Ο ερευνητής Φιλοσοφίας και διδάσκων Φιλοσοφία στο Όσλο, Παναγιώτης Παύλος, σε μια συζήτηση στο ραδιοφωνικό σταθμό 98.4, με αφορμή την αιματηρή κρίση στην Μέση Ανατολή, καταθέτει την οπτική του στο πεδίο των ανθρωπολογικών καταστάσεων που επιτείνει η νέα αιματηρή κρίση στη Μέση Ανατολή.
Σημειώνει εμφατικά πως η αναπαλλοτρίωτη υπόσταση της ανθρώπινης ύπαρξης δεν έχει “ναι μεν αλλά…”, ούτε η μανιχαϊστική προσέγγιση μεταξύ “καλού και κακού” μπορεί να απαντήσει με αισιόδοξη προοπτική στην επίλυση μίας τόσο βαθιάς κρίσης. Αντίθετα, είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο η κρίση να διευρυνθεί με την εμπλοκή κι άλλων δρώντων, όπως το Ιράν, κάτι που αν συμβεί θα οδηγήσει σε παγκόσμια αναμέτρηση.
Ο κ. Παύλος θεωρεί ότι σε μικροκλίμακα, αλλά και σε μεγα-κλίμακα η αιματηρή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν είναι παρά μία ακόμη πτυχή ενός ευρύτερου παγκόσμιου σκηνικού μετάβασης σε ένα τοπίο αφανές για την ώρα στην ανθρωπότητα.
Όπως είπε, αυτή την ώρα η Μέση Ανατολή στον πυρήνα της σύγκρουσης μετατρέπεται σε τόπο δοκιμασίας του Ανθρώπου και του Πολιτισμού του, με τις εκφάνσεις τους ως ενιαία αντίληψη.
Δ.Κ.: Όπως πρέπει να είναι! Εμείς εδώ έχουμε μια παραλλαγή και δεν ξέρω γιατί συνεχίζεται αυτή η παραλλαγή της καλοκαιρίας, μέχρι και τέλη Οκτωβρίου. Δεν δικαιολογείται πλέον.
Π.Π.: Είναι αυτό που είπε ο Πρωθυπουργός για τα καλά της κλιματικής αλλαγής, θα ενισχυθεί ο τουρισμός…
Δ.Κ.: Έτσι, ότι θα ενισχύσουμε τον τουρισμό τώρα θα τον ενισχύσουμε πάρα πολύ. «Έδεσε στο λιμάνι της Καβάλας το κρουαζερόπλοιο ῾Μαρίνα᾽». Ορίστε, για να ξέρετε κι εσείς. Όσο για το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης δεν βλέπουμε τίποτε ακόμη, στην κυριολεξία. Ούτε καν αυτό που μας είπε πριν από ενάμιση χρόνο ο Πρωθυπουργός, ότι «παραμένει στα χέρια του Δημοσίου, ούτως ώστε να προχωρήσουμε σε δημόσια επένδυση όσον αφορά την ανάπτυξη του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης». Δεν είδαμε ούτε κουπί. Ούτε κουπί! Λοιπόν, αυτά, αγαπητέ μου Παναγιώτη, έτσι τα λέμε και για την ιστορία και για να καταγράφονται, βέβαια. Και από την άλλη, θα πάμε σε σένα γιατί κάτω συνεχίζεται αυτή η επιχείρηση των Ισραηλινών, στη Γάζα. Βλέπουμε πραγματικά απάνθρωπες εικόνες. Πάνω από τρεισήμισι χιλιάδες παιδιά έχουνε βρει τον θάνατο. Είναι τρομερό αυτό που συμβαίνει.
Π.Π.: Είναι φοβερό.
Δ.Κ.: Είναι ανθρωπιστική καταστροφή!
Π.Π.: Ναι, ναι. Είναι τραγικό αυτό που συμβαίνει. Καταρχήν, κε Κολιέ επιτρέψτε μου, πριν πάμε στα δυσάρεστα, έτσι μεθέορτα έστω να σας ευχηθώ και χρόνια πολλά για την ονομαστική σας εορτή.
Δ.Κ.: Ευχαριστώ πάρα πολύ.
Συμβούλιο Ελλάδας – Τουρκίας στη Θεσσαλονίκη / Μεταναστευτικό: Τούρκοι στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου
Π.Π.: Και χρόνια πολλά σε όλους τους Έλληνες που γιορτάζαμε προχθές την 28η Οκτωβρίου. Αν και βλέπω ότι μέσα σε όλα και μέσα στην κρίση της Μέσης Ανατολής υπάρχουν άνθρωποι ακόμη στην ελληνική κυβέρνηση οι οποίοι πασχίζουν να μας υπενθυμίζουν ότι είμαστε, όπως είχε πει κάποτε ο Πρωθυπουργός, μια μικρή γωνιά της μεγάλης Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Και δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ακόμη η κυβέρνηση εμμένει στην απόφασή της να συναντηθεί με τον Τούρκο Πρόεδρο τον Δεκέμβριο στη Θεσσαλονίκη, και μάλιστα προχθές ο Υπουργός Μετανάστευσης να έχει μεταβεί στην Άγκυρα και να έχει συμφωνήσει, από ό,τι φαίνεται, τις βασικές γραμμές μιας κοινής ατζέντας με την Τουρκία στο μεταναστευτικό, και ήδη σε αυτές τις γραμμές να ανακοινώνεται ότι θα δίδονται ετήσιες βίζες σε Τούρκους για επτά στρατηγικής σημασίας νησιά.
Δ.Κ.: Αυτό τί είναι τώρα; Εξήγησέ το μας λίγο σε παρακαλώ, Παναγιώτη Παύλε, δεν το καταλαβαίνω. Επτά νησιά; Γιατί επιλέχθηκαν αυτά τα επτά νησιά και σε ποιούς θα δίνονται αυτές οι βίζες;
Π.Π.: Δεν μου είναι κι εμένα απολύτως σαφές ακόμη. Αυτό που με έχει ενοχλήσει πάρα πολύ να ακούω είναι ότι επτά στρατηγικής σημασίας ελληνικά νησιά, που όλως παραδόξως είναι κομβικά νησιά των τουρκικών αξιώσεων στο ελληνικό, ανατολικό Αιγαίο, μπαίνουν σε μια ρύθμιση τέτοια η οποία φυσικά ανοίγει έναν ασκό του Αιόλου. Διότι το ότι υπάρχει η δυνατότητα και σήμερα οι Τούρκοι να επισκέπτονται, αυτό είναι γνωστό και δεδομένο…
Δ.Κ.: Ναι, τώρα αυτή η ανακοίνωση, τί είδους ανακοίνωση είναι και γιατί έγινε; Πού αποσκοπεί; Δεν καταλαβαίνω…
Π.Π.: Κοιτάξτε, φαντάζομαι είναι στο πλαίσιο της…
Δ.Κ.: Ποιάς; Της καλής θελήσεως;
Π.Π.: …της ελληνικής αυτής προσέγγισης και των, υποτίθεται, soft ενεργειών. Δηλαδή στα θέματα στα οποία φαίνεται ότι η Ελλάδα και η Τουρκία μπορούν να κάτσουν και να συζητήσουν, αν υποθέσουμε ότι ανεχόμαστε να θεωρήσουμε το μεταναστευτικό ζήτημα τέτοιο, soft ατζέντας δηλαδή, και όχι κατεξοχήν Δούρειο Ίππο της Τουρκίας στην Ελλάδα, με βάση αυτά που ο Τουργκούτ Οζάλ ο ίδιος είχε από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 δηλώσει.
Βραχονησίδα Ζουράφα
Δ.Κ.: Εγώ, να σας πω κάτι, έτσι, επάνω σε αυτό το οποίο δημοσιεύεται στην Κυριακάτικη Δημοκρατία. Και μάλιστα είναι και πρωτοσέλιδο αλλά και στο σαλόνι της εφημερίδος. Υπάρχουν και τα έγγραφα της Τουρκίας. Η Άγκυρα ανήγγειλε δημοσίως μετά από το διάλογο που είχαν, αυτόν τον άνευρο διάλογο που είχανε με τον δικό μας από ᾽δω πέρα, ανήγγειλε δημοσίως και εγγράφως, ότι η Ζουράφα που βρίσκεται στο βορειοανατολικό Αιγαίο είναι εντός του FIR Κωνσταντινούπολης.
Π.Π.: Έτσι. Με ρωτούσε μάλιστα λίγο νωρίτερα σήμερα το πρωί κάποιος φίλος τί γίνεται με αυτό το θέμα. Και του απαντούσα, μισοαστεία μισοσοβαρά, ότι «κοίταξε να δεις, η Ζουράφα είναι μια βραχονησίδα η οποία λόγω του εδάφους μειώνεται η επιφάνεια της ξηράς, οπότε πλέον έχει πολύ μικρή έκταση, και άρα δεν χρησιμεύει στην Ελλάδα για να στηθεί κάποιο hot spot», κάποια ισλαμούπολη, όπως τις αποκαλώ εγώ.
