Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας. Στιγμιότυπο από την ομώνυμη ταινία του Γιάννη Σμαραγδή. Πανελλήνια Πρεμιέρα ανήμερα τα Χριστούγεννα 2025.
Καθώς έχουμε ήδη εισέλθει στον Δεκέμβριο στα φετινά Χριστούγεννα του οποίου οι Έλληνες απανταχού της γης αναμένουν αδημόνως μαζί με τη Σάρκωση του Χριστού το νέο έργο του σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας», μελετώ περί του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια, εξ αφορμής πρόσκλησης που έλαβα να μιλήσω σχετικά.
Γνωρίζω ότι ο τίτλος του παρόντος ενδεχομένως ξαφνιάσει ή και ξενίσει ορισμένους.
Εύλογο, καθώς ο λόγος συγγραφής του ξάφνιασε ιδιαίτερα ακόμη και τον γράφοντα.
Η εργογραφία περί το πρόσωπο του μεγάλου αυτού Ορθόδοξου Έλληνα Κυβερνήτη είναι πολύ μεγάλη.
Επειδή όμως τα τελευταία χρόνια τρέφω ιδιαίτερη συμπάθεια (εδώ οι λόγοι της συμπάθειας αυτής) στον βρετανό διαπρεπή ακαδημαϊκό, ιστορικό, στρατιωτικό και πράκτορα των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών Christopher Montague (Monty) Woodhouse, που ως υπαρχηγός της Δύναμης Harling συμμετείχε στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, στράφηκα στις μελέτες του.
Στο ευσύνοπτο πόνημά του [C. M. Woodhouse, The Greek War of Independence, London: Hutchinson’s University Library, 1952] πέφτω μετ᾽ εκπλήξεως σε μια εντυπωσιακή υποσημείωση του Woodhouse, στο πλαίσιο αναφοράς του στη σημασία της απόφασης της Τρίτης Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας το 1827 και τη συνακόλουθη αποστολή τριανδρίας στη Γενεύη προκειμένου να διαβιβάσει στον Καποδίστρια πρόσκληση της Εθνοσυνέλευσης να αναλάβει τη διακυβέρνηση του εμβρυακού ελληνικού κράτους.
Εκεί λοιπόν ο Γούντχαουζ αναφέρεται σε μια άλλη τριανδρία, την τριμελή προσωρινή επιτροπή στην οποία ανέθεσε η Εθνοσυνέλευση ανώτατες εκτελεστικές αρμοδιότητες μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια, καθώς δεν ήταν βέβαιο ότι θα δεχόταν ο ίδιος να αναλάβει τη διακυβέρνηση.
Αυτής της τριμελούς προσωρινής διοικούσας επιτροπής κατονομάζει ο Γούντχαουζ ως μέλος τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη, και προσθέτει χαρακτηριστικά ότι επρόκειτο για τον «γιό του Πετρόμπεη, ο οποίος βοήθησε να δολοφονηθεί ο Καποδίστριας το 1831».
Μη ών ειδικός ιστορικός επιστήμονας και δη με ερευνητικό αντικείμενο την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης και του πρώτου (και μοναδικού) Κυβερνήτη της Ελλάδος, συγκλονίστηκα στη θέα αυτής της ταυτοποίησης: διότι ως άμεσος συνειρμός αμέσως ανέκυψε στον νου μια άλλη, τριπλή, μολονότι αναλογική, ταυτοποίηση.
Αναφέρομαι φυσικά, στην είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα και τη μετά τέσσερεις ημέρες αρχή της προδοσίας και του Πάθους Του.
Τότε, ο περιούσιος λαός των Ιουδαίων, δηλαδή το σκλαβωμένο από τον Θάνατο του Όφεως γένος των ανθρώπων, ζητωκραύγαζε πανηγυρικά υποδεχόμενος στην Ιερουσαλήμ την Κυριακή των Βαΐων τον Μεσσία, αυτόν τον οποίο πίστευε ότι ερχόταν για να αποκαταστήσει την επίγεια βασιλεία του, κατά την επαγγελία της Διαθήκης του Ισραήλ.
Τέσσερεις ημέρες αργότερα, ωστόσο, γινόταν η Προδοσία και ακολουθούσε το Πάθος με το «άρον άρον σταύρωσον αυτόν», από εκείνους που λίγες ημέρες πριν υποδέχονταν τον Χριστό μετά βαΐων και κλάδων!
Τώρα, το έτος 1827, το σκλαβωμένο Γένος των Ελλήνων απέστελλε, δια της Εθνοσυνελεύσεώς του πρόσκληση και υποδεχόταν ανήμερα της ονομαστικής εορτής του (7 Ιανουαρίου 1828) στο Ναύπλιο «μετά βαΐων και κλάδων» τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια.
Και κατά μια συγκλονιστική σύμπτωση με την εβδομάδα του Πάθους του Χριστού, σχεδόν τέσσερεις χρόνους μετά από την έλευσή του στο Ναύπλιο, τον δολοφονεί.
Επιπλέον, τραγική συμπτωματική ομοιότητα, αυτός που με σφαίρα τον αποτελείωσε ήταν ο ίδιος ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης (ο οποίος όπως αναφέραμε ότι επισημαίνει ο Γούντχαουζ είχε τοποθετηθεί στην τριμελή προσωρινή διοικούσα επιτροπή) εκείνη την φθινοπωρινή Κυριακή, 27 του Σεπτεμβρίου 1831 (9 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο), κατά την έξοδο του Κυβερνήτη από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, μετά την Θεία Λειτουργία.
Όταν ο Χριστός κρινόταν, του ζήτησαν να αποδείξει τη Θεότητά Του με το να αιτηθεί από τον Πατέρα στρατιές Αγγέλων να Τον υπερασπιστούν.
Όταν ο Καποδίστριας εισήλθε στο στάδιο της δικής του κρίσεως, του προτάθηκε να του αναθέσουν σώμα υπερασπιστών, κι αυτός αρνήθηκε, διατηρώντας μόνον δύο συνοδούς εις εκ των οποίων ανάπηρος.
Σαφώς, σε αυτό το επίπεδο θεωρίας των πραγμάτων, το πρόβλημα δεν είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος, ο γιος του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.
Εξάλλου, ούτε ο Ιούδας ήταν το πρόβλημα. Αλλά η πτωτική κατάσταση των ανθρώπων την οποία πιστοποιεί η ύπαρξη Αγίων καθ᾽ ομοίωσιν Χριστού Μαρτύρων.
Οπότε και όλα τα ανωτέρω φανερώνουν με αναπάντεχη σαφήνεια τη Χριστοείδεια του μοναδικού αυτού ανδρός ο οποίος προσφέρθηκε, κυριολεκτικά ως αμνός άκακος, στον ελληνορθόδοξο λαό του Θεού, έξι, επτά χρόνια μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.
Και φυσικά, είναι έργο των όντως Φιλοχρίστων και Φιλελλήνων ειδικών ιστορικών, να πιστοποιήσουν αυτό που στον Φιλόχριστο ελληνικό λαό είναι δεδομένο και σαφές, την έμπρακτη αγάπη του Ιωάννη Καποδίστρια για το πρόσωπο του Χριστού.
Αγάπη, η οποία τον οδήγησε στη θυσία.
Αγάπη, την οποία επιμαρτυρούν αν όχι τα λόγια του (καθώς αυτά δεν μπορούν ενδεχομένως να εξακριβωθούν, όπως το: “…ἐν παντὶ τῷ ἔργῳ μου ἐπὶ τῷ λαῷ μου, ὁ Χριστός ἡγεῖται τὰς πράξεις μου…”), ασφαλώς τα έργα του: η αυστηρή εγκράτεια, η συχνή προσευχή, η ενίσχυση της Εκκλησίας, η επαναλειτουργία μοναστηριών μετά τον Αγώνα, η υποστήριξη ιερέων και πνευματικών διδασκάλων στην αναγέννηση του λαού, η φροντίδα ορφανών, πτωχών κι ασθενών, η δημιουργία σχολείων κι εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με χριστιανική αγωγή και η αυτοθυσία του για τον λαό του Θεού που κάποιοι άλλοι συναγωνιστές του εξέγειραν λίγο νωρίτερα «για του Χριστού την Πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία».
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω κατανοούμε πολύ καλά τον λόγο που ο Γιάννης Σμαραγδής, ο μεγάλος αυτός εν ζωή Κρής δημιουργός, ζήτησε προσωπικά από τον Οικουμενικό Πατριάρχη μας Βαρθολομαίο να προχωρήσει η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στην αγιοκατάταξη του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια.
Καθίσταται σαφές γιατί αυτό είναι απολύτως εύλογο.
Δημοσιεύθηκε στη Romfea.gr, και αναδημοσιεύθηκε σε ειδησεογραφικούς ιστοτόπους όπως: newsbreak.gr, neakriti.gr, geopolitico.gr.
Λεπτομέρεια εικόνος της Α´ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια (325 μ.Χ.). Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου, Μετέωρα.
Τις ώρες που γράφονται αυτές οι γραμμές, και με αφορμή τη συμπλήρωση χιλίων επτακοσίων ετών από την Α´ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το 325 μ.Χ., πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία η πρώτη επίσημη επίσκεψη του νέου Πάπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Λέοντος XIV στο εξωτερικό.
Ο Πάπας είχε αλλεπάλληλες συναντήσεις με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, καταρχήν στη Νίκαια την Παρασκευή, κι εν συνεχεία το Σάββατο και Κυριακή, του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου και της Θρονικής Εορτής του Πατριαρχείου, στην Κωνσταντινούπολη.
