να τον συγκρίνω με τον Καποδίστρια, για τον οποίον έτρεφε θανάσιμο μίσος και δυστυχώς αυτή ήταν από τις χειρότερες πτυχές του Κοραή, ότι δεν κατόρθωσε ακόμη και ο θάνατος, η δολοφονία του Καποδίστρια, να τον μαλακώσει ως άνθρωπο και έφτασε μέχρι τα όρια της κακίας, με αυτά που γνωρίζουμε ότι έγραψε και ένιωθε – επομένως, νομίζω ότι αυτός ο τρόπος, του να μετέχουμε στα γεγονότα του 1821 είναι ο κατεξοχήν ενδεικτικός και ενδεικνυόμενος, αν θέλουμε σήμερα να αντλήσουμε το μέγιστο όφελος από τούτον τον εορτασμό.
Από ᾽κει και πέρα, ειπώθηκαν πάρα πολλά, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι τεράστιες για όλον τον Ελληνισμό, τόσο εντός Ελλάδος όσο και εκτός. Διότι η Ελλάδα ζει κυρίως εκτός των ορίων της, και δεν το εννοώ με κάποια έννοια ιμπεριαλιστικής ή επεκτατικής διάθεσης. Το εννοώ με την καθαρά πραγματική διάσταση ότι υπάρχει ένας τεράστιος Ελληνισμός εκτός των ορίων του ελλαδικού κράτους. Η Μαριούπολη είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, που τώρα είναι και τόσο άσχημα και τραγικά στην επικαιρότητα, αλλά και όλος ο υπόλοιπος Ελληνισμός.
Δεν θέλω να μακρηγορήσω πολύ, απλώς σκέφτομαι ότι, όπως οι προκλήσεις αυτές είναι τεράστιες – και σήμερα σαφώς πρέπει αν θέλει κανείς να έχει ειρήνη, να ετοιμάζεται για πόλεμο – υπάρχουν και κάποια πράγματα που πρέπει να δουλέψουμε οι Έλληνες, ανεξάρτητα από το τί οι εξελίξεις φέρουν και θα φέρουν.
Aυτό έχει να κάνει κυρίως με μια αδήριτη ανάγκη και επιτακτική, νομίζω σήμερα, να υπερβούμε τα κόμματα, να υπερβούμε την κομματική αντίληψη, διότι αυτή καταστρέφει τη δυνατότητα της ενότητας στην ελληνική κοινωνία, και στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, και να αναχθούμε στην κατανόηση του ότι ανήκουμε σε ένα όλον και αυτό το όλον έχουμε το χρέος να υπηρετούμε.
Ταυτόχρονα, πρέπει να μάθουμε και να συνηθίσουμε στις γεωπολιτικές αλήθειες και όχι στα πολιτικά ψεύδη. Αν δεν το κάνουμε αυτό, ήδη μόνοι μας αυτοκτονούμε, και δεν μας φταίει κανένας Τούρκος. Δεν μας φταίνε ούτε οι λαθρομετανάστες, οι οποίοι είναι μείζον πρόβλημα, που σε συνδυασμό με το τεράστιο δημογραφικό που αυτή τη στιγμή βιώνουμε, δημιουργεί εκρηκτικές συνθήκες. Ακόμη και σε μια εμπλοκή Ελλάδας – Τουρκίας δεν θέλει κανείς να σκέφτεται τί ρόλο θα έπαιζαν όλοι αυτοί οι πληθυσμοί αλλοδαπών που σε κάποιο βαθμό ελέγχονται και από την Τουρκία και από ξένα κέντρα.
Επομένως, πρέπει να υπάρξει μια τέτοια συνειδητοποίηση, και νομίζω ότι ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι κανείς να έχει μιαν καλώς εννοούμενη εσωστρέφεια και μίαν καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια. Εσωστρέφεια, με την έννοια ότι πρέπει να κοιτάζει μέσα του και να δει τί είναι αυτό που λέμε Ελληνισμός και Έλληνας· ποιό είναι το είναι του Ελληνισμού το οποίο έχει μια υπερτρισχιλιετή συνέχεια και ταυτότητα. Και η καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια είναι ότι, αυτήν την συνειδητοποίηση, αυτό το βίωμα που αντλεί κανείς απ’ αυτήν την εσωστρέφεια, να μπορεί να το βγάζει σε μια πράξη με διεθνή και παγκόσμιο απόηχο και αντίκτυπο.
Να είναι, δηλαδή, κανείς ρεαλιστής και όχι ιδεαλιστής. Να μπορεί να βλέπει όπως έβλεπαν μεγάλοι Έλληνες, και σύγχρονοί μας – αναφέρθηκε προηγουμένως ο π. Γεώργιος Μεταλληνός, εμένα με ενθουσιάζει ο Κωστής Μοσκώφ, ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, και πολλοί άλλοι άνθρωποι. Και φυσικά υπάρχουν και άλλα ζητήματα.