Π.Π.: Μα είναι προφανές! Αυτό έτσι είναι. Εγώ ειρωνικά το λέω, ότι από τη στιγμή που δεν μπορούμε να στήσουμε μια ισλαμούπολη και εκεί, πάνω στη Ζουράφα, δεν μας ενδιαφέρει, γι᾽ αυτό και μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει καμία αντίδραση. Βλέπετε, η κυβέρνηση δια στόματος του αρμόδιου Υπουργού Μετανάστευσης, του κυρίου Καιρίδη, ενδιαφέρεται μόνον για τα μεγάλα τα νησιά, όπου εκεί έχει ήδη στήσει hot spot ισλαμουπόλεων και διοχετεύει πλέον, και μέσα από μια επικείμενη συμφωνία απ᾽ ό,τι φαίνεται –φαντάζομαι η επίσπευση γίνεται για να συζητηθεί αυτό και να υπογραφεί κάτι τον Δεκέμβριο στη Θεσσαλονίκη, εφόσον γίνει αυτό το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας–Τουρκίας, και εφόσον ο Πρόεδρος Ερντογάν, ο οποίος μάλιστα χθες πάλι έλεγε ότι γι᾽ αυτούς η Θεσσαλονίκη είναι κάτι σαν τις Σαράντα Εκκλησιές…
Δ.Κ.: Σαράντα Εκκλησιές, ναι.
Π.Π.: Δηλαδή, έχουμε έναν παραλογισμό εδώ. Έχουμε έναν απόλυτο παραλογισμό που η ελληνική πλευρά κάνει σαν τη στρουθοκάμηλο και θεωρεί ότι μπορεί με τη χώρα που αυτή τη στιγμή επισήμως και παντού διατρανώνει ότι η Χαμάς είναι ένα απελευθερωτικό κίνημα – και γι᾽ αυτό και τη στηρίζει – θεωρεί λοιπόν η Ελλάδα ότι μπορεί να συνεχίσει σε αυτήν την κατεύθυνση καλής πίστης, καλής γειτονίας και καλών κρασιών, για να μην το πω αλλιώς.
Δ.Κ.: Πάντως, η διεθνής αγγελία Α7847/23 της Άγκυρας, περιλαμβάνει πλέον στην τουρκική επικράτεια, κυριαρχία, την ελληνική περιοχή της Ζουράφας.
Δ.Κ.: Ποιά ελληνική διπλωματία; Ποιό ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών; Καμία αντίδραση, άνευρη! Τίποτα, τίποτα.
Π.Π.: Μα κοιτάξτε, κύριε Κολιέ, αυτό είναι άλλη μια ενδεικτική σαφέστατη κίνηση, ότι η Τουρκία μπορεί να λέει ότι υπάρχει ένα παράθυρο, όπως λένε και οι δικοί μας, συνεννόησης με την Ελλάδα κλπ, αλλά από πίσω έρχεται με το πιστόλι στον κρόταφο. Δηλαδή, η Τουρκία δεν εγκαταλείπει καμία αξίωσή της. Και δεν την εγκαταλείπει όχι μόνον σε λεκτικό επίπεδο, αλλά ούτε και επί του πεδίου. Αν αυτό τώρα συνιστά μια καινούρια – διότι το θέμα της Ζουράφας η Τουρκία το επανέφερε κατά καιρούς, αλλά αυτό φαίνεται τώρα ότι είναι μια – αναβάθμιση του ζητήματος, από πλευράς Τουρκίας βέβαια, είναι προφανές ότι ενδιαφέρεται να πιέσει με κάθε τρόπο προς την περιοχή που την ενδιαφέρει.
Διότι μην ξεχνάτε, σε μιαν επικείμενη συμφωνία με την Τουρκία «διευθέτησης θαλασσίων ζωνών», όπως το έχει πει ο Πρωθυπουργός και όπως επανειλημμένα το έχουμε καταγγείλει ως άκρως επικίνδυνο αλλά και ανεδαφικό από πλευράς Διεθνούς Δικαίου και Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας – δηλαδή το να συζητά κανείς Χωρικά Ύδατα και εύρος Χωρικών Υδάτων με γειτονικό κράτος – σε μιαν τέτοια προοπτική φαίνεται ότι η Τουρκία πιέζει διότι η Ζουράφα είναι το πέρασμα προς την περιοχή του βορειοανατολικού Αιγαίου, το οποίο η ίδια διαπραγματεύεται και θέλει να διαπραγματευτεί.
Π.Π.: Μα το γεγονός ότι – θα μου πείτε βέβαια, θα πει κανείς, ότι δεν είναι στο χέρι του Υπουργού Εξωτερικών να αναβάλει μια τέτοια συνάντηση – αλλά το γεγονός ότι η ελληνική διπλωματία, το Υπουργείο Εξωτερικών – γιατί εν πάσει περιπτώσει μπορεί να λέμε ότι ο Πρωθυπουργός είναι πίσω απ᾽ όλα κι έχει την ευθύνη, αλλά όταν αναθέτεις σε έναν Υπουργό ένα χαρτοφυλάκιο όπως το Υπουργείο Εξωτερικών, αναμένεις – και αντιλαμβάνεται κανείς ότι έχει αυτονομία και ευχέρεια κινήσεων. Όταν, λοιπόν, το Υπουργείο Εξωτερικών σήμερα περίπου 23 μέρες από την κατάσταση που υπάρχει στο Ισραήλ με τη Χαμάς και αυτή τη βίαιη έναρξη ενός πολέμου και με όλη την τοποθέτηση της Τουρκίας ήδη από την πρώτη μέρα στο πλευρό της Χαμάς και τη συνακόλουθη διεθνή κατακραυγή, όταν λοιπόν αυτή η ηγεσία και αυτή η εξωτερική πολιτική και αυτή η ελληνική διπλωματία δεν έχει δείξει ότι, αν μη τί άλλο, αναβάλει πράγματα, δηλαδή δείχνει στην Τουρκία ότι αυτή η συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτήαπό εμάς ως ένα Δυτικό Ευρωπαϊκό κράτος (αν φυσικά θέλουμε να εννοούμε και αυτά που λέμε), νομίζω ότι αυτά που έχουμε πει για τον κύριο Γεραπετρίτη δεν έχουν διαψευστεί μέχρι τώρα.
Παρέμβαση πρώην Πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή
Δ.Κ.: Τέλος πάντων. Το θέμα είναι ότι η Ελλάδα συνεχίζει να επιμένει, όπως είπατε, σε αυτή τη συνάντηση. Την ίδια στιγμή ακούγονται φωνές από το κυβερνών κόμμα, αλλά και όχι μόνον, ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να προχωρήσουμε σε συνάντηση με τους Τούρκους στη Θεσσαλονίκη. Μάλιστα τα προειδοποιητικά πυρά πριν μια εβδομάδα τα έριξε και ο ίδιος ο Καραμανλής, ο πρώην Πρωθυπουργός.
Π.Π.: Ναι, ήταν σημαντική, ήταν σημαντική αυτή η παρέμβαση του πρώην Πρωθυπουργού. Και στο σημείο αυτό θα ήθελα να πω – διότι ακούστηκαν διάφορες φωνές του τύπου «ναι βγαίνει τώρα και ο Καραμανλής και λέει εύκολα πράγματα κλπ». Δυστυχώς, η ιστορία μέχρι στιγμής αποδεικνύει – και δεν το λέω αυτό με κάποια πολιτική ή κομματική διάσταση, τουναντίον, ξέρετε ότι εγώ είμαι απολύτως ανέντακτος κομματικά – φαίνεται αυτή τη στιγμή ότι ο Καραμανλής είναι ο τελευταίος των Μοϊκανών όσον αφορά την εθνική του στάση και τον γνώμονα τον εθνικό με τον οποίο λειτούργησε ως Πρωθυπουργός. Δηλαδή, δεν έχουμε έκτοτε κάποιον άλλον Πρωθυπουργό ο οποίος να πλήρωσε τίμημα επειδή έθεσε βέτο στο Βουκουρέστι τότε έναντι των Σκοπίων για την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, ο οποίος γνωρίζουμε – και νομίζω δεν έχει αμφισβητηθεί σοβαρά ότι –παρακολουθείτο στενά από μυστικές υπηρεσίες μέχρι κινδύνου. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα έχει πολιτικές ηγεσίες οι οποίες, δυστυχώς, ακόμη και την ημέρα του ΟΧΙ φαίνεται ότι από πίσω είναι σε όλα ΝΑΙ.
Δ.Κ.: Είναι να απορείς!