Το ενδιαφέρον είναι εύλογο τόσο όσον αφορά στην προσωπικότητα του Αμερικανού Πάπα Λέοντος, όσο και τα διεξαγόμενα στο επίκεντρο των οποίων είναι ασφαλώς η συζήτηση περί της Ένωσης και Ενότητας των Εκκλησιών, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Πάπας στο Φανάρι. Κρίναμε σκόπιμο, επομένως, να δημοσιευθεί σήμερα τμήμα αδημοσίευτο ως τώρα από την εκτενέστατη συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει τον Μάιο στην αμερικανική πρωτεύουσα ο Matthew Boyle, επικεφαλής του Γραφείου του Breitbart στην Ουάσιγκτον κι ένας εκ των πλέον εγγύς στον Αμερικανό Πρόεδρο δημοσιογράφων.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί μια φράση που μας ανέφερε ο κ. Boyle, η οποία όχι μόνον συνιστά αναγνώριση της Ορθοδοξίας διεθνώς, αλλά και ερμηνεύει το πρωτόγνωρο κύμα μεταστροφής στην Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη που παρατηρείται πλέον τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, όσο και την Αγγλία, αλλά και τις Σκανδιναβικές χώρες. Μια διαπίστωση η οποία από μόνη της θέτει προ των ευθυνών τους όλους τους Ορθοδόξους Χριστιανούς ανεξαρτήτως εθνικότητας και τόπου προέλευσης, εξαιρέτως όμως τους Έλληνες, καθώς είναι πανθομολογούμενο ότι η ελληνική γλώσσα είναι πρωταρχικός πυλώνας της Λειτουργικής παράδοσης και υπόστασης της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Όπως θα διαπιστώσουν οι αναγνώστες, στο πρωτοδημοσιευόμενο αυτό απόσπασμα συμπεριλάβαμε και τμήμα της συζήτησης το οποίο αφορά στο αντικειμενικό γεγονός των διωγμών Ορθοδόξων Χριστιανών στην Ουκρανία, καθώς το ζήτημα αυτό παραμένει άκρως επίκαιρο ως ένας από τους λόγους του πολέμου και μια από τις προϋποθέσεις που ήδη ξεκαθαρίζουν στα σχέδια ειρήνευσης που τελούν υπό διερεύνηση μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Κιέβου.
Η συνέντευξη με τον Matthew Boyle
Παναγιώτης Παύλος: Όσον αφορά στην Ουκρανία, ένα πράγμα είναι ο Ζελένσκι, και άλλο πράγμα η Ρωσία και οι προσδοκίες της, αν όχι απαιτήσεις της, κατά μία έννοια. Αλλά ένα από τα ζητήματα που ήταν πολύ κεντρικά στην Ουκρανία, τουλάχιστον όσον αφορά τα συμφέροντα των Ρώσων, ήταν ο διωγμός του ορθόδοξου χριστιανικού λαού, αφότου ιδρύθηκε εκεί η αυτοκέφαλη εκκλησία από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, το 2018-2019, κάτι που οδήγησε σε ένα είδος σχίσματος στην κοινωνία των πιστών Ουκρανών.
Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αν ο Πρόεδρος Τραμπ λαμβάνει επίσης υπ’ όψιν και τις πιο δευτερεύουσες, ας το πω έτσι, παραμέτρους του όλου ζητήματος, οι οποίες ωστόσο είναι σημαντικές καθώς εκ μέρους της Ρωσίας αυτό είναι και ένα επιχείρημα για το γιατί έκαναν την εισβολή, τη “στρατιωτική επιχείρηση”.
Matthew Boyle: Μιλάτε για τους Χριστιανούς που διώκονται;
ΠΑΥΛΟΣ: Ναι.
BOYLE: Ναι. Αυτό είναι οπωσδήποτε ένα μείζον ζήτημα στην Ουκρανία. Και ειλικρινά, θεωρώ ότι αυτό είναι ένα ζήτημα παντού στον κόσμο. Νομίζω ότι ο Πρόεδρος Τραμπ ενδιαφέρεται βαθιά για τους Χριστιανούς και ενδιαφέρεται να διασφαλίσει ότι, ειδικά σε χώρες όπου οι Χριστιανοί είναι μειονότητες ή διώκονται, ακούγονται, έχουν δικαιώματα και ο διωγμός τερματίζεται.
Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει διορίσει πρεσβευτές θρησκευτικής ελευθερίας στην πρώτη του θητεία και έχει έναν ακόμη σε αυτήν τη θητεία. Αυτό είναι ζήτημα στο οποίο επικεντρώνεται έντονα. Το κατανοεί βαθιά. Και πάλι, ως προς αυτό που μόλις περιγράψατε, νομίζω ότι είναι ένα ζήτημα που δεν περνάει στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Τα CNN του κόσμου δεν μιλάνε γι’ αυτά τα πράγματα. Δεν τους αρέσει. Το ίδιο ισχύει και για τη Μέση Ανατολή.
Ένα από τα σημαντικά ζητήματα για τα οποία ανησυχούμε, και νομίζω όλος ο κόσμος ανησυχεί ύστερα απ’ όσα συνέβησαν στη Συρία, είναι το τι συμβαίνει εκεί όσον αφορά τη χριστιανική μειονότητα. Ξέρετε, μίλησα με τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη γι᾽ αυτό το ζήτημα τον Δεκέμβριο [σ. 2024]. Είχε διορίσει πρεσβευτή θρησκευτικής ελευθερίας, για τη θρησκευτική ελευθερία στην περιοχή, πολύ επικεντρωμένο βεβαίως στη Συρία και σε ό,τι συνέβαινε εκεί.
Τώρα, ο Πρόεδρος Τραμπ και ο Σύρος ηγέτης συναντήθηκαν όταν ήταν στη Μέση Ανατολή, και υπάρχουν πολλά που πρέπει να ληφθούν υπόψη ώστε να γίνουν πολλά από τα σωστά πράγματα. Οπότε θα δούμε αν αυτό τελικά θα λειτουργήσει. Ίσως είναι ένας μεταρρυθμιστής, ίσως όχι, δεν ξέρω. Το παρακολουθούμε πολύ στενά. Αλλά το ίδιο θα έλεγα και για την Ουκρανία. Το ίδιο πράγμα παντού. Τα δικαιώματα των Χριστιανών που διώκονται είναι απολύτως στο επίκεντρο της προσοχής του Προέδρου Τραμπ.
–Στην Ουκρανία υπάρχει η θρησκευτική πτυχή του ζητήματος, με τον διωγμό των Χριστιανών που ανήκουν στη ρωσική εκκλησία. Αλλά ταυτόχρονα υπήρχαν και όλες αυτές οι τρομοκρατικές ενέργειες εναντίον απλών ανθρώπων που ήταν πιο κοντά στη ρωσική πλευρά ή αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρώσοι.
Συστήνω ανεπιφύλακτα στον κόσμο να παρακολουθήσει τη συνέντευξη του Τάκερ Κάρλσον με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Αν θέλετε να καταλάβετε το κίνητρό τους και γιατί έκαναν αυτό που έκαναν, γιατί να μην ακούσετε τον ίδιο τον Πούτιν να μιλάει γι’ αυτό; Ξέρω ότι είναι πολύ μεγάλη σε διάρκεια, είναι περίπου τρεις ώρες, επειδή ένα μέρος της είναι η μετάφραση μπρος-πίσω. Όταν πρέπει να μεταφράσεις από τα αγγλικά στα ρωσικά και από τα ρωσικά στα αγγλικά, είναι σαν κάθε ερωταπόκριση να είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη. Τούτου λεχθέντος, γεγονός είναι, νομίζω, ότι σε εκείνη τη συνέντευξη θα ακούσετε πολλά σημεία όπου οι δυο τους μιλούν γι’ αυτό. Και, ναι, συμφωνώ, αυτά είναι περίπλοκα πράγματα.
–Έρχομαι λίγο στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Πιστεύετε ότι η Σερβία και η Ελλάδα έχουν κοινά στοιχεία μεταξύ τους;
Είμαι Καθολικός, ναι, και υπάρχουν πολλά υποσχόμενα με την εκλογή του νέου Πάπα μας. Θα δούμε πώς θα πάει. Τα αδέρφια του είναι ένθερμοι υποστηρικτές του Τραμπ, ή τουλάχιστον είς εξ αυτών. Έτσι είναι. Ο ίδιος ο Πάπας, παρεμπιπτόντως, είναι από το Σικάγο.
–Ναι, διάβασα σχετικά με αυτό.
Έχει ρίζες στο Σικάγο.
Ο Boyle για την Ορθοδοξία
–Βλέπετε λοιπόν την Ορθοδοξία ως ένα κρίσιμο συστατικό στη γεωπολιτική αρένα.
Θεωρώ ότι είναι ένα τεράστιο συστατικό, ναι. Όλα είναι πολιτισμικά, γεωπολιτικά. Πρόκειται περί ισχύος. Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία κι ενδεχομένως και η Καθολική Εκκλησία, αν και έχουμε δει τελευταίους Πάπες να μην είναι τόσο σπουδαίοι, ιδιαίτερα ο Φραγκίσκος. Οπότε, το ερώτημα είναι πώς βλέπουμε τον νέο Πάπα. Αυτό είναι ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί, δεν το γνωρίζουμε ακόμα. Αλλά υπάρχουν πολλά ελπιδοφόρα όπως κι ορισμένα ανησυχητικά σημάδια.
–Όπως;
Aνησυχητικά σημάδια, δηλαδή το ότι βλέπουμε, όπως κάθε θρησκευτικός ηγέτης, όλοι οι Χριστιανοί ηγέτες, πάπες, αρχιεπίσκοποι, οτιδήποτε, είναι πάντα υπέρ των ανοιχτών συνόρων. Είναι πάντα υπέρ αυτού του είδους πραγμάτων. Έστω, όπως και να ‘χει. Θα φροντίσουμε εμείς τα σύνορα, εσείς φροντίστε τον πολιτισμό! Το θέμα είναι ο Πάπας να τα πάει αρκετά καλά, κάτι που, παρεμπιπτόντως, είναι μια πραγματική πιθανότητα. Έχει τη δυνατότητα να γίνει σαν τον Πάπα Ιωάννη Παύλο, ο οποίος στον 20ό αιώνα αντιστάθηκε στον κομμουνισμό. Φανταστείτε δηλαδή να είχαμε ένα Πάπα που αντιστάθηκε στην Κίνα!