Ξέρετε, ήταν εδώ πριν ένα μήνα περίπου ο Υπουργός Εξωτερικών, ο Νίκος Δένδιας, ως προσκεκλημένος της νορβηγικής κυβέρνησης, όταν και έγινε και το γνωστό επεισόδιο με τον Τούρκο πρέσβη, στο πλαίσιο μιας διάλεξης που έδωσε για το Δίκαιο της Θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο. Και εκεί, θα σας πω κάτι που δεν το έχω πει βέβαια σε κανέναν, το λέω, το χαρίζω σε εσάς, έδωσα ένα σημείωμα κατ᾽ ιδίαν στον Υπουργό, το οποίο το ξέρω ότι το διάβασε, όπου μεταξύ άλλων πραγμάτων του είπα ότι προσβλέπουμε και έχουμε την ελπίδα, ότι η κυβέρνηση αυτή, και εν πάσει περιπτώσει και ο ίδιος, θα φροντίσουν για κάποια πράγματα που η Ελλάδα πρέπει να κάνει.
Όπως, ότι πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά ύδατά της στα 12 ναυτικά μίλια παντού. Πρέπει, κατ᾽ εμέ, να κάνει σύνδεση ΑΟΖ με την Κύπρο. Κι εν πάσει περιπτώσει, οποιαδήποτε συζήτηση για τα εναπομένοντα ζητήματα που αφορούν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με την Τουρκία, θα πρέπει να γίνει εφόσον η Ελλάδα έχει πράξει αυτά που το Διεθνές Δίκαιο της παρέχει να πράξει. Δεν μπορείς να πας σε μια οποιαδήποτε διαπραγμάτευση ή συζήτηση, αν δεν έχεις κλείσει 12 μίλια παντού. Αυτό θα ήταν έγκλημα και ολέθριο σφάλμα.
Κι επίσης, να πω και τον καημό μου κλείνοντας, ότι νομίζω, είναι τιμή στο 1821 και είναι τιμή στην ταυτότητα της Ελλάδας, ο Έλληνας σήμερα να μην ξεχνάει τις εσχατιές του Ελληνισμού. Εγώ προέρχομαι από την Θράκη, ήμουν στο Καστελλόριζο το φθινόπωρο και δεν βλέπω την ώρα να μπορέσω να ξαναπάω. Θα έλεγα λοιπόν, όλοι οι Έλληνες να φροντίσουν να ταξιδέψουν στις εσχατιές, να πάνε στο Καστελλόριζο, γιατί εκεί θα τους μιλήσει ο τόπος ο ίδιος, και θα τους πεί τί πρέπει να κάνουν.
Όπως και στον ίδιον τον Πρωθυπουργό: ξέρετε, ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβεις τί υπηρετείς και τί χώρας ηγείσαι, είναι να ταξιδεύεις όπως κάνουν οι πιλότοι μας με τα F16 και τώρα εσχάτως, και ευτυχώς, θα κάνουν και με τα Rafale, να πετάει κανείς πάνω από την Ελλάδα.
Όταν πετάς πάνω από το Αιγαίο, τότε δεν χρειάζεται ούτε πολλή φιλοσοφία, ούτε, πώς να πω, έτσι, να είσαι καλλιτέχνης της γεωπολιτικής και της διπλωματίας. Σου μιλάει ο τόπος και σου λέει τί πρέπει να κάνεις. Σου μιλάν τα βράχια, σου μιλάει το καθρέφτισμα, το χρυσάφισμα της θάλασσας που έχει υμνήσει ο Ελύτης τόσο μοναδικά. Και όλα αυτά σου δείχνουν τί πρέπει να κάνεις, είτε είσαι Πρωθυπουργός, είτε είσαι Υπουργός των Εξωτερικών, είτε είσαι η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, είτε είσαι ο τελευταίος Έλληνας πολίτης, στον οποίο στέλνω τις θερμότερες ευχές μου για την αυριανή μεγάλη ημέρα, την διπλή γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και την 25η Μαρτίου της Εθνικής Ανεξαρτησίας μας.
Αγαπημένος ήρωας του 1821; Δύσκολη ερώτηση. Σίγουρα, τα τρία Κ είναι σημαντικά, Κολοκοτρώνης, Καποδίστριας, Καραϊσκάκης. Αλλά δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Ρήγα Φεραίο, δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Μακρυγιάννη. Όπως και δεν μπορείς να αφήσεις έξω και όλους αυτούς τους χιλιάδες ανώνυμους Έλληνες, φτωχούς, καταφρονεμένους, που όμως είχαν ένα μεγαλείο. Δηλαδή τί; Πίστεψαν και έγιναν υπήκοοι αυτού του Αγώνα. Δηλαδή, ο Κολοκοτρώνης δεν θα᾽ταν Κολοκοτρώνης, αν δεν είχε τα παλληκάρια αυτά που ᾽διναν το αίμα τους, πεινασμένοι, αδύνατοι, αδύναμοι, επειδή τους ενέπνεε αυτή η γιγάντια μορφή του Κολοκοτρώνη μία τέτοια πίστη και μία τέτοια πεποίθηση. Και, φυσικά, η πίστη τους και η αγάπη τους στον Θεό και στην Ελλάδα τους μεταμόρφωνε σε αυτό που έγιναν.
Αυτά. Σας ευχαριστώ πολύ και εύχομαι χρόνια πολλά σε όλους! Καλό βράδυ από το Όσλο.
*Απομαγνητοφώνηση εόρτιου χαιρετισμού στον διαδικτυακό επετειακό Μαραθώνιο που διοργάνωσε η Άμυνα και Γεωστρατηγική στις 24 Μαρτίου 2022, για την διπλή Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και της 25ης Μαρτίου, ημέρας Εθνικής Παλιγγενεσίας, του 1821, με την επιμέλεια των Θεόδωρου Νικολοβγένη και Θεόδωρου Γιαννακόπουλου.