Π.Π.: Άρα, νομίζω, ότι είναι σαφές ότι εδώ έχουμε έναν παραλογισμό που γίνεται ακόμη εντονότερος σε ένα γεωπολιτικό σκηνικό το οποίο φαίνεται ότι παίρνει φωτιά. Δηλαδή, ναι μεν λέμε ότι το Ισραήλ καθυστερεί τη χερσαία εισβολή στη Γάζα, αλλά στην ουσία την έχει μετατρέψει σε τμηματικές πολεμικές επιχειρήσεις, ακριβώς λόγω και της αντίδρασης της διεθνούς κοινότητας. Άρα σε ένα τέτοιο διεθνές σκηνικό που μυρίζει μπαρούτι ειλικρινά εμένα μου είναι πολύ δύσκολο να αντιληφθώ γιατί η Ελλάδα συνεχίζει ντουγρού, ας πούμε, σαν το γαϊδούρι – αν και νομίζω και τα γαϊδούρια είναι πιο ευφυή, μην τα αδικούμε…–
Δ.Κ.: Παρακαλώ, μην αδικούμε τα γαϊδούρια!
Π.Π.: Έτσι, …να κινείται προς το ντουβάρι ή τον γκρεμό. Για μένα, και το έχω καταγράψει και δημόσια, και νομίζω η φωνή μου συντάσσεται με όλες τις ανάλογες φωνές, η Ελλάδα είναι επιτακτικό να αναβάλει αυτή τη συνάντηση επ᾽ αόριστον.
Δ.Κ.: Επ᾽ αόριστον!
Π.Π.: Μέχρι να αποκτήσει σαφή δείγματα – και, μέχρι στιγμής, να, και η Ζουράφα που αναφέρετε είναι δείγμα στην αντίθετη κατεύθυνση – σαφή δείγματα ότι η Τουρκία έχει αλλάξει. Αφού τόσο πολύ όλοι μας λένε στην Ελλάδα ότι η Τουρκία φαίνεται ότι αλλάζει, να το δούμε αυτό και στην πράξη. Διότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή, επί της ουσίας.
Δ.Κ.: Δεν υπάρχει καμία αλλαγή. Μου κάνει εντύπωση αυτό που βγάζει σε ένα τουί τώρα η κυρία Νίκη Τζαβέλα, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η κα Νίκη Τζαβέλα η γνωστή.
Π.Π.: Η πρώην Ευρωβουλευτής, ναι.
Δ.Κ.: Πρώην, ναι, που λέει ότι «ο μεγάλος αριθμός των μαζικών κινητοποιήσεων κατά του Ισραήλ δείχνει προετοιμασία για διεθνή, συντονισμένη καμπάνια τεράστιας οικονομικής δαπάνης, συμπεριλαμβανομένων στα Μέσα και σοβαρών Δυτικών ΜΜΕ. Έχουμε πια καθαρή εικόνα της διείσδυσης του φανατικού Ισλάμ στη Δύση». Ξύπνησε η κυρία Τζαβέλα; αλλά δεν πρέπει να της πει κάποιος ότι η Δύση δεν έμαθε τίποτα από την τραγική κατάληξη του Λιβάνου; Δεν πρέπει να της πει ότι συνειδητά μπορεί να αυτοκτονούμε για μια δήθεν πολιτική που ασκείται και μάλιστα την ονομάζουν και πολιτική ορθότητας;
Π.Π.: Νομίζω η κα Τζαβέλα είναι ο τελευταίος άνθρωπος που δικαιούται να εκφέρει αυτήν την άποψη. Κι εν πάσει περιπτώσει, όλοι δικαιούνται να εκφέρουν όποια άποψη θέλουν. Αλλά θέλω να πω, ως πολιτικό πρόσωπο η αξιοπιστία της και το κύρος της, κατά τη δική μου εκτίμηση, είναι στο ναδίρ. Έχει υπάρξει Ευρωβουλευτής και την έχουμε ακούσει να λέει πράγματα που νομίζω ότι όποιος τα θυμάται απλώς αγνοεί τέτοιου είδους δηλώσεις τώρα, ακόμη κι αν έχουν φαινομενικά κάποια βάση. Διότι, ας μην ξεχνάμε ότι το εξτρεμιστικό Ισλάμ και η έξαρση, αν θέλετε, των ακροτήτων και στον δυτικό κόσμο, τις οποίες βιώνουμε, αίτιό τους δεν είναι μόνον το ίδιο το Ισλάμ, που έχει και αυτό τις αποχρώσεις του, το φονταμενταλιστικό Ισλάμ, ας πούμε. Αλλά είναι και η ίδια η ανεπάρκεια της Ευρώπης και της Δύσης…
Δ.Κ.: Ειδικά της Ευρώπης.
Π.Π.: Ε βέβαια, …να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Έχετε δει εσείς όλο αυτό το διάστημα, από τις αρχές Οκτωβρίου, από τις 7 Οκτωβρίου, κάποια σοβαρή, αξιόπιστη στάση από την Ευρώπη; Εγώ μια ανυπαρξία βλέπω.
Δ.Κ.: Τίποτα, δεν βλέπουμε τίποτα απολύτως. Παρενθετικά, μπράβο στον οδηγό του ταξί που δεν δέχτηκε έναν τυφλό να μπει μέσα στο ταξί γιατί είχε τον οδηγό σκύλο του μαζί και θα του βρώμιζε το ταξί. Τώρα, θα του έλεγα τίποτα, αλλά τέλος πάντων. Έτσι, αυτό είναι εντελώς ξεχωριστό από την κουβέντα μας.
Ανθρωπιστική Καταστροφή στη Γάζα
Π.Π.: Ναι, τίθεται ένα ζήτημα ευρύτερο ανθρωπισμού αυτήν την περίοδο. Διότι βλέπουμε ασύλληπτα εγκλήματα να συμβαίνουν εναντίον αμάχων πληθυσμών, εναντίον παιδιών, το τόνισα και τις προάλλες αυτό. Είναι πραγματικά πέρα από τις λέξεις, δηλαδή τελειώνουν οι λέξεις και αρχίζει αυτή η πραγματικότητα που δεν μπορεί να περιγραφεί.
Δ.Κ.: Πώς βλέπετε να συνεχίζεται αυτή η ιστορία; Πώς βλέπετε, πού βλέπετε να πηγαίνει όλη αυτή η ιστορία; Γιατί βλέπουμε ήδη τη συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων, σε κάποια στιγμή 32 βάσεις έχει η Ρωσία στη Συρία, είναι αδύνατον, δεν είναι δυνατόν να μην εμπλακεί. Η Κίνα έχει εμμέσως πλην σαφώς, βλέποντας και λίγο στα δεξιά της, λίγο την Ταϊβάν, της αρέσει η Ταϊβάν. Η Ευρώπη κουνάμενη λυγάμενη κοιμάται ούτως ή άλλως. Και η Τουρκία η γνωστή, τέλος πάντων. Τί γίνεται; Πού πηγαίνουμε τώρα;
Π.Π.: Κοιτάξτε, δεν νομίζω ότι κανείς μπορεί να εκφέρει μια εκτίμηση η οποία θα είναι ασφαλής, δεδομένης της διακύμανσης που βιώνουμε και της έξαρσης των παραμέτρων οι οποίες είναι πάρα πολλές και σε πολλές πλευρές και επίπεδα. Αυτό που βέβαια νομίζω μπορεί κανείς να εκτιμήσει με βάση συγκεκριμένα γεγονότα, π.χ. το γεγονός ότι το Ισραήλ έσπευσε πριν από κάποιες ημέρες να διευκρινίσει ότι δεν είναι το Ιράν αυτό που εμπλέκεται στα όσα έκανε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου. Νομίζω αυτή είναι μια ξεκάθαρη τοποθέτηση που, πέραν του αν θα την κρίνει κανείς ως αληθεύουσα ή όχι, δείχνει ότι το Ισραήλ αν μη τι άλλο δεν θέλει να είναι αυτό που θα χρεωθεί την ευθύνη μιας γενικευμένης σύρραξης. Δηλαδή, το ότι βγαίνει το Ισραήλ και λέει ότι, εμείς δεν θεωρούμε το Ιράν εμπλεκόμενο εν προκειμένω, δηλαδή και τη Χεζμπολάχ, αλλά αποδίδουμε αποκλειστικά τα όσα συμβαίνουν στην υπαιτιότητα της Χαμάς, αυτού του τρομοκρατικού μορφώματος, δείχνει αν μη τι άλλο ότι αυτή η χώρα, αυτό το κράτος, έχει μιαν αντίληψη πολιτικού ρεαλισμού και γνωρίζει ότι στο σημείο που βρισκόμαστε αν το σκοινί τραβηχτεί, το πράγμα μετά δεν θα μαζεύεται.