Αυτό που κάνουν οι Κινέζοι στους Χριστιανούς – μιλάμε για το τί συμβαίνει στην Ουκρανία με τους Χριστιανούς – κοιτάξτε τί συμβαίνει εκεί. Βάζουν ανθρώπους, οι Μουσουλμάνοι, βάζουν τους Ουιγούρους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τους έχουν υποτάξει. Ο Χριστιανισμός είναι συντετριμμένος στην Κίνα.
–Γνωρίζετε, παρεμπιπτόντως, ότι στην περίπτωση του Χριστιανισμού στην Ουκρανία, το χάος ξεκίνησε με το Δημοκρατικό Κόμμα που πίεσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο να χορηγήσει αυτοκεφαλία. Το γνωρίζετε αυτό;
Βεβαίως. Αυτό είναι το θέμα, αυτό συμβαίνει όταν έχεις παγκοσμιοποιητές που καταστρέφουν τα πράγματα. Και έτσι η ελπίδα μου είναι ότι, και πάλι, παγκοσμίως, αυτό μπορεί να είναι μια πολύ μεγάλη αλλαγή. Αλλά θεωρώ ότι η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία – και η ερώτησή σας για τη Σερβία και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης – όλες οι Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες μπορούν να συγκρατούν σχεδόν την Καθολική Εκκλησία και να λειτουργούν ως μηχανισμός ελέγχου.
Διότι, ιδού τί θα συμβεί. Αν οι Καθολικοί συνεχίσουν να βγαίνουν εκτός ελέγχου, αν συνεχίζουν να έχουν αυτούς τους Πάπες που προωθούν τη Woke Παποσύνη, αντί να πράττουν αυτό που θα έπρεπε να πράττει η Καθολική Εκκλησία, οι άνθρωποι θα στραφούν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ δεν χάνει το ηθικό της κέντρο. Θεωρώ, λοιπόν, ότι όλες οι Ορθόδοξες χώρες έχουν τη δυνατότητα σήμερα να ασκήσουν μεγάλη επιρροή στον κόσμο.
Το συγκεκριμένο αυτό απόσπασμα από την αναλυτική συνέντευξη του Matthew Boyle στον Παναγιώτη Παύλο, τον Μάιο 2025 στην αμερικανική πρωτεύουσα, δημοσιεύεται σήμερα για πρώτη φορά. Ο Matthew Boyle είναι επικεφαλής του γραφείου του Breitbart στην Ουάσιγκτον.
Το ανωτέρω άρθρο δημοσιεύθηκε σε διάφορα ελληνικά ΜΜΕ: Newsbreak.gr, Romfea.gr, geopolitico.gr, anixneuseis.gr, e-enimerosi.com, exapsalmos.gr, SLPress.gr.
Από την άλλη μεριά, δεν σας κρύβω ότι, παρατηρώντας τις τελευταίες δύο εβδομάδες το πώς φέρεται το ελλαδικό πολιτικό κατεστημένο και το τί σκαρφίζονται οι αχυράνθρωποί του κατά την καταιγιστική παρουσία ανθρώπων εγγύς του Προέδρου Τραμπ, όπως οι Αμερικανοί Υπουργοί Εσωτερικών και Ενέργειας, ο νούς μου πηγαίνει αμέσως στον χαρακτήρα του J. R. στο ανεπανάληπτο εκείνο ιστορικό, προφητικό σκετσάκι του Χάρυ Κλύνν, το οποίο συνιστώ σε όλους να θυμηθούν. Ας πάω, όμως, σε τρεις επισημάνσεις.
Τρία βασικά σημεία
Πρώτον, για το στραβό κεφάλι ορισμένων, ή μάλλον αρκετών, δυστυχώς, Ελλήνων δεν φταίνε οι Αμερικανοί. Δεν είναι δυνατόν να φταίνε οι ξένοι ούτε για το γεγονός ότι εμείς οι Έλληνες περιφρονούμε τα καθ᾽ ημάς, ούτε για το ότι τον ελληνικό λαό κυβερνούν ασπόνδυλοι yes menπου εκχωρούν με το αζημίωτο όσα δεν τους ανήκουν. Ούτε, ακόμη, για την πανευρωπαϊκή αποκλειστικότητα που κατέχει η Ελλάδα: η επίδοση διαπιστευτηρίων Αμερικανού Πρέσβεως στον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας να συνοδεύεται και να ανταποδίδεται ουσιαστικά από επίδοση διαπιστευτηρίων στον Πρέσβη από πρωτοκλασάτα στελέχη της ελλαδικής πολιτικής ελίτ και διαφόρους δελφίνους της εξουσίας, ωσάν να πρόκειται για υπαλλήλους προτεκτοράτου.
Δεύτερον, όσοι από τον όχλο των πληρωμένων και απλήρωτων χειροκροτητών αυτής της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη σπάνε βάζα από τη χαρά τους και ομνύουν τη δήθεν καταπληκτική ηγεσία της χώρας, επ᾽αφορμή του 6th P-Tec (Partnership for Transatlantic Cooperation) που έλαβε χώρα στο Ζάππειο, ας θυμηθούν ότι πρόκειται για τον ίδιο Πρωθυπουργό που στη Βουλή των Ελλήνων ξόρκιζε τον «αριστερόχρωμο τραμπισμό» και ταυτόχρονα δεσμευόταν πειθήνια και υποτακτικά στην εντολή του τότε Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν να περάσει από τη Βουλή τον γάμο των ομοφυλοφίλων.
Τρίτον, η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην άλλη όχθη του Ατλαντικού Ωκεανού, αλλά στο σταυροδρόμι τεσσάρων θαλασσών και τριών ηπείρων. Κι επομένως, αν λάβουμε face value τη δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ εν πτήσει προς την Ουάσιγκτον μετά τη Συμφωνία του Σαρμ ελ Σέιχ, ότι «τα πάω καλά με σκληρούς ηγέτες [τύπους], όχι με μαλθακούς», ίσως θα πρέπει να ανησυχούμε με την «ευλύγιστη δοτικότητα» της δικής μας ηγεσίας και των μασκότ της τύπου Γεραπετρίτη, οι οποίοι κόπτονται να υπηρετήσουν τους συμμάχους παρέχοντας κάθε είδους άνισες διευκολύνσεις, δίχως να διεκδικούν μέγιστο όφελος και κέρδος. Μάλλον, ορθότερα, διεκδικούν, όχι όμως για την Ελλάδα και τους Έλληνες, αλλά για τις τσέπες τους.
Από τα διαπιστευτήρια στην Exxon Mobil
Η εβδομάδα που κύλησε, λοιπόν, είχε ασφαλώς ως αποκορύφωμα την επίδοση διαπιστευτηρίων της νέας Αμερικανίδος Πρέσβεως στην Ελλάδα, Κίμπερλυ Γκιλφόιλ, στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα (με τα ασύλληπτα ευτράπελα που ανοήτως ξεστομίστηκαν εκεί), καθώς και την 6η Διατλαντική Συνδιάσκεψη Εταίρων για την Ενέργεια που έλαβε χώρα στην Αθήνα με την παρουσία πλέον ανώτατων Αμερικανών αξιωματούχων της κυβέρνησης Τράμπ, με χαρτοφυλάκια που αφορούν στην Ενέργεια.
«Κλεψυδροφόρος ικέτης στα πόδια της Αμερικανίδας καλλονής»
Τότε, ο Πρωθυπουργός ένιωθε αρκετά ισχυρός ώστε να μπορεί με άνεση να προδώσει τον ελληνικό λαό, την πίστη του και τον πολιτισμό του, στις ορέξεις γκλομπαλιστών Γιάνκηδων με αγγελιαφόρο τον Μπλίνκεν. Τώρα όμως, ο Κυριάκος Μητσοτάκης γνωρίζει ότι είναι κλεψυδροφόρος ικέτης στα πόδια της Αμερικανίδας καλλονής από την οποία ευελπιστεί να λάβει ανάσα ζωής για την κυβέρνησή του και τον εσμό των διεφθαρμένων στους οποίους ο ίδιος βάζει πλάτες για λόγους ακόμη ανεξήγητους στον ελληνικό λαό. Και πώς θα γινόταν αλλιώς, όταν ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, όντας ανίκανος να αντιληφθεί τις διαστάσεις του momentum στην αμερικανική πολιτική σκηνή, τολμούσε ως απερίσκεπτος ψευδοηγέτης να χρησιμοποιεί μέσα στο Ελληνικό Κοινοβούλιο φράσεις προσβλητικές κατά του Προέδρου Τραμπ με τις οποίες και υπέγραφε την πολιτική καταδίκη του και εξέθετε βλακωδώς τη χώρα σε κάθε νοήμονα άνθρωπο διεθνώς;
Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς, γιατί η σημερινή κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας πουλάει φύκια για μεταξωτές κορδέλες στον ελληνικό λαό, με τα παραμύθια περί στρατηγικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Και είναι παραμύθια, καθώς η ελληνική πολιτική ηγεσία δεν εξάγει κυριαρχία με όρους παίκτη ισχύος στην περιοχή, αλλά εισάγει αναγνώριση ύπαρξης και κομπλιμέντα από τους ισχυρούς που ενδιαφέρονται για τη δική τους στρατηγική. Όποιος διαφωνεί επ᾽ αυτού, ας τολμήσει να ανατρέξει στα πραγματικά μεγέθη και τα κόστη της «συναλλακτικής εξωτερικής πολιτικής» που επιτελεί το δίδυμο Μητσοτάκης – Γεραπετρίτης, καθώς και την καταλήστευση του ελληνικού κράτους που εκτελεί στα 6,5 χρόνια διακυβέρνησης αυτή η Σημιτική «Νέα Δημοκρατία».
Αν η Αμερικανίδα Πρέσβης όντως αγαπά τον Πρόεδρο Τραμπ, θα πρέπει να αφουγκραστεί τον ίδιο τον ελληνικό λαό, και όχι τους λαοπλάνους ψευδοκυβερνήτες του. Διότι αυτοί, σε αντίθεση με τον Αμερικανό Πρόεδρο, έχουν αποδείξει ότι ούτε αγαπούν τον τόπο τους, ούτε τον λαό του, ούτε καν ενδιαφέρονται για τα επόμενα 250 χρόνια ελληνικής ιστορίας, όπως ενδιαφέρεται το επιτελείο της αμερικανικής κυβέρνησης που ετοιμάζεται για το χρυσό Ιωβηλαίο των ΗΠΑ σε λίγους μήνες.