Από την άλλη μεριά, έντονες αντιδράσεις υπάρχουν και στο εσωτερικό του Ισραήλ. Δεν είναι κρυφό ότι ο Νετανιάχου έχει σε μεγάλο βαθμό απωλέσει τη στήριξη που είχε. Και αυτό που κάνει είναι να προσπαθεί να συσπειρώσει και να διασφαλίσει και την πολιτική του επιβίωση διαμέσου όλων αυτών των γεγονότων. Κάτι που νομίζω ότι δεν είναι και πολύ δεδομένο πλέον ύστερα και από τις τοποθετήσεις του Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας του Αμερικανού Προέδρου, ο οποίος αν μη τι άλλο έδειξε ότι «δεν ταυτιζόμαστε απόλυτα μαζί του». Αλλά και ο ίδιος ο Νετανιάχου, εχθές βγήκε και μάλιστα διέγραψε ένα δημόσιο μήνυμά του στο τουίτερ με το οποίο χρέωνε αυτό που συνέβη με τη Χαμάς στις στρατιωτικές υπηρεσίες του Ισραήλ, στις Ένοπλες Δυνάμεις. Και φυσικά κυνηγήθηκε για αυτή τη δήλωση από σύσσωμη τη στρατιωτική ηγεσία του Ισραήλ και αναγκάστηκε να μαζευτεί και να ζητήσει συγγνώμη.
Άρα, βλέπουμε ότι εδώ γίνονται κάποια λάθη διαχείρισης πλέον σε επίπεδο ηγεσιών, τα οποία ασφαλώς δείχνουν την επικινδυνότητα της κατάστασης αλλά αφετέρου και τη συνειδητοποίηση ότι δεν μπορούμε να πάμε στο επόμενο βήμα. Διότι το επόμενο βήμα έξω από αυτό το πλαίσιο στο οποίο είμαστε πιστεύω ότι θα είναι μια πολύ γενικευμένη σύρραξη που θα καλύπτει όλη τη Μέση Ανατολή και θα φθάνει μέχρι τα βάθη της Μεσοποταμίας και πλέον νομίζω θα μιλάμε για κάτι πολύ μεγάλο. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα φτάσει εκεί. Αλλά και αυτό που συμβαίνει είναι πολύ μεγάλο, διότι πρόκειται περί μιας συγκλονιστικής ανθρωπιστικής καταστροφής. Εγώ, το έχω ξαναπεί τις προάλλες, δεν αντέχω να βλέπω εικόνες που έρχονται στη δημοσιότητα. Κλαίει η ψυχή σου όταν βλέπεις αυτά τα παιδιά, τα αθώα πλάσματα σε βρεφική ηλικία τόσο βάναυσα να κακοποιούνται και να φονεύονται. Είναι λίγο εσχατολογικές οι ημέρες, με την έννοια ότι θυμίζουν Παλαιοδιαθηκικές εικόνες.
Δ.Κ.: Είναι εικόνες καταστροφής, ανθρωπιστικής, όπως είπατε, καταστροφής χαρακτηριστικά, με τον πιο επαίσχυντο τρόπο και με στόχους πάρα πολλές φορές αμάχους και ιδιαίτερα παιδιά. Και αυτό είναι που μας θλίβει και μας εξοργίζει, βλέποντας αυτές τις εικόνες. Πραγματικά.
Ψήφισμα ΟΗΕ: Αποχή Ελλάδας
Π.Π.: Έτσι είναι. Και δεν ξέρω αν σε αυτήν την προοπτική έχει νόημα να κάθεται κανείς και να σκέπτεται και να λέει πώς αντιδρά η Ελλάδα, και αν η Ελλάδα καλώς αντιδρά, κι αν η Ελλάδα καλώς απείχε από το Ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών…
Δ.Κ.: Η ελληνική διπλωματία δικαιολόγησε γιατί απείχαμε. Δεν ξέρω αν είδατε την απάντηση…
Π.Π.: Το είδα, το είδα πολύ καλά. Το δικαιολόγησε. Αυτό είναι εν μέρει σωστό,…
Δ.Κ.: Εν μέρει…
Π.Π.: …εν μέρει είναι και πρόβλημα, με την έννοια ότι αυτή η δικαιολογία ναι μεν σου διασφαλίζει το ότι εξηγείς γιατί απείχες. Από την άλλη όμως, δεν θα σου διασφαλίζει και το ότι απέχεις από τη συμμετοχή σε μια υποκρισία, διότι όταν δεν έχεις το καλύτερο διπλωματικό εργαλείο δεν σημαίνει ότι θα κλωτσήσεις και θα πετάξεις και το λιγότερο καλό που διαθέτεις. Αυτή τη στιγμή που επείγει να υπάρξει μια ομόφωνη απόφαση παύσης των εχθροπραξιών δεν κοιτάζεις εάν στα σημεία δεν είναι κάτι καλό, όταν γνωρίζεις ότι η μη έγκριση ενός τέτοιου Ψηφίσματος έχει μεγαλύτερες αρνητικές συνέπειες απ᾽ ότι η όποια θετική έγκρισή του, ακόμη και κολοβού, να το πω έτσι. Που είναι κολοβό σίγουρα.
Δ.Κ.: Εντάξει, είναι ο αντίκτυπος. Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι ουδέτερη. Από τη στιγμή που συμμετέχει ούτως ή άλλως ενεργά. Δεν είναι ότι δεν συμμετέχει, συμμετέχει.
Π.Π.: Ναι, απλώς ξέρετε ποιο είναι το θέμα; Σίγουρα η Ελλάδα βρέθηκε απροετοίμαστη, αλλά το θέμα είναι ότι η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα κράτος…
Δ.Κ.: Μια ζωή απροετοίμαστοι είμαστε..;
Ελληνισμός και νεο–oθωμανικός επεκτατισμός
Π.Π.: …Δεν είναι απλώς ότι η Ελλάδα είναι ένα γειτονικό κράτος, ή εν πάσει περιπτώσει ένα κράτος στην ευρύτερη περιοχή των συρράξεων και των πολεμικών γεγονότων που πρέπει απλώς να πάρει θέση όπως όλοι παίρνουν θέση. Η Ελλάδα είναι – και το τονίζω αυτό – και ο ελλαδικός χώρος αλλά και η Κύπρος, ως ενιαίος Ελληνισμός…
Δ.Κ.: Κύπρος, Κρήτη.
Π.Π.: Έτσι, …αυτή τη στιγμή ο Ελληνισμός είναι η μοναδική φωνή στην ανθρωπότητα η οποία εκφράζεται ιστορικά, και σε επίπεδο λαών στην περιοχή – μην ξεχνάμε ότι υπάρχει ελληνικό στοιχείο στη Μέση Ανατολή, και στη Γάζα, και στο Λίβανο, και στη Συρία, όλο το Λεβάντε, το ελληνικό Λεβάντε…
Δ.Κ.: Υπάρχει και ελληνικό, και Ελληνορθόδοξο, και Ορθόδοξο αραβικό.
Π.Π.: Ακριβώς. Άρα, η Ελλάδα βρέθηκε απροετοίμαστη για τον επιπλέον λόγο ότι έχει εγκαταλείψει αυτόν τον Ελληνισμό…
Π.Π.: Νομίζω είμαστε προετοιμασμένοι στο να δεχόμαστε τις εντολές που λαμβάνουμε. Διότι, για να πάμε πίσω στο θέμα του μεταναστευτικού…
Δ.Κ.: Μας ησυχάσατε τώρα, ναι.
Π.Π.: … έχω την υποψία ότι αυτή η ρύθμιση με τις βίζες στους Τούρκους πρέπει να έχει γερμανικό δάκτυλο από πίσω.
Δ.Κ.: Ε τί άλλο θα μπορούσε να είναι;
Π.Π.: Δεν είναι κάτι που το σκέφτηκαν οι ελληνικές υπηρεσίες που ασχολούνται με αυτά τα ζητήματα. Οπότε, δυστυχώς είμαστε σε μια δύσκολη περίοδο, και αν μη τί άλλο πρέπει η Ελλάδα να δείξει – γιατί, ξέρετε, έχει και σημασία πώς μια κυβέρνηση απευθύνεται στο λαό της και πώς μια κυβέρνηση φροντίζει ώστε ο λαός να διατηρεί μια εμπιστοσύνη και μια ηρεμία – θα πρέπει η ελληνική κυβέρνηση, το θεωρώ το δίχως άλλο, να προβεί τις επόμενες ημέρες σε μια σοβαρή ενδοσκόπηση και να υπάρξει μια απόφαση αναβολής του Συμβουλίου με την τουρκική Προεδρία, με τον Τούρκο Πρόεδρο. Το τελευταίο που θέλουμε τώρα είναι τον Ερντογάν στη Θεσσαλονίκη να επισκέπτεται το σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ.
Δ.Κ.: Ε αν είναι δυνατόν τώρα! Μόνο αυτός μας έλειπε, να μιλά για τα Βαλκάνια και τα Οθωμανικά Βαλκάνια, τα Βαλκάνια, τα οποία «εμείς, πάντοτε δίπλα στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς, και η Θεσσαλονίκη μας ανήκει, και τα Σκόπια μας ανήκουν, κι όλα μας ανήκουνε»!
Π.Π.: Έτσι ακριβώς. Είναι σημειολογίες οι προσεγγίσεις αλλά είναι σημειολογία και στη δεδομένη κρίσιμη στιγμή, που ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ενοχλούνται ιδιαίτερα από τη στάση του Ερντογάν, εσύ να τον φέρνεις στην Θεσσαλονίκη την επομένη ημέρα αφού σου έχει πει ότι γι᾽ αυτόν η Θεσσαλονίκη είναι όπως οι Σαράντα Εκκλησιές! Δηλαδή του επικυρώνεις στην ουσία, και του καταφάσκεις τον τουρκικό, τον νεο-οθωμανικό, για να το πω πιο σωστά, αλυτρωτισμό του. Γιατί πρόκειται περί ούτε καν αλυτρωτισμού. Πρόκειται περί καθαρού επεκτατισμού.
Δ.Κ.: Θέλω να σας ευχαριστήσω από καρδιάς.
Π.Π.: Να ᾽στε καλά, κι εγώ χάρηκα πάρα πολύ.
Δ.Κ.: Να στείλουμε τα χαιρετίσματά μας σε όλους τους Έλληνες της Νορβηγίας, και βεβαίως απολαύστε το χιόνι. Η Νορβηγία είναι πανέμορφη, το Όσλο είναι πανέμορφο.
Π.Π.: Ναι, η φύση λειτουργεί ακόμα, παρά τις ανθρώπινες παρεμβάσεις…
Δ.Κ.: Δόξα σοι ο Θεός!
Π.Π.: …και είναι το μόνο που διατηρεί τη φυσικότητά του αυτή τη στιγμή.
Δ.Κ.: Να είστε γερός, σας ευχαριστούμε από καρδιάς.
Ευχαριστώ πολύ για την τιμή να είμαι μαζί σας και θερμά συγχαρητήρια για την εκπομπή σας. Εξαιρετικοί ομιλητές, πολύ όμορφα πράγματα ακούστηκαν, και μαθαίνει κανείς διαρκώς. Νομίζω ότι τέτοιες πρωτοβουλίες είναι πάρα πολύ χρήσιμες σε εποχές κρίσιμες όπως αυτή που ζούμε τώρα.
Τί να πει κανείς για το 1821; Τί να πεί κανείς για την 25η Μαρτίου; Διπλή Εορτή, όπου η μία τρέφει την άλλη, και η μία πάντοτε έτρεφε την άλλη. Σκεπτόμουν νωρίτερα, ακούγοντας τα όσα ωραία ειπώθηκαν, ότι αν σήμερα ο Έλληνας έχει ανάγκη να συνειδητοποιήσει ένα πράγμα, αυτό είναι ο τρόπος -τον οποίον όπως ανέφερε και ο Θόδωρος, προσπαθώ να περιγράψω και στο κείμενό μου- με τον οποίον εορτάζουμε ένα τέτοιο γεγονός, όπως το 1821. Νομίζω ότι το βασικότερο στοιχείο είναι ότι κανείς πρέπει να ζει τα γεγονότα τα οποία καλείται να τιμήσει, για να μην τα υποβαθμίζει απλώς σε μια εκδήλωση φολκλόρ ή απλώς ένα πανηγύρι. Επιπλέον, μια τέτοια διαδικασία κατά την οποία κανείς μετέχει στα γεγονότα που εορτάζει, έχει το τεράστιο όφελος ότι δίνει στον εορτάζοντα, στον μετέχοντα λοιπόν, την δυνατότητα να αντιληφθεί όλην αυτήν την συνέχεια του Ελληνισμού με τρόπο που αυτόματα απωθεί κάθε απόπειρα ερμηνείας νεωτερικής ή μετανεωτερικής, η οποία επιδιώκει να μιλήσει για γέννηση ενός έθνους την δεκαετία του 1820. Ωσάν, δηλαδή, οι Έλληνες οι οποίοι επαναστάτησαν να μην είχαν κάποια εθνική ταυτότητα προηγουμένως, να μην ήτανε Βυζαντινοί, να μην ήτανε Ρωμιοί, να μην ήτανε Έλληνες της ύστερης αρχαιότητας, να μην ήταν αρχαίοι. Ωσάν, δηλαδή, όλος αυτός ο πλούτος ο οποίος έρχεται μέσα από τις χιλιετίες αυτής της ζωντανής παράδοσης να μην ήταν ενεργός και ενεργών, στα γεγονότα της Επανάστασης.
Και φυσικά, όταν κανείς ζει μ’ έναν τέτοιο τρόπο ώστε να μετέχει και να μυείται διαρκώς σ᾽ αυτήν την αλήθεια των αγωνιστών του ᾽21, όχι μόνον αυτών που είχαν το καραούλι και το όπλο, και έδιναν την ζωή τους, αλλά και όλων όσοι αγωνίστηκαν να στηρίξουν την Επανάσταση -και μολονότι εγώ διαφωνώ πάρα πολύ με πολλά πράγματα που έκανε ο Κοραής, θέλω να είμαι δίκαιος, και μπορώ να δεχθώ ότι κι αυτός ο άνθρωπος εμφορείτο από έναν καημό, ας πούμε να απελευθερωθεί η Ελλάδα, με όποιον τρόπο το εκδήλωνε αυτό, και με όποιες προδιαγραφές διέθετε ζώντας στο Παρίσι· δεν μπορώ βέβαια να τον συγκρίνω με τον Καποδίστρια, για τον οποίον έτρεφε θανάσιμο μίσος και δυστυχώς αυτή ήταν από τις χειρότερες πτυχές του Κοραή, ότι δεν κατόρθωσε ακόμη και ο θάνατος, η δολοφονία του Καποδίστρια, να τον μαλακώσει ως άνθρωπο και έφτασε μέχρι τα όρια της κακίας, με αυτά που γνωρίζουμε ότι έγραψε και ένιωθε – επομένως, νομίζω ότι αυτός ο τρόπος, του να μετέχουμε στα γεγονότα του 1821 είναι ο κατεξοχήν ενδεικτικός και ενδεικνυόμενος, αν θέλουμε σήμερα να αντλήσουμε το μέγιστο όφελος από τούτον τον εορτασμό.
Από ᾽κει και πέρα, ειπώθηκαν πάρα πολλά, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι τεράστιες για όλον τον Ελληνισμό, τόσο εντός Ελλάδος όσο και εκτός. Διότι η Ελλάδα ζει κυρίως εκτός των ορίων της, και δεν το εννοώ με κάποια έννοια ιμπεριαλιστικής ή επεκτατικής διάθεσης. Το εννοώ με την καθαρά πραγματική διάσταση ότι υπάρχει ένας τεράστιος Ελληνισμός εκτός των ορίων του ελλαδικού κράτους. Η Μαριούπολη είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, που τώρα είναι και τόσο άσχημα και τραγικά στην επικαιρότητα, αλλά και όλος ο υπόλοιπος Ελληνισμός.
Δεν θέλω να μακρηγορήσω πολύ, απλώς σκέφτομαι ότι, όπως οι προκλήσεις αυτές είναι τεράστιες – και σήμερα σαφώς πρέπει αν θέλει κανείς να έχει ειρήνη, να ετοιμάζεται για πόλεμο – υπάρχουν και κάποια πράγματα που πρέπει να δουλέψουμε οι Έλληνες, ανεξάρτητα από το τί οι εξελίξεις φέρουν και θα φέρουν.
Aυτό έχει να κάνει κυρίως με μια αδήριτη ανάγκη και επιτακτική, νομίζω σήμερα, να υπερβούμε τα κόμματα, να υπερβούμε την κομματική αντίληψη, διότι αυτή καταστρέφει τη δυνατότητα της ενότητας στην ελληνική κοινωνία, και στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, και να αναχθούμε στην κατανόηση του ότι ανήκουμε σε ένα όλον και αυτό το όλον έχουμε το χρέος να υπηρετούμε.
Ταυτόχρονα, πρέπει να μάθουμε και να συνηθίσουμε στις γεωπολιτικές αλήθειες και όχι στα πολιτικά ψεύδη. Αν δεν το κάνουμε αυτό, ήδη μόνοι μας αυτοκτονούμε, και δεν μας φταίει κανένας Τούρκος. Δεν μας φταίνε ούτε οι λαθρομετανάστες, οι οποίοι είναι μείζον πρόβλημα, που σε συνδυασμό με το τεράστιο δημογραφικό που αυτή τη στιγμή βιώνουμε, δημιουργεί εκρηκτικές συνθήκες. Ακόμη και σε μια εμπλοκή Ελλάδας – Τουρκίας δεν θέλει κανείς να σκέφτεται τί ρόλο θα έπαιζαν όλοι αυτοί οι πληθυσμοί αλλοδαπών που σε κάποιο βαθμό ελέγχονται και από την Τουρκία και από ξένα κέντρα.