* Δημοσιεύθηκε την Τρίτη 11/11/2025 στο NewsBreak.gr και τις Anixneuseis.gr, την Τετάρτη 12/11/2025 στα geopolitico.gr, Militaire.gr, και agonas.gr, και την Πέμπτη 13/11/2025 στο SLpress.gr.
“Αυτή είναι η παρακαταθήκη του Ιωάννη Καποδίστρια. Μια αφύπνιση κίνδυνος –θάνατος για όσους λειτουργούν ως έπαρχοι με το αζημίωτο σε μια …μικρή γωνιά της οθωμανικής αυτοκρατορίας και του μεγάλου ψεύδους, έχοντας ήδη τουρκέψει ή φραγκέψει, ή, χειρότερα, μη έχοντας υπάρξει Έλληνες ουσιαστικά ποτέ.”
Είδα, όπως ήδη αμέτρητοι Έλληνες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, το κινηματογραφικό δείγμα, trailer σε σκοτωμένα ελληνικά, της πολυαναμενόμενης ταινίας «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή για τον συνονόματό του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο και μοναδικό Κυβερνήτη της Ελλάδος μετά το 1821.
Το είδα δύο φορές. Την πρώτη αυτονοήτως, όπως θα έπραττε κάθε Έλληνας που κουβαλάει ελληνικά μυαλά στο κεφάλι του. Τη δεύτερη, όταν ενημερώθηκα για τις αιτιάσεις ενός συνήθους υπόπτου, από τις ημέρες της φαιδράς Επιτροπής Αγγελοπούλου για τους εορτασμούς των 200 ετών από την Επανάσταση, που είχε διορίσει ο Πρωθυπουργός ή καλύτερα αυτοί που κρύβονται πίσω του, συναδέλφου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, του Αριστείδη Χατζή.
«Συνήθους υπόπτου», καθώς κάποια ανεξέλεγκτη, καθαρά ψυχολογική ελπίζω, ανάγκη του όχι μόνο να επιβάλει ανιστορική ερμηνεία ιστορικών γεγονότων αλλά και να επανα-ταυτοποιήσει τα ίδια τα γεγονότα, τον έχουν οδηγήσει πάλιν και πολλάκις σε ανεπανάληπτα μαργαριτάρια. Με κορυφαίο τον προ πενταετίας λίβελό του κατά του Γεώργιου Καραϊσκάκη, που ο ανόητος χειριστής των κοινωνικών δικτύων της Επιτροπής Greece 2021 είχε ανεβάσει τότε στο διαδίκτυο για χρόνο ικανό ώστε να ξεσπάσει σάλος τέτοιος που επέβαλε στη Γιάννα Αγγελοπούλου την κατάθεση δημόσιας απολογίας σε συνέντευξη Τύπου.
«Φαιδράς Επιτροπής Αγγελοπούλου», διότι αποδείχθηκε καθ᾽ όλη τη διάρκεια του 2020 και 2021 ότι παρά τα εκ του αντιθέτου λεγόμενα κύρια αποστολή της ήταν η επιβολή στην ελληνική κοινωνία του εθνομηδενιστικού αφηγήματος περί της Ελληνικής Επανάστασης ως ορόσημου γενέσεως ενός νέου Έθνους. Αφήγημα που υπηρετήθηκε δεόντως από αγγλοσάξονες και εγχώριους – εξαρτώμενους συνειδητά ή ασυνείδητα από το εξωτερικό – «στοχαστές» και διανοούμενους, οι οποίοι κατά μυστηριώδη τρόπο ασπάζονται τη φαεινή κατανόηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη περί της Ελλάδας ως «μικρής οθωμανικής επαρχίας» που μετατράπηκε σε «ομοιογενές εθνικό κράτος».
Το θέμα μου φυσικά δεν είναι ο προαναφερθείς συνάδελφος, ο οποίος τυγχάνει να είναι ερασιτέχνης εκφραστής μιας νεκρής ιστορικής επιστήμης.
«Νεκρής», διότι επιδιώκει να καταδικάσει τους Έλληνες και τον Ελληνισμό στον θάνατο της ενθαδικότητας και της κλειστής μεταφυσικής του Δυτικού αυτολυτρωτικού, δηλαδή αυτοκαταστροφικού, πνεύματος. Ενός πνεύματος το οποίο μισεί τη μοναδική στην ιστορία, και ευεργετική για όλη την ανθρωπότητα, ταύτιση του Ελληνισμού με την όντως Ελευθερία και Αλήθεια.
Ο διαπρεπής αυτός κλασικιστής της Οξφόρδης (που υπηρέτησε μετά τον πόλεμο ως γραμματέας της Βρετανικής Πρεσβείας στην Αθήνα με πολύτιμο ρόλο για λογαριασμό των Βρετανικών μυστικών υπηρεσιών στη Μέση Ανατολή και την Περσία) δεν είχε το ίδιο «θάρρος» με ορισμένους εγχώριους καλοθελητές να ομολογήσει τον Καποδίστρια ως τύραννο. Αντιθέτως, ήταν ίσως ο πρώτος Βρετανός στον 20ό αιώνα που τόλμησε, στην ομώνυμη μνημειώδη και ογκωδέστατη μελέτη του, όχι μόνο να αναγνωρίσει τον Κυβερνήτη ως «Θεμελιωτή της Ελληνικής Ανεξαρτησίας» αλλά και να τον υπερασπιστεί έναντι του θανάσιμου μίσους που του έτρεφε ο Αδαμάντιος Κοραής, όπως έχω γράψει σχετικά παλαιότερα.
Το αν αυτό οφείλεται ενδεχομένως και σε τύψεις του Woodhouse για τον βρώμικο ρόλο των Άγγλων στη δολοφονία του Καποδίστρια, δεν το γνωρίζω. Το βέβαιο είναι ότι, ενώ ορισμένοι φιλέλληνες διάκεινται με ειλικρινή συμπάθεια προς την τραγική προσωπικότητα του Κυβερνήτη, κάποιοι συνέλληνες χύνουν κροκοδείλια δάκρυα ομνύοντας τον «συστηματικό εξευτελισμό της μνήμης του από τσαρλατάνους».
Σκόπιμα η κεφαλίδα του παρόντος συνιστά παράφραση του τίτλου του κλασικού έργου του Karl Popper. Προφανώς σήμερα πολλοί, όχι μόνον Άγγλοι – όπως σωστά βάζει ο Σμαραγδής τον Καποδίστριά του να λέει στην ταινία ότι θέλουν τον θάνατό του – είναι άκρως θορυβημένοι από το γεγονός ότι, επιτέλους, φέτος τα Χριστούγεννα προσφέρεται στους Έλληνες μια εκρηκτική στιγμή πνευματικής ανάτασης και ηθικής αναδιάταξης. Αυτό φοβούνται, γι᾽ αυτό κι επιχειρείται αποδόμηση ολόκληρης ταινίας μέσω δίλεπτου δείγματος.
Σε μια κρίσιμη συγκυρία όπου βιάζεται εκ νέου η εμμονή των Ελλήνων στου Χριστού την Πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία, από τον πνεύμα της υποταγής, της υποτέλειας, της ιδιοτέλειας, της ανελευθερίας και της εφαρμοσμένης τυραννίας – νεοφιλελεύθερης ή κομμουνιστικής – που οδηγούν μαθηματικά στην απώλεια του ανθρώπινου αυτεξουσίου και συνακόλουθα της εθνικής κυριαρχίας, είναι θαύμα που ο Γιάννης Σμαραγδής ολοκλήρωσε τον «Καποδίστριά» του. Τον ευχαριστούμε πολύ γι᾽ αυτό!
Όχι διότι μας παρέχει κάποια νέα, άγνωστα ιστορικά δεδομένα που ανυπομονούσαμε να αποκτήσουμε. Αυτό εμένα, τουλάχιστον, δεν με ενδιαφέρει. Αλλά διότι μετά από αμέτρητες δυσκολίες που αντιμετώπισε προς την ολοκλήρωση του έργου, προσφέρει στον ελληνικό λαό και τους απανταχού φιλέλληνες ένα πολύτιμο δώρο ζωτικής σημασίας: τη φλόγωση της αφύπνισης του Γένους των Ελλήνων στην περιοχή της Ελευθερίας όλων των ανθρώπων, στον Τρόπο της Επ–Ανάστασης, δηλαδή της αυτοθυσίας.
Αυτή είναι η παρακαταθήκη του Ιωάννη Καποδίστρια. Η επαναφορά της προσωπικής και συλλογικής μνήμης του ποιοί είμαστε και πού πηγαίνουμε, για να θυμηθώ τον αφορισμό του Διονύση Σαββόπουλου στο Τσάμικό του. Μια αφύπνιση κίνδυνος –θάνατος για όσους λειτουργούν ως έπαρχοι με το αζημίωτο σε μια …μικρή γωνιά της οθωμανικής αυτοκρατορίας και του μεγάλου ψεύδους, έχοντας ήδη τουρκέψει ή φραγκέψει, ή, χειρότερα, μη έχοντας υπάρξει Έλληνες ουσιαστικά ποτέ.
Δημοσιεύθηκε στο Newsbreak.gr και το Geopolitico.gr τη Δευτέρα 20- και την Τρίτη 21 Οκτωβρίου 2025, αντίστοιχα, και στη Νέα Κρήτη, την Τετάρτη 22/10.
Ο Παναγιώτης Παύλος φιλοξενούμενος στην τηλεοπτική εκπομπή Dagsorden του Document.no Doc-TV, με τον Hans Rustad, Όσλο, Τετάρτη 15 Οκτωβρίου 2025.
Περιεχόμενα: Συνέντευξη με Matthew Boyle στην Ουάσινγκτον – Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ και η κρίση της Ευρώπης – Αριστερά, Δεξιά και Άκρα Δεξιά – Νορβηγία και Χριστιανισμός – Αριστερά και η αποστροφή του Θεού – Ο Χριστός ως ο αληθινός Θεός – Το Δένδρο της Γνώσεως και η Τεχνητή Νοημοσύνη – Η Αμαρτία και ο Θάνατος – Η Αναστάσιμη αναμέτρηση με τον θάνατο και ο Αγιορείτης Ιερομόναχος.