Επομένως, πρέπει να υπάρξει μια τέτοια συνειδητοποίηση, και νομίζω ότι ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι κανείς να έχει μιαν καλώς εννοούμενη εσωστρέφεια και μίαν καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια. Εσωστρέφεια, με την έννοια ότι πρέπει να κοιτάζει μέσα του και να δει τί είναι αυτό που λέμε Ελληνισμός και Έλληνας· ποιό είναι το είναι του Ελληνισμού το οποίο έχει μια υπερτρισχιλιετή συνέχεια και ταυτότητα. Και η καλώς εννοούμενη εξωστρέφεια είναι ότι, αυτήν την συνειδητοποίηση, αυτό το βίωμα που αντλεί κανείς απ’ αυτήν την εσωστρέφεια, να μπορεί να το βγάζει σε μια πράξη με διεθνή και παγκόσμιο απόηχο και αντίκτυπο.
Να είναι, δηλαδή, κανείς ρεαλιστής και όχι ιδεαλιστής. Να μπορεί να βλέπει όπως έβλεπαν μεγάλοι Έλληνες, και σύγχρονοί μας – αναφέρθηκε προηγουμένως ο π. Γεώργιος Μεταλληνός, εμένα με ενθουσιάζει ο Κωστής Μοσκώφ, ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, και πολλοί άλλοι άνθρωποι. Και φυσικά υπάρχουν και άλλα ζητήματα.
Ξέρετε, ήταν εδώ πριν ένα μήνα περίπου ο Υπουργός Εξωτερικών, ο Νίκος Δένδιας, ως προσκεκλημένος της νορβηγικής κυβέρνησης, όταν και έγινε και το γνωστό επεισόδιο με τον Τούρκο πρέσβη, στο πλαίσιο μιας διάλεξης που έδωσε για το Δίκαιο της Θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο. Και εκεί, θα σας πω κάτι που δεν το έχω πει βέβαια σε κανέναν, το λέω, το χαρίζω σε εσάς, έδωσα ένα σημείωμα κατ᾽ ιδίαν στον Υπουργό, το οποίο το ξέρω ότι το διάβασε, όπου μεταξύ άλλων πραγμάτων του είπα ότι προσβλέπουμε και έχουμε την ελπίδα, ότι η κυβέρνηση αυτή, και εν πάσει περιπτώσει και ο ίδιος, θα φροντίσουν για κάποια πράγματα που η Ελλάδα πρέπει να κάνει.
Όπως, ότι πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά ύδατά της στα 12 ναυτικά μίλια παντού. Πρέπει, κατ᾽ εμέ, να κάνει σύνδεση ΑΟΖ με την Κύπρο. Κι εν πάσει περιπτώσει, οποιαδήποτε συζήτηση για τα εναπομένοντα ζητήματα που αφορούν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με την Τουρκία, θα πρέπει να γίνει εφόσον η Ελλάδα έχει πράξει αυτά που το Διεθνές Δίκαιο της παρέχει να πράξει. Δεν μπορείς να πας σε μια οποιαδήποτε διαπραγμάτευση ή συζήτηση, αν δεν έχεις κλείσει 12 μίλια παντού. Αυτό θα ήταν έγκλημα και ολέθριο σφάλμα.
Κι επίσης, να πω και τον καημό μου κλείνοντας, ότι νομίζω, είναι τιμή στο 1821 και είναι τιμή στην ταυτότητα της Ελλάδας, ο Έλληνας σήμερα να μην ξεχνάει τις εσχατιές του Ελληνισμού. Εγώ προέρχομαι από την Θράκη, ήμουν στο Καστελλόριζο το φθινόπωρο και δεν βλέπω την ώρα να μπορέσω να ξαναπάω. Θα έλεγα λοιπόν, όλοι οι Έλληνες να φροντίσουν να ταξιδέψουν στις εσχατιές, να πάνε στο Καστελλόριζο, γιατί εκεί θα τους μιλήσει ο τόπος ο ίδιος, και θα τους πεί τί πρέπει να κάνουν.
Όπως και στον ίδιον τον Πρωθυπουργό: ξέρετε, ο καλύτερος τρόπος για να καταλάβεις τί υπηρετείς και τί χώρας ηγείσαι, είναι να ταξιδεύεις όπως κάνουν οι πιλότοι μας με τα F16 και τώρα εσχάτως, και ευτυχώς, θα κάνουν και με τα Rafale, να πετάει κανείς πάνω από την Ελλάδα.
Όταν πετάς πάνω από το Αιγαίο, τότε δεν χρειάζεται ούτε πολλή φιλοσοφία, ούτε, πώς να πω, έτσι, να είσαι καλλιτέχνης της γεωπολιτικής και της διπλωματίας. Σου μιλάει ο τόπος και σου λέει τί πρέπει να κάνεις. Σου μιλάν τα βράχια, σου μιλάει το καθρέφτισμα, το χρυσάφισμα της θάλασσας που έχει υμνήσει ο Ελύτης τόσο μοναδικά. Και όλα αυτά σου δείχνουν τί πρέπει να κάνεις, είτε είσαι Πρωθυπουργός, είτε είσαι Υπουργός των Εξωτερικών, είτε είσαι η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, είτε είσαι ο τελευταίος Έλληνας πολίτης, στον οποίο στέλνω τις θερμότερες ευχές μου για την αυριανή μεγάλη ημέρα, την διπλή γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και την 25η Μαρτίου της Εθνικής Ανεξαρτησίας μας.
Αγαπημένος ήρωας του 1821; Δύσκολη ερώτηση. Σίγουρα, τα τρία Κ είναι σημαντικά, Κολοκοτρώνης, Καποδίστριας, Καραϊσκάκης. Αλλά δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Ρήγα Φεραίο, δεν μπορείς να αφήσεις έξω τον Μακρυγιάννη. Όπως και δεν μπορείς να αφήσεις έξω και όλους αυτούς τους χιλιάδες ανώνυμους Έλληνες, φτωχούς, καταφρονεμένους, που όμως είχαν ένα μεγαλείο. Δηλαδή τί; Πίστεψαν και έγιναν υπήκοοι αυτού του Αγώνα. Δηλαδή, ο Κολοκοτρώνης δεν θα᾽ταν Κολοκοτρώνης, αν δεν είχε τα παλληκάρια αυτά που ᾽διναν το αίμα τους, πεινασμένοι, αδύνατοι, αδύναμοι, επειδή τους ενέπνεε αυτή η γιγάντια μορφή του Κολοκοτρώνη μία τέτοια πίστη και μία τέτοια πεποίθηση. Και, φυσικά, η πίστη τους και η αγάπη τους στον Θεό και στην Ελλάδα τους μεταμόρφωνε σε αυτό που έγιναν.
Αυτά. Σας ευχαριστώ πολύ και εύχομαι χρόνια πολλά σε όλους! Καλό βράδυ από το Όσλο.
*Απομαγνητοφώνηση εόρτιου χαιρετισμού στον διαδικτυακό επετειακό Μαραθώνιο που διοργάνωσε η Άμυνα και Γεωστρατηγική στις 24 Μαρτίου 2022, για την διπλή Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και της 25ης Μαρτίου, ημέρας Εθνικής Παλιγγενεσίας, του 1821, με την επιμέλεια των Θεόδωρου Νικολοβγένη και Θεόδωρου Γιαννακόπουλου.
* Κείμενο δημοσιευμένο στο επετειακό συλλεκτικό τεύχος της Νέας Κοινωνιολογίας ‘Η Επανάσταση που Άλλαξε τον Παγκόσμιο Χάρτη’, αφιέρωμα στα 200 χρόνια από το 1821, που κυκλοφορεί από τις 7 Δεκεμβρίου 2021 στα βιβλιοπωλεία (Εκδόσεις Καπόν).
Πανδημία. Δημόσια υγεία. Ανθρωπισμός. Αυτό είναι το νέο τρίπτυχο στο όνομα του οποίου ο ελληνικός λαός στην Ελλάδα και το εξωτερικό, και η Ορθοδοξία σχεδόν εν συνόλω, ζει μια πρωτόγνωρη, ανήκουστη και εντελώς παράλογη κατάσταση. Την πρώτη στην ιστορία του Ελληνισμού, προχριστιανικού και χριστιανικού, κατάργηση της πραγματικότητας της Εκκλησίας. Δηλαδή, της κλήσεως και συνάξεως επί τω αυτώ.
Από πού να αρχίσει και πού να σιγήσει κανείς;
Από τον από πολύ νωρίς, περίεργα νωρίς, καταχρηστικό χαρακτηρισμό του φαινομένου του κορωνοϊού ως ῾῾πανδημία᾽᾽;
Από τα όσα ταλανίζουν την Πολιτεία και την Εκκλησία τούτες τις Τρισάγιες ημέρες;
Την υπερδεκαετή συστηματική υπονόμευση του συστήματος Δημόσιας Υγείας λόγω μιας αλληλουχίας καταστροφικών κυβερνητικών επιλογών και την αφαίμαξη του ελληνικού ιατρικού δυναμικού με την αναγκαστική μετανάστευση πολλών εκατοντάδων ικανότατου ιατρικού προσωπικού, λόγω και των κατ᾽ ουσίαν πτωχευτικών δανειακών συμβάσεων του πρόσφατος παρελθόντος;
Την ανεπανάληπτη, στην ιστορία της χριστιανοσύνης, καταφυγή σε έωλα κοσμικά παιχνίδια λογικής, την υποταγή της εκκλησιαστικής εμπειρίας και αλήθειας σε ορθολογίζοντα επιχειρήματα που όχι μόνον αμφισβητούν επί της ουσίας τον Θεανθρώπινο Λόγο αλλά και αδικούν και τον ανθρώπινο ορθό λόγο, καταστρατηγώντας ταυτόχρονα την κοινωνική ορθοπραξία που απορρέει απ᾽ αυτόν και την εμπιστοσύνη που ένα κράτος οφείλει να επιδεικνύει προς τον πολίτη του;
Από την μεταμοντέρνα, άκρως προβληματικής φύσεως, μανιχαϊστική αποθέωση της έννοιας ῾῾δημόσια υγεία᾽᾽, η οποία ενώ έχει καταστεί μόνιμη επωδός στο δημόσιο διάλογο και γίγνεσθαι, εστιάζει αποκλειστικά και μονομερώς στο σώμα, αγνοώντας σχεδόν επιδεικτικά τις ανάγκες του συνόλου ανθρώπου ως σωματοψυχή, ανάγκες που η υπερδισχιλιετής Ορθόδοξη παράδοση κατεξοχήν γνωρίζει να θεραπεύει;
Από την παντελώς αστοιχείωτη – σε πείσμα όλων των μετανεωτερικών ευχολογίων περί καταπολέμησης των διακρίσεων και σε ειρωνεία των αντίστοιχων ιδεολογιών που συντεταγμένα οι κυβερνήσεις τηρούν με ευλαβική πίστη – και ψευδή διάκριση μεταξύ σώματος και ψυχής; Διάκριση η οποία διέπει όχι μόνον το αρμοδίως επιφορτισμένο Υπουργείο Υγείας, αλλά και, όπως και εν τοις πράγμασι αποδεικνύεται, και τμήμα της θεσμικής Εκκλησίας;
Από την σύγχυση και τη ζάλη η οποία κλυδωνίζει την ελληνική κοινωνία που για άλλη μια φορά σπεύδει να λατρέψει, μέρες Λαμπρής, επίγειους σάρκινους θεούς, στο πρόσωπο των κατά τα άλλα συμπαθέστατων αγωνιστών και διαχειριστών της κατάστασης, κ.κ. Τσιόδρα και Χαρδαλιά; Ωσάν ο αρχαίος βασιλεύς του άλλου μεγάλου γένους της γης να μην μας είχε προειδοποιήσει, χιλιετίες τώρα, ῾῾μὴ πεποίθατε ἐπ᾽ ἄρχοντας, ἐπὶ ὑιούς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία᾽᾽;
Από την παραληρηματική μανία των ΜΜΕ, ελληνικών και διεθνών, κρατικών και κυβερνητικών, ιδιωτικών και συστημικών, τα οποία στιγμή δεν χάνουν να επιχειρούν συστηματικά και με το αζημίωτο να πολλαπλασιάσουν τον φόβο ενός λαού (εννοώ τον ελληνικό λαό και παρακάμπτω εδώ τον αστραπιαία – χάρη στην παγκοσμιοποίηση – μεταδιδόμενο στην οικουμένη πανζουρλισμό), ο οποίος άγεται και φέρεται από ορισμένες μετριότητες της δημοσιογραφίας, καλοπροαίρετους ῾῾μαθητευόμενους μάγους᾽᾽ ή/και επαγγελματίες αλλοιωτές της αλήθειας;
Από τον παραλογισμό μιας Πολιτείας, η οποία επιβάλλει στους πολίτες, ῾῾για το καλό τους᾽᾽, πρωτόγνωρες πρακτικές αστυνόμευσης, καταστρατήγηση θεμελιωδών Αρχών του Συντάγματος, μονόχνωτη διαχείριση του προβλήματος, διαχείριση εξαρτώμενη από την απαράμιλλη βεβαιότητα ότι η πρακτική που ακολουθείται είναι μονόδρομος (ωσάν είτε να υπήρχε από καιρό έτοιμο το πλάνο δράσης, είτε ως ομολογώντας εμμέσως την απειρία που απολήγει σε ολοκληρωτικές απαγορεύσεις κυκλοφορίας τύπου ῾῾πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι᾽᾽); Και όλα αυτά, με τη γνωστή πρακτική των μετα-κοινοβουλετικών αποφάσεων, των μετα-δημοκρατικών μεθόδων της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου και των σχετικών διαδικασιών εξπρές, όπως συμβαίνει πάντοτε κατά την τελευταία δεκαετία, όποτε ο λαός επείγει να ῾῾σωθεί από μεγάλο κακό᾽᾽;
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, βλέπει κανείς τον θεσμό της Εκκλησίας να αμφιταλαντεύεται, κατά τον μήνα Μάρτη τουλάχιστον, μεταξύ αυτοκατάργησης – με τη μη πραγματοποίηση της Θείας Λειτουργίας επί δύο εβδομάδες – ακύρωσης, δηλαδή, του λόγου ύπαρξης της Εκκλησίας, που δεν είναι άλλος από τον καθαγιασμό και την Αναφορά της κτίσεως στον Θεό διαμέσου του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Μια Εκκλησία να παλεύει μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και να καταλήγει να ῾῾λειτουργεί᾽᾽ – ειρήσθω έτσι, καταχρηστικά, μιας και ελλείψει μετοχής και ῾῾έργου του λαού᾽᾽ η παραμυθία με μετανεωτερικές θεολογίες της παρούσας απουσίας του λαού από τα στασίδια του για λόγους αγαπητικής κενώσεως είναι ιδιαίτερα δημοφιλής σήμερα – ῾῾των θυρών κεκλεισμένων᾽᾽ δια τον φόβον του κορωνοϊού, όπως περίπου συνέβαινε κατά τον καιρό των διωγμών στους πρώτους αιώνες. Και ας αρέσκεται η πολιτική ορθότητα των ημερών στο να ξορκίζει τη λέξη διωγμός. Η έννοια ῾῾διωγμός᾽᾽ άλλωστε, είναι ζήτημα σημασιολογίας της ελληνικής γλώσσας, όχι πρόβλημα της ελληνικής κυβέρνησης, τώρα ειδικά που σύσσωμος ο πλανήτης την εγκωμιάζει.
Πάσχα, λοιπόν, Κυρίου Πάσχα, σε άδειους ναούς. Για πρώτη φορά στην ιστορία. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα κατασκευασμένη από τον παραλογισμό και την ανοησία που τυραννάει την ανθρωπότητα από καταβολής της. Ή, σωστότερα, από την στιγμή που ο άνθρωπος εξοβελίζει τον Θεό από την ζωή του και από τον κόσμο. Ένας άνθρωπος, ο οποίος μέσα στη ζάλη του νομίζει ότι, μαθηματικά και στατιστικά, έχει λιγότερες πιθανότητες να κολλήσει τον κορωνοϊό από μια από τις κατά μέσο όρο 5.000 συσκευασίες προϊόντων που εκτίθενται στα διάφορα καταστήματα κάλυψης διατροφικών αναγκών του ιδίου και των δεκάδων συνανθρώπων του που βρίσκονται ταυτόχρονα στο κατάστημα, απ᾽ ότι στην εκκλησία των λίγων εικονισμάτων και του ενός κεριού!
Γι᾽ αυτό και ένα τέτοιο ανόητο κράτος αποφάσισε να στέλνει τους πολίτες στα σούπερ μάρκετ και τα όργανα της τάξης στους ναούς. Αλλά, βέβαια, όπως είπαν ορισμένοι, ο κορωνοϊός είναι ο αόρατος εχθρός, και άρα πολεμάμε κάθε τί αόρατο, αλλά το ορατό το αγκαλιάζουμε. Πανουργία του λόγου, όπως θα έλεγε κι ο Χέγκελ, μιας και όλοι γνωρίζουμε ότι η Εκκλησία επί δυό χιλιάδες χρόνια τώρα μόνον αόρατους εχθρούς πολεμά αλλά ποτέ ως τώρα δεν ιδιώτευσε. Σώμα, λοιπόν, μόνον, και όχι και ψυχή. Σάρκα λοιπόν, μόνον, και όχι και πνεύμα.