(Μετάφραση από τα Νορβηγικά: Π.Π.)
Hans Rustad: Καλώς ορίσατε στο Dagsorden! Είναι Τετάρτη 15 Οκτωβρίου 2025, και μαζί μου έχω τον Παναγιώτη Παύλο. Καλώς όρισες!
Παναγιώτης Παύλος: Ευχαριστώ που με καλέσατε, ευχαριστώ Hans!
Rustad: Έχουμε ήδη συναντηθεί μια φορά, και τότε κατάλαβα ότι έχεις πολλές γνώσεις για κάτι που μας απασχολεί ιδιαίτερα: Ύστερη Αρχαιότητα και οι απαρχές του Χριστιανισμού. Και είσαι Έλληνας. Αυτό σημαίνει ότι έχετε μια μακρά ιστορία από την οποία μπορούμε να αντλήσουμε. Επίσης, είχες ταξιδέψει στην Ουάσινγκτον για να πάρεις συνέντευξη από τον Matthew Boyle, ο οποίος είναι ένας εκ των σημαντικών συντακτών του Breitbart News.
Συνέντευξη με Matthew Boyle στην Ουάσινγκτον
Παύλος: Σωστά. Ήταν φέτος τον Μάιο όταν είχα βρεθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες για ένα συνέδριο στο Σικάγο, και με αφορμή την παρουσία μου εκεί, είχαμε συνεννοηθεί με τον Matthew Boyle να συναντηθούμε και να μιλήσουμε. Ήταν τότε τέσσερεις μήνες από την αρχή της νέας θητείας Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Είχαμε μια διεξοδική και λεπτομερή συζήτηση αναφορικά με την πρώτη αυτή περίοδο στη νέα θητεία του Προέδρου Τραμπ, και φυσικά για την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη. Καθώς και γι’ αυτό που κατά τον Μάθιου Μπόιλ είναι ο μεγάλος στόχος του Προέδρου Τραμπ, δηλαδή η αντιμετώπιση της Κίνας.
Μιλήσαμε διεξοδικά, και θα πρέπει να πω ότι ο ίδιος είναι πολύ ενθουσιώδης υποστηρικτής του Τραμπ. Είναι, όπως γνωρίζεις, επικεφαλής του Γραφείου του Breitbart στην Ουάσινγκτον, και εκ των δημοσιογράφων που είναι πολύ κοντά στον Αμερικανό Πρόεδρο. Έχουν μια πολύ καλή σχέση.
Rustad: Είναι πολύ κοντά.
Παύλος: Πράγματι, είναι πολύ κοντά και πολύ καλοί φίλοι.
Rustad: Έχω διαβάσει το μεγαλύτερο μέρος της συνέντευξης και έχει ενδιαφέρον να ακούσουμε την εντύπωσή σου από τον Μπόιλ και αυτά που είπε. Διότι η νορβηγική κοινή γνώμη αγνοεί το γεγονός ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εμφανιστεί εντελώς νέα μέσα ενημέρωσης αυτά τα δέκα χρόνια. Ακριβώς, όπως κι εσύ είπες, το MAGA προϋπήρχε του Προέδρου Τραμπ. Ξεκίνησε επί Ομπάμα. Πρόκειται λοιπόν για ένα ποτάμι με πολλές ροές ανεφοδιασμού, που τώρα έχει μετατραπεί σε πλημμύρα. Η προπαγάνδα μίσους των νορβηγικών μέσων ενημέρωσης είναι τέτοια ωσάν να μιλάς ενάντια στον καιρό. Πρόκειται για ένα ιστορικό φυσικό φαινόμενο, αλλά αυτά τα μέσα θεωρούν ότι μπορούν να το ξορκίσουν. Και αυτό είναι πολύ ελπιδοφόρο.
Παύλος: Είναι αληθές. Και προτού μιλήσουμε λίγο περισσότερο γι᾽ αυτό, θα ήθελα να πω ότι η δουλειά που κάνετε εδώ στο Document.no είναι πολύ σημαντική. Διότι ζούμε σε εποχές όπου βιώνουμε ένα εντελώς νέο επίπεδο πολυπλοκότητας, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και διεθνώς. Βλέπουμε, παραδείγματος χάριν, πόσο δύσκολο είναι να επιλυθεί η κατάσταση στη Γάζα. Μπορούμε να μιλήσουμε περισσότερο γι᾽ αυτό. Υπήρξε η Συμφωνία Ειρήνης προχθές, πολύ σημαντική, αλλά είναι νωρίς ακόμη. Επομένως, νομίζω ότι ζούμε στιγμές που τα πράγματα είναι πολύ περίπλοκα. Και δεν επαρκούν απλώς τα συστημικά μέσα ενημέρωσης που επικοινωνούν μόνον ένα είδος αφήγησης το οποίο συχνά δεν ανταποκρίνεται καθόλου στην αλήθεια. Απλώς εξυπηρετεί συμφέροντα. Θεωρώ ότι το ίδιο ισχύει και για τις ΗΠΑ, όχι μόνο για τη Νορβηγία, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για τις ΗΠΑ. Και γι’ αυτό ίσως υπάρχουν εκεί ΜΜΕ όπως το Breitbart που ανέφερες. Ο Τσάρλι Κιρκ επίσης έκανε μια τεράστια δουλειά, και είναι πολύ λυπηρή και τραγική αυτή η ιστορία. Αλλά αυτό που είδα με τον Μάθιου Μπόιλ, πέραν του ότι είναι ένας πολύ έμπειρος δημοσιογράφος και ένας άνθρωπος που κατανοεί βαθιά ποιό είναι το όραμα του Προέδρου Τραμπ…
Rustad: …και προσγειωμένος…
Παύλος: Απολύτως. Είναι πολύ προσγειωμένος. Ήταν εξάλλου πολύ εύκολη η συνομιλία μας, και ο ίδιος ήταν πολύ φιλικός. Ήμασταν επί δυόμιση ώρες σε ένα καφέ δίπλα ακριβώς από τον Λευκό Οίκο, κι εν συνεχεία ετοιμάσαμε και μια τηλεοπτική συνέντευξη. Είδα λοιπόν, έναν άνθρωπο πολύ προσγειωμένο, όπως είπες, μολονότι είναι ένας από τους πλησιέστερους στον Αμερικανό Πρόεδρο κι έχει πρόσβαση στον Λευκό Οίκο όποτε το θελήσει. Αλλά αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι είχε μια πλήρη γενική εικόνα. Και παρά το γεγονός, όπως μου είπε χαρακτηριστικά, ότι «εγώ δεν είμαι μέλος του προσωπικού του Προέδρου Τραμπ», ήταν ωστόσο κάλλιστα σε θέση να αντιλαμβάνεται το όραμά του, και να αναλύει λεπτομερώς πώς ο Αμερικανός Πρόεδρος σκέπτεται ή ενεργεί. Αυτό είναι ενδιαφέρον, διότι χθες και σήμερα, παραδείγματος χάριν, διάβαζα για τις φιλικές σχέσεις του Προέδρου Τράμπ με τον Τούρκο Πρόεδρο Ερντογάν. Υπάρχουν άνθρωποι που ανησυχούν ότι εδώ έχουμε μια κατάσταση και μια σχέση η οποία μπορεί να είναι αρκετά επικίνδυνη.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ και η κρίση της Ευρώπης
Αλλά από τον Μάθιου Μπόιλ θα άκουγες ότι ο Πρόεδρος Τράμπ είναι ένας άνθρωπος που μπορεί κάλλιστα να πει καλά πράγματα για διαφόρους ανθρώπους, αλλά στην στρατηγική σκέψη του μένει ανεπηρέαστος, παρά τα όσα λέει. Είναι δηλαδή τα λεγόμενά του μέρος της στρατηγικής του. Και είναι σημαντικό να το ακούμε αυτό από έναν άνθρωπο που είναι τόσο κοντά στον Αμερικανό Πρόεδρο, που τον έχει ζήσει στην καθημερινότητα, και σε πραγματικές καταστάσεις. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον, νομίζω.
Rustad: Ο Τραμπ, λοιπόν, διαβάζει την κατάσταση και αντιλαμβάνεται πώς να χειριστεί τους ανθρώπους και στη συνέχεια τους φέρνει σε αυτό το σημείο που επιθυμεί. Το έχουμε δει πολλές φορές αυτό. Κάνει πράγματα με τρόπο πολύ διαφορετικό απ᾽ ότι οι επαγγελματίες πολιτικοί που ασχολούνται με τον άνεμο και τον καιρό. Είναι καιροσκόποι, σε αντίθεση με τον Τράμπ ο οποίος σκέπτεται μακροπρόθεσμα.
Παύλος: Αυτό είναι έτσι. Και βέβαια, είναι νωρίς ακόμη, δεν έχει συμπληρωθεί ούτε ένας χρόνος από τον Ιανουάριο του 2025, αλλά θεωρώ ότι έχουμε ήδη ορισμένες ενδείξεις. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ο Τράμπ έχει ήδη διατελέσει προηγουμένως Πρόεδρος των ΗΠΑ. Δεν υπάρχει κάτι που να έχει ανάγκη να πετύχει τώρα, έχει κάνει τα πάντα στη ζωή του. Υπ᾽ αυτήν την έννοια είναι εύλογο να σκεπτόμαστε και να πιστεύουμε ότι απλώς προσπαθεί για το καλύτερο, τόσο για τη χώρα του όσο και για τον κόσμο, αυτό που ο ίδιος θεωρεί καλύτερο.
Και επιπλέον, εξίσου σημαντικό, δεν θυμάμαι κάποιον στις μέρες μας να έχει ζήσει δύο απόπειρες δολοφονίας του. Αυτός το έζησε. Και δεν έχασε την ορμή του, την πεποίθησή του και τη δύναμή του, τουναντίον. Αυτό νομίζω λέει πολλά. Κι ακόμη, κάτι το οποίο θεωρώ εντυπωσιακό και πολύ σημαντικό – και πιστεύω θα συμφωνήσουμε όλοι σε αυτό – είναι ότι για πρώτη φορά τα τελευταία πολλά χρόνια που οι ΗΠΑ έχουν ένα Πρόεδρο ο οποίος δεν αφήνει μεγάλη αμφιβολία για το ότι έχει τον έλεγχο των πραγμάτων. Ενώ με την προηγούμενη κυβέρνηση του Μπάιντεν υπήρχε Πρόεδρος, αλλά ταυτόχρονα υπήρχε η αίσθηση ότι πίσω του κρυβόταν ένα πλήθος αόρατων παραγόντων οι οποίοι προσδιόριζαν και καθόριζαν την πολιτική των ΗΠΑ. Τώρα, βλέπει κανείς ότι πρωτοστατεί ο Τράμπ. Βεβαίως, αυτό μπορεί να έχει ορισμένες αρνητικές συνέπειες, παραδείγματος χάριν το γεγονός ότι είναι απρόβλεπτος, ή ότι κάνει ό,τι θέλει, ή ότι ξαφνικά μπορεί να προκαλέσει ορισμένες καταστάσεις δύσκολα διαχειρίσιμες. Θυμάμαι, ας πούμε, μια σχετικά πρόσφατη συνέντευξη του Πρωθυπουργού Støre, όταν επεσήμανε κατά κάποιον τρόπο την απρόβλεπτη φύση του Τράμπ και το ζητούμενο πώς να ερμηνεύσει κανείς τις καταστάσεις. Αλλά συνολικά, θεωρώ ότι, αν κανείς προσπαθήσει να καταλάβει τί προσπαθεί να πετύχει ο Πρόεδρος Τράμπ, τότε δεν είναι πολύ δύσκολο να προσαρμοστεί και να πετύχει μια καλή κατανόηση και συνεννόηση.
Rustad: Ωστόσο, αναφορικά με αυτό στο οποίο αναφέρεσαι, την περίπτωση Støre, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί και τα μέσα ενημέρωσης εξίσου, μιλούν για έναν αχυράνθρωπο τον οποίο οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει. Και όσο περισσότερο επιμένουν σε αυτό, τόσο πιο χαμηλά πέφτουν. Ενώ ο Τράμπ ανεβαίνει διαρκώς και προχωρά. Διότι δεν έχουμε δει τον Τράμπ σε πτώση τέτοια όπως άλλων πολιτικών.
Παύλος: Αυτό είναι αλήθεια. Και το καλύτερο παράδειγμα είναι αυτό που έλαβε χώρα προχθές [σ. Τη Δευτέρα 13 Οκτωβρίου 2025] στο Σαρμ Ελ Σέιχ. Ότι δηλαδή αυτός, μαζί με τον Σίσι της Αιγύπτου προσκάλεσαν είκοσι χώρες να συμμετάσχουν σε αυτή τη συμφωνία. Θα πει κανείς, εντάξει, το έπραξε σκόπιμα με την προσδοκία ότι όλοι αυτοί θα προσφερθούν να συμβάλουν με πακτωλούς χρημάτων και λοιπούς πόρους στη Γάζα. Αυτό είναι το ένα.
Το άλλο είναι ότι δείχνει μια ανοιχτότητα και μια αφοσίωση. Βλέπει κατά βάσιν ότι η Ευρώπη διέρχεται μια πολιτική κρίση. Δεν είναι ψέμα να πούμε ότι οι σημερινοί Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν ανεξαρτησία. Δεν διαθέτουν την ανθεκτικότητα που, θα έλεγε κανείς, ο Τραμπ προσβλέπει σε αυτούς να έχουν. Το είπε εχθές εν πτήσει πίσω στις ΗΠΑ, ότι «δεν τα πάω καλά με αδύναμους τύπους», «τα πάω καλά με τους σκληρούς τύπους». Αυτό σημαίνει, λοιπόν, ότι ο ίδιος θα ήθελε να έχει συνομιλητές οι οποίοι επιθυμούν το καλύτερο για τη χώρα τους και με τρόπο ανεξάρτητο, όχι ως δορυφόροι. Δυστυχώς, σήμερα η Ευρώπη είναι ένας δορυφόρος, σε πολλά επίπεδα. Αυτό δεν είναι καλό για τον πληθυσμό, για τους λαούς της Ευρώπης. Αυτό μπορεί επίσης να ισχύει εν μέρει και για τη Νορβηγία, στο βαθμό που εδώ έχουμε μια συστημική προσέγγιση μιας νέας πραγματικότητας. Και όταν λέω «συστημική πραγματικότητα» εννοώ ότι, δεν βλέπουμε απευθείας αυτό που συμβαίνει και είναι εν εξελίξει, αλλά ζούμε σε μια κατάσταση σαν αυτό που μου είπε κάποιος μια φορά, ότι, εντάξει αυτό που ζούμε είναι μια παρένθεση τώρα, το 2028 θα έχουμε και πάλι τους Δημοκρατικούς.
Αλλά το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι ότι θα πρέπει να σεβαστεί κανείς την πραγματικότητα στην οποία Πρόεδρος των ΗΠΑ είναι ο Ντόναλντ Τράμπ. Και είναι εύλογο και συνετό να προσαρμόσεις την πολιτική σου, να προσαρμόσεις τους πολιτικούς στόχους σου και τα συναφή, και να προσπαθήσεις να ανταποκριθείς σε αυτήν την πραγματικότητα, δίχως να επιδιώκεις να δημιουργήσεις μια πραγματικότητα που δεν υπάρχει.
Αριστερά, Δεξιά και Άκρα Δεξιά
Rustad: Όπως ξέρεις, την Ευρώπη την κυβερνά η Αριστερά, η οποία δεν μπορεί να κατανοήσει την Αμερική. Δεν θέλουν να καταλάβουν διότι βλέπουν μόνον τις Ηνωμένες Πολιτείες του Ομπάμα, αυτή είναι η Αμερική τους. Αλλά δεν είναι οι πραγματικές ΗΠΑ, οι ιστορικές. Οπότε ευφευρίσκουν αυτήν την παλιά λέξη, της Δεξιάς, της Ακροδεξιάς. Κι έτσι, δημιουργείται ολοένα και περισσότερο ένας παραλληλισμός με τη δεκαετία του 1930, κατά ένα τελείως διαφορετικό τρόπο, ωστόσο, από αυτό που ισχυρίζεται η Αριστερά. Διότι είναι η Αριστερά αυτή που έχει τώρα δώσει στον εαυτό της την εντολή χρήσης βίας.
Παύλος: Η ιστορία με την «άκρα δεξιά» έχει πλάκα. Διότι αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει είναι ότι παρατηρούμε το Κέντρο, παραδείγματος χάριν, ή την Αριστερά να μετατοπίζονται πιο ριζικά στα όρια του πλαισίου, προς τη γωνία. Και λένε ότι, εκείνοι που είναι στα Δεξιά, που παραμένουν συντηρητικοί, είναι ακροδεξιοί! Μα, δεν είναι ότι αυτοί μετατοπίστηκαν προς τα άκρα δεξιά, αλλά ότι εκείνοι μετατοπίστηκαν στην αντίθετη κατεύθυνση.
Τα πράγματα επομένως, είναι αναφορικά. Εάν εγώ απομακρυνθώ από σένα, και εάν δεν είμαι ειλικρινής, θα πω «α, στέκεσαι εκεί μακριά στην άκρη!». Αλλά αυτό δεν φανερώνει την αλήθεια ότι εγώ έχω απομακρυνθεί, εγώ έχω αποσυρθεί, εγώ είμαι αυτός που δεν έχω διατηρήσει τις αρχικές μου θέσεις και αξίες.
Νορβηγία και Χριστιανισμός
Rustad: Να σου πω, εσύ είσαι Έλληνας. Εσείς οι Έλληνες έχετε μια μακρά ιστορία 2.500 ετών και παραπάνω. Εμείς έχουμε πολύ νεότερη ιστορία, 1.000 – 1.500 ετών. Αλλά πλέον έχουμε αποκόψει τις ρίζες μας από την ίδια την ιστορία μας. Καθόμαστε επάνω σε ένα κλαδί το οποίο σπάει, καθώς δεν διαθέτουμε καμία γνώση της πρώτης περιόδου των Βίκινγκ [σ. Norrøn tid, 800–1350 μΧ] και τις παλαιές θεότητες. Επίσης, δεν διαθέτουμε καμία γνώση του Ιησού Χριστού. Πετάμε τον Ιησού Χριστό από το παράθυρο. Διότι, ενώ σε μια πενταετία από τώρα θα γιορτάσουμε στο Stikkestad τα χίλια χρόνια Χριστιανισμού στη Νορβηγία, έχουν αποχριστιανίσει τη χώρα! Επομένως, τί μας έχει απομείνει; Τίποτε.
Παύλος: Αυτό είναι αλήθεια. Υπάρχει κρίση. Και δεν ξέρω σε τί βαθμό οι Νορβηγοί έχουν συνείδηση του γεγονότος ότι η Νορβηγία είναι μια χώρα χριστιανική. Ο άγιος Ούλαβ πέθανε, ή μάλλον σκοτώθηκε, το 1030 μ.Χ. Αυτό σημαίνει, 24 χρόνια πριν από το Σχίσμα. Εκείνη την εποχή η χριστιανική Εκκλησία ήταν Μια, Ορθόδοξη, Καθολική, Αποστολική Εκκλησία. Αυτό ίσχυε πριν τον χωρισμό μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Έτσι δεν είναι; Επομένως, εγώ ως Έλληνας και ως Ορθόδοξος Χριστιανόςγνωρίζω ότι ο άγιος Ούλαβ εορτάζεται στην ελληνική Εκκλησία, είναι ένας από τους Αγίους της Εκκλησίας. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ο Λουθηρανισμός και ο Προτεσταντισμός έρχονται πολύ αργότερα, μετά το 1500 μ.Χ.
Rustad: Ναι!