Είναι πολλά τα ερωτήματα. Και σίγουρα, θα αυξάνονται όσο όλοι μας, ιερατείο, άρχοντες και λαός θα συνειδητοποιούμε μέρα με τη μέρα τι συμβαίνει. Υπάρχει ωστόσο ένα ερώτημα, το οποίο είναι καίριο, επιτακτικό:
Είναι ή δεν είναι ο κόσμος τούτος η δημιουργία του Θεού, τότε, τώρα, διαρκώς και πάντοτε; Διότι, αν είναι, πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν η Ορθόδοξη Εκκλησία, και δη η ελληνική, η οποία, ειρήσθω, αποκλήθηκε προφητικά από τον ίδιο τον Χριστό – τουλάχιστον δυό φορές μες στην Μεγάλη Εβδομάδα, σύμφωνα με τη γραφή του Ματθαίου και του Ιωάννου – ως ο δέκτης της Βασιλείας του Θεού, η οποία και θα φέρει τους καρπούς Της, πώς είναι δυνατόν να έχει εκχωρήσει εαυτήν σε μια ακόμη εκδοχή της πτωτικής φύσεως και του πεπτωκότος κόσμου που καθρεφτίζει ο συγκεκριμένος κορωνοϊός;
Πώς είναι δυνατόν η Εκκλησία να φέρεται ως άλλη μια φοβισμένη εγκόσμια Αρχή, παραιτούμενη του λόγου υπάρξεώς της;
Εάν ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αληθεύει καλώντας τον άνθρωπο μεσίτη Θεού και κόσμου, πώς η σύγχρονη Ορθόδοξη Εκκλησία αντιλαμβάνεται πλέον αυτή τη μεσιτεία, αυτή τη μεσολάβηση, ιδίως όταν η κτίση κράζει, για άλλη μια φορά σήμερα, και επώδυνα κραυγάζει τις πληγές και τα βάσανά της;
Πώς είναι δυνατόν να ακούμε από επίσημα χείλη το επιχείρημα ότι, ῾῾είναι μόνον για το φετινό Πάσχα᾽᾽ που οι Χριστιανοί θα παραμείνουν κλεισμένοι στα σπίτια τους;
Είναι, άραγε, αυτό μια επιτυχημένη απόπειρα χαϊδέματος της ψυχής των πιστών, οι οποίοι και χρείαν έχουσιν του Ζώντος Ύδατος, και υποφέρουν από την παρανοϊκή αυτή μεταμοντέρνα κουλτούρα που διακρίνει μεταξύ ψυχής και σώματος;
Πριν από σαράντα περίπου χρόνια, σε ένα τοίχο στο ιερό κάποιου Μητροπολιτικού ναού στην Ελλάδα, υπήρχε μια κορνίζα με τις ακόλουθες τρεις φράσεις, σε κάθετη διάταξη:
῾῾Σαν να ήταν η πρώτη·
Σαν να ήταν η τελευταία·
Σαν να ήταν η μόνη.᾽᾽
Ο εφημέριος ιερέας του ναού, ένα απλό γεροντάκι από ένα χωριό της Πελοποννήσου, ο αείμνηστος π. Δημήτριος Θεοδωρόπουλος, είχε τότε εξηγήσει σε ένα μικρό παιδί που δεν μπορούσε να αντιληφθεί το νόημα αυτού του Δελφικού αινίγματος: ῾῾Παιδί μου, αυτό είναι για να θυμίζει στον Λειτουργό, σε εμένα, και στον καθένα, πώς πρέπει να προσεγγίζουμε, να τελούμε, να εορτάζουμε, και να μετέχουμε του Μυστηρίου των Μυστηρίων, της Θείας Λειτουργίας, της Ευχαριστίας.᾽᾽
Αν αυτό είναι το ήθος του Ορθόδοξου Λειτουργού· αν αυτή είναι η πίστη της Εκκλησίας· αν αυτός εδώ είναι ο κόσμος που ο Θεός δημιούργησε και δημιουργεί, ή μάλλον συνδημιουργεί με τον άνθρωπο· εάν η Βασιλεία του Θεού έχει ήδη αρχίσει, εδώ και τώρα, και δεν είναι κλειδωμένη στα ντουλάπια ενός φαντασιακού επέκεινα που γίνεται άλλοθι για μια παντοτινή αναβολή της κατάφασής μας στην θέωση – αυτήν που εορτάζουμε και ομολογούμε τώρα το Πάσχα και πάντοτε – ακόμη και του πλέον απομακρυσμένου όντος·
Τότε πώς είναι δυνατόν να στεκόμαστε με τόση παθητικότητα, τέτοιο πνεύμα ηττοπάθειας και ενδοκοσμικού συμβιβασμού, ο οποίος προϋποθέτει κι επιβάλλει έκπτωση της Αλήθειας με την συνδρομή μιας σειράς καινοφανών, παντελώς ανύπαρκτων στην μακρά πατερική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, θεολογημάτων που επιχειρούν να δικαιολογήσουν τον τρόπο με τον οποίο μοιάζουμε να έχουμε παραδοθεί σε μια παγκόσμια παράλυση, προκληθείσα από ένα ιό δημιουργημένο, αμφισβητούμενης ή άγνωστης προέλευσης;
Πράγματι, θα υπάρξουν ίσως περισσότερα Πάσχα να εορτάσουμε σε αυτή τη ζωή. Και θα υπάρξουν ασφαλώς. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι δικαιολογία, ούτε καν λόγος, να αποστερούμε τον άνθρωπο από την μετοχή στη Ζωή, εδώ και τώρα. Η Εκκλησία και η εκκλησία δεν είναι το γραφείο μας, στο οποίο μπορούμε να πάμε ή να μην πάμε, αναλόγως των περιστάσεων. Από τη στιγμή που έχουμε προσχωρήσει σε μια τέτοια αντίληψη, η οποία απολήγει – έστω και ως καταφυγή σε απέλπιδους καιρούς – σε μια πρακτική που ψευδώς φαντάζει ως μονόδρομος, έχουμε υποτάξει την Εκκλησία στον κόσμο· έχουμε εκκοσμικεύσει την Εκκλησία. Έχουμε αποστερήσει τους εαυτούς μας ενός δώρου με το οποίο μόνον λογικά πρόβατα έχουν προικισθεί, και έχουμε υποβαθμίσει την Εκκλησία, εκούσια και μοιραία, από αυλή λογικών προβάτων σε περιθωριακό χώρο – προσωρινά κλειστόν – μεταφυσικής ψευδο-ανάτασης για φοβισμένα πλήθη.
Η Εκκλησία είναι Ζωή. Είναι η ζωή μας. Αυτό δεν είναι σύνθημα ενός αναρχικού, ούτε ενός χίπι, μολονότι αμφότεροι χωρούν στην Εκκλησία. Αυτό είναι η πραγματικότητα, τόσο σκληρή ορισμένες φορές που, απομακρύνοντας κανείς τον άνθρωπο από τον αναπνευστήρα της Εκκλησίας, του προκαλεί μια δύσπνοια και μια ζάλη ασύγκριτα πιο σοβαρή απ᾽ αυτή που ο οποιοσδήποτε κορωνοϊός μπορεί να προκαλέσει· μια ασφυξία που καταλήγει σε θάνατο πρωτόγνωρο.
Εάν πράγματι ακούμε Εκείνον ο οποίος ήλθε, Σταυρώθηκε και Αναστήθηκε, και εφόσον αληθινά πιστεύουμε ότι ήλθε ῾῾ἴνα ζωὴν ἔχωσι καὶ περισσόν ἔχωσι᾽᾽ (Ιω. 10, 10)· εάν αληθινά αγαπούμε αυτόν τον κόσμο, τον Κόσμο Του, τότε δεν μπορούμε, να αποστερούμε τον κόσμο από την Θεία Λειτουργία. Εξάλλου, η Ορθοδοξία, όπως προφητικά είχε δει ο Ηράκλειτος (Αποσπάσματα 50 και 53), παραμένει Ορθόδοξη μόνον δημοσίᾳ· όχι όταν κωφεύει χάριν των μικρών και μπρος στα μεγάλα ιδιωτεύει.
Χριστός Ανέστη!
* Το παρόν αποτελεί τμήμα κειμένου που θα δημοσιευθεί στα αγγλικά από το Public Orthodoxy, ιστοσελίδα του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fordham της Νέας Υόρκης, USA.