Παύλος: Επομένως, αυτό που συμβαίνει σήμερα, και το οποίο θεωρώ πολύ ατυχές, είναι ότι στη Νορβηγία υπάρχει χάσμα στη συνείδηση χριστιανικής ταυτότητας. Αυτό συμβαίνει διότι ο Χριστιανισμός δεν θεωρείται πλέον μέρος του είναι μας, της ύπαρξής μας. Θεωρείται ως μια πολιτιστική αξία, ή ως χόμπι, ένα θρησκευτικό θέμα το οποίο μπορεί να μας ενδιαφέρει ή να μη μας ενδιαφέρει.
Αλλά, για να το πω έτσι, αυτό που λείπει σήμερα – και το διαπιστώνουμε αυτό – στην κοινωνία είναι η οντολογική σύνδεση, κατανόηση και γνώση ότι ο άνθρωπος είναι πλασμένος από τον Θεό. Τί σημαίνει αυτό; Και όχι απλώς δημιουργημένος από τον Θεό, αλλά δημιουργημένος κατ᾽ εικόνα Θεού. Και όχι απλώς κατ᾽ εικόνα Θεού αλλά και καθ᾽ ομοίωσίν του. Αυτό συνεπάγεται ότι έχουμε μια τελεολογία εδώ. Ότι ο άνθρωπος έχει ένα σκοπό, ένα τέλος, το οποίο είναι να ομοιάσει στον Θεό. Αν αυτό το κατανοήσουμε βαθιά, είναι κάτι το εκρηκτικό! Ανοίγει εντελώς νέους ορίζοντες. Διότι όλα αυτά για τα οποία συζητάμε, πολιτική, γεωπολιτική, τα πάντα, αυτά αφορούν στο παρόν του κόσμου στον οποίο ζούμε.
Το ερώτημα όμως είναι το εξής. Εντάξει, εδώ έχουμε πόλεμο – ο Ηράκλειτος ο Προσωκρατικός λέει «πόλεμος πατήρ πάντων» και το διαπιστώνουμε αυτό καθημερινά. Το ζήτημα όμως είναι: μας ενδιαφέρει να λύσουμε προβλήματα για εξήντα, εβδομήντα, ογδόντα, ενενήντα – καθώς οι Νορβηγοί ζούν αρκετά μακρό χρόνο – εκατό χρόνια; Και μετά τί; Το μηδέν; Το τίποτε; Ο Χριστιανισμός κουβαλάει μια αλήθεια πολύ ακριβή, πολύτιμη για όλους τους ανθρώπους. Ένας χριστιανισμός που δεν αναγνωρίζει αυτήν την αλήθεια καταντά να είναι απλώς μια «θρησκεία». Θεωρώ, επομένως, ότι θα πρέπει να στοχαστούμε πάνω σε αυτό και να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε ξεφύγει και απομακρυνθεί από τις ρίζες και τις πηγές μας.
Rustad: «Πετάξαμε μαζί με το νερό της μπανιέρας και το μωρό!», λέμε στα Νορβηγικά.
Παύλος: Ακριβώς! Πολύ εύστοχη φράση αυτή.
Rustad: Και πιστεύω ότι σε αυτήν την πνευματική κρίση της Ευρώπης, που είναι και πολιτική κρίση, οι Ευρωπαίοι θα επιστρέψουν στην ιστορία για να ξαναβρούν τις ρίζες τους και να τις μοιραστούν και με νέους κατοίκους που θέλουν να γίνουν Ευρωπαίοι…
Παύλος: …Ας το ελπίσουμε αυτό!
Αριστερά και η αποστροφή του Θεού
Rustad: Μα, είμαι πεπεισμένος γι᾽ αυτό, διότι έχουμε μια τόσο πλούσια κληρονομιά, έτσι δεν είναι; Εννοώ την ελληνική κληρονομιά, την ρωμαϊκή, και βεβαίως την ιουδαϊκή και το Ισραήλ· αυτές είναι οι μεγάλες ιστορίες.
Η Αριστερά, ωστόσο, αποστρέφεται τον Θεό. Αυτό κάνουν! Αν θα θέλαμε να εκφράσουμε με λέξεις, το κεντρικό σημείο είναι ότι ο Νετανιάχου υποκλίνεται στον Θεό, όπως και ο Τραμπ, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους πολιτικούς.
Παύλος: Ίσως υπάρχει κάποια εξήγηση, νομίζω, γι᾽ αυτό. Διότι, μπορεί κανείς να ερμηνεύσει την αντίδραση σε μια μη αληθή πίστη στον Θεό. Αν πχ. πω ότι «πιστεύω στον Θεό» και ταυτόχρονα πράττω όλα τα ενάντια προς αυτήν την πίστη – εξάλλου, ο Χριστός λέει ότι, εάν κάνετε αυτό κι αυτό κι εκείνο, από αυτά θα καταλάβει ο κόσμος ότι είστε μαθητές μου. Τί σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι δεν αρκεί να λέω ότι είμαι χριστιανός. Θα πρέπει και να λειτουργώ ως χριστιανός. Και τί σημαίνει να λειτουργώ ως χριστιανός; Σημαίνει να λειτουργώ ως ένας άνθρωπος που στα πρόσωπα όλων των άλλων ανθρώπων βλέπει την εικόνα του Θεού. Εάν το κάνω αυτό, τότε κινούμαι σε ένα επίπεδο που είναι «επέκεινα» του να είμαι «αριστερός» ή «δεξιός». Αυτό είναι κάτι πέραν του να είμαι ή να κατονομάζομαι με ένα ορισμένο τρόπο.
Ο Χριστός ως ο αληθινός Θεός
Αν διαβάσουμε την Καινή Διαθήκη, βλέπουμε ότι ο Χριστός θρυμμάτισε όλα τα πλαίσια, όλους τους τρόπους κατανόησης, που διέθεταν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής, και εισήγαγε μια εντελώς νέα πραγματικότητα. Η οποία ενίοτε μοιάζει αντιφατική, αλλά δεν είναι. Διότι αυτό που συμβαίνει με τον Χριστιανισμό και την χριστιανική επιστημολογία, αν μπορεί κανείς να το πεί έτσι, είναι ότι η αλήθεια δεν ορίζεται επί τη βάσει αρχών οι οποίες είναι ανεξάρτητες του Θεού. Αλλά είναι ο ίδιος ο Χριστός ο οποίος είναι η αρχή. Εάν λοιπόν ένας αληθινός χριστιανός επιχειρεί να θεμελιώσει αρχές, θα πρέπει να το πράξει αυτό μέσω μιας προσωπικής σχέσης, μιας προσωπικής σύνδεσης, με τον Χριστό.
Σήμερα, με λύπη αναγνωρίζω ότι χάνουμε αυτήν την πραγματικότητα. Συχνά δημιουργούμε ένα χριστιανισμό ο οποίος είναι ιδεολογία. Γι᾽ αυτό και ο Χριστός λέει, δεν ξέρω όταν επιστρέψω στη γη αν θα βρω πίστη αληθινή. Εγώ έτσι το αντιλαμβάνομαι αυτό. Ότι ο Χριστός, ως Θεός αληθινός που γνωρίζει τί συμβαίνει μέσα στον άνθρωπο, βλέπει όλες τις καταστάσεις και τις προκλήσεις που λαμβάνουν χώρα στην ψυχή του ανθρώπου, όλες τις κρίσεις και όλα τα διακυβεύματα. Γι᾽ αυτό και «αναρωτιέται», αν θα ξαναβρεί την πίστη να υπάρχει στους ανθρώπους, κατά τη Δευτέρα Παρουσία, και ούτω καθεξής.
Επομένως, δεν είναι και τόσο εύκολο να αφήσουμε κατά μέρος τις γνώμες μας, να εγκαταλείψουμε τις σκέψεις μας, σωστές ή εσφαλμένες, αυτές που θεωρούμε είτε αληθείς είτε ψευδείς, εν γένει, να εγκαταλείψουμε τα πάντα και να συναντηθούμε κατά τρόπο προσωπικό με τον Χριστό. Και από αυτή τη συνάντηση και τη σχέση να λάβουμε και την κατεύθυνσή μας. Πώς, δηλαδή, θα λειτουργήσουμε πολιτικά, αν θα πράξουμε το ένα ή το άλλο. Για να το πώ έτσι, εάν ένας άνθρωπος πιστεύει αληθινά στον Χριστό, δεν βλάπτει είτε εάν είναι αριστερός, είτε δεξιός. Ενώ, μπορεί να έχεις κάποιον που είναι είτε δεξιός είτε αριστερός αλλά δεν πιστεύει στον Χριστό· τότε τα ζημιώνει όλα.
Rustad: Έτσι είναι. Αλλά θα πρέπει σε αυτήν την περίπτωση να αισθάνεσαι μια έλξη προς το υπερβατικό. Και αυτό δεν το νιώθει η Αριστερά! Εναντιώνονται σε κάθε τι που κινείται προς τα άνω. Κινούνται μόνο σε οριζόντιο επίπεδο. Εξάλλου, γι᾽ αυτό και έχουμε το σημείο του Σταυρού.
Παύλος: Πολύ σωστή αυτή η παρατήρηση με τον Σταυρό!
Rustad: Έτσι δεν είναι; Και σκέπτομαι πώς αυτή η παράδοση έχει φθάσει σε εμάς. Ήμουν στη Ρώμη όπου μας ξενάγησε ο Christian Schou. Πήγαμε σε εκκλησίες. Ο Καραβάτζιο είναι ένας ζωγράφος που συγκινεί πολύ κόσμο καθώς η ζωγραφική του έχει πολλή δύναμη.
Αυτή η εικόνα του Παύλου, του Σαούλ, ο οποίος κατισχύεται καθ᾽ οδόν προς τη Δαμασκό, βρίσκεται σε μια από αυτές τις εκκλησίες. Είναι τέτοιες εικόνες που δεν τις λησμονείς διότι σου προξενούν κάτι. Ο Καραβάτζιο δηλαδή, είναι δύναμη, ακριβώς χάριν των όσων απεικονίζει. Είναι αγγελιοφόρος ενός μηνύματος: ότι ο Σαούλ έγινε Παύλος.
Παύλος: Αυτό συμβαίνει διότι, εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι πλασμένοι από τον Θεό, όλοι οι άνθρωποι έχουν μέσα τους το πνεύμα του Θεού, με κάποιο τρόπο. Είναι λοιπόν, κατά μια έννοια θεϊκοί. Και δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου ο άνθρωπος έχει εκπέσει του Παραδείσου. Αλλά τί είναι ο Παράδεισος; Δεν είναι ένας τόπος. Αλλά είναι ένας τρόπος του είναι. Η Πτώση, επομένως, δεν είναι μια αλλαγή τοποθεσίας, αλλά είναι ακριβώς το διαζύγιο της σχέσης μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Το ότι ο άνθρωπος αρνήθηκε τον Θεό και πίστεψε ότι ο ίδιος μπορεί να γίνει μόνος του Θεός στη θέση του Θεού.
Αν θα ήθελα να επιχειρήσω να ερμηνεύσω κάπως αυτό που είπες προηγουμένως περί ανθρώπων που ανήκουν στην Αριστερά και αρνούνται τον Θεό, δεν θα ήταν πολύ δύσκολο, καθώς ο άνθρωπος έχει απόλυτη ελευθερία. Έχει την ελευθερία να αρνηθεί τον Θεό. Αν δεν είχε αυτήν την ελευθερία ο άνθρωπος, τότε ο Θεός δεν θα ήταν αληθινός Θεός. Θα ήταν ένας τύραννος, κι αυτό δεν θα είχε νόημα…
Rustad: …Ο Θεός μας δεν είναι Αλλάχ…
Παύλος: Έτσι. Και αυτό που λες τώρα είναι επίσης σημαντικό. Διότι αν ο Θεός δεν είναι πρόσωπο – για παράδειγμα οι Έλληνες, όλη η ελληνική φιλοσοφία αντιλαμβάνεται τον Θεό ως την ανώτατη αρχή, ως το Έν, εκ του οποίου προέρχονται τα πάντα. Αυτό σε μεγάλο βαθμό είναι αλήθεια. Αλλά οι Έλληνες του αρχαίου κόσμου δεν διέθεταν την προσωπική εμπειρία του Θεού όπως την απέκτησε ο Παύλος καθ᾽ οδόν προς την Δαμασκό, η οποία τον έκανε να μεταστραφεί πλήρως και να γίνει από φονιάς ανθρώπων ο μεγαλύτερος Απόστολος του Χριστού. Παρατηρούμε μια ριζική αλλαγή εδώ.
Οι προ Χριστού Έλληνες είχαν σαφώς φτάσει σε μια ορθή κατανόηση του υπερβατικού αλλά όχι με τρόπο προσωπικό, όπως αναγκαστικά συμβαίνει με την Σάρκωση του Χριστού. Το να συλλογιστεί κανείς ότι ο Θεός έρχεται και γίνεται άνθρωπος, αυτό δεν είναι κάτι που μπορεί ο άνθρωπος να το συλλάβει στην ολότητά του. Το να το πιστεύουμε αυτό και να το αναγνωρίζουμε, είναι ένα δώρο. Είναι δώρο, διότι ο άνθρωπος πάντοτε θα είναι κτίσμα. Πώς, λοιπόν, εγώ που είμαι δημιουργημένος, και έχω μια αρχή, δεν είμαι αιώνιος. Έχω αρχή και πιθανότατα θα πεθάνω επίσης. Πώς, λοιπόν, μπορώ εγώ να πω ότι έχω τη δυνατότητα να βρω, καταρχήν, τον Θεό, να τον αναγνωρίσω, και μετά να πω στους ανθρώπους «ορίστε, ιδού ο Θεός!». Αυτό είναι εντελώς παράλογο.
Επομένως, εδώ μιλάμε για μια φανέρωση, για μια αποκάλυψη, όπως ακριβώς έχουμε αποκάλυψη και στην Παλαιά Διαθήκη με τον Μωϋσή. Αλλά τώρα δεν είναι μια αποκάλυψη διαμέσω σημείων και συμβόλων, αλλά είναι ακριβώς ο ίδιος ο Θεός που γίνεται άνθρωπος, ώστε να μην υπάρχει κανείς που να έχει δικαιολογία να πει «και ποιός είναι ο Θεός; Δείξτέ μου τον!».
Το Δένδρο της Γνώσεως και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Rustad: Υπάρχει, όπως ανέφερες, ο Μωϋσής και υπάρχει και ο Χριστός. Αλλά υπάρχει και κάτι τρίτο, ακόμη, στα μάτια του θεατή. Διότι στον Παράδεισο ο Αδάμ και η Εύα έφαγαν από το δένδρο της Γνώσεως. Κι έγιναν «σοφοί». Έφτιαξαν τότε ρούχα να καλύψουν τη γύμνια τους, και τους είπε ο Θεός: «ποιός σας είπε ότι ήσασταν γυμνοί;». Διότι αυτό ήταν αποτέλεσμα του ότι έφαγαν από το δένδρο της Γνώσεως.
Σήμερα, όμως, υπάρχει η ΑΙ, η τεχνητή νοημοσύνη, που προσφέρει τον μεγάλο πειρασμό, διότι μπορείς να γίνεις πανίσχυρος δι᾽ αυτής. Και υπάρχει ο πειρασμός να γίνεις Θεός, όπως συμβαίνει στη Silicon Valey και σε αυτά τα περιβάλλοντα όπου μπορεί κανείς να μετατραπεί σε μεγάλο καταστροφέα του κόσμου. Μπορούν να καταστρέψουν τον κόσμο.
Παύλος: Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πολύ ενδιαφέρον. Διότι εδώ έχουμε τη μέγιστη πρόκληση. Επειδή, δηλαδή, ο άνθρωπος έχει δυνατότητα να κάνει θαύματα, μπορεί να πιστέψει ότι είναι Θεός. Αυτό είναι επανάληψη της εξαπάτησης που υπέστησαν ο Αδάμ και η Εύα από το Κακό, το οποίο τους έπεισε ότι, εάν φάτε από αυτό θα γίνετε Θεοί. Και δεν ήταν πρόβλημα ότι έφαγαν απλώς, καθώς – και πάλι – ο Θεός δεν είναι ένας τύραννος που θέλει να παρεμποδίζει τον άνθρωπο να επωφελείται από όλα. Αλλά με το «δεν θα φάτε από αυτόν τον καρπό, από το μήλο» τους είπε, «μην προσπαθήσετε να κάνετε οτιδήποτε χωρίς εμένα».
Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι η απαγόρευση που ο Θεός έδωσε στον πρώτο άνθρωπο, τον Αδάμ και την Εύα, ήταν το να τους πει ουσιαστικά: μην προσπαθήσετε να κάνετε πράγματα δίχως εμένα διότι θα χαθείτε. Όχι διότι θα φροντίσω ώστε με κάποιον τρόπο να πληρώσετε γι᾽ αυτό. Αλλά διότι έτσι λειτουργούν τα πράγματα, καθώς είστε πλασμένοι από εμένα, και καθώς δεν έχετε οντολογική αυτονομία δεν είστε αυτοτελείς υπ᾽ αυτήν την έννοια. Έτσι, είναι απολύτως λογικό ότι, αν αποφασίσετε να χωρίσετε από μένα και να καταστρέψετε τη σχέση μας, θα χάσετε.
Αυτό ειπώθηκε με αγάπη. Γι᾽ αυτό και ο Χριστός αργότερα, όταν έρχεται και γίνεται άνθρωπος, λέει: «χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» [σ. Κατά Ιωάννην, 15:5]. Πρόκειται για μια επανάληψη της αρχικής απαγόρευσης «από αυτό δεν θα φάτε». Και τώρα ο Χριστός το επαναλαμβάνει με άλλα λόγια και λέει «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε χωρίς εμένα». Όχι διότι αυτό είναι εμπόδιο, αλλά ακριβώς διότι αυτό είναι αποκάλυψη μιας αλήθειας. Ότι, δηλαδή, «κοίτα να δεις, μπορείς να κάνεις τα πάντα με μένα»!
Η Αμαρτία και ο Θάνατος
Rustad: Είσαι φιλόσοφος και γνωρίζεις την αρχαία Ελλάδα. Θα ήθελα λοιπόν να σε προσκαλέσω, θα ξεκινήσουμε μια ραδιοφωνική εκπομπή podcast για το ότι στο σχολείο δεν μαθαίνουμε πλέον τίποτε. Διότι στη Βίβλο υπάρχει μια λογική. Όπως ακριβώς υπάρχει λογική και στον ελληνικό κόσμο. Και υπάρχει ένα μεγαλείο σε αυτό. Διότι στην Βίβλο, ο Παράδεισος απωλέσθη κι έτσι η αμαρτία εισήλθε στον κόσμο. Αυτό έχει δομηθεί. Πρόκειται για την πρωτογενή μυθολογία περί της προέλευσής μας, και τα οψώνια της αμαρτίας είναι ο θάνατος. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το γνωρίζουν αυτό, Παναγιώτη! Δεν γνωρίζουν ότι η αμαρτία εισέρχεται στον κόσμο και ο μισθός της αμαρτίας είναι ο θάνατος.
Παύλος: Αυτό είναι αλήθεια, και νομίζω ότι έχουμε καθήκον, καταρχήν να εμβαθύνουμε σε αυτήν την αλήθεια. Να καταλάβουμε δηλαδή ότι ο θάνατος δεν είναι ενέργεια ενός Θεού που αποζητά εκδίκηση εναντίον μας. Αλλά, όπως ήδη ειπώθηκε, είναι οντολογική συνέπεια δικής μας απόφασης. Ταυτόχρονα, και πάλι, αυτό δεν αρκεί. Διότι ο θάνατος είναι μια κατάσταση οντολογική. Είναι η πλέον σοβαρή κατάσταση χωρισμού ψυχής και σώματος. Είναι πραγματικά μια καταστροφή. Είναι χαλασμός. Και δεν διαθέτουμε παρόμοιες εμπειρίες προτού πεθάνουμε, ώστε να εμβαθύνουμε σε αυτήν την αλήθεια και πραγματικότητα. Άρα, το ερώτημα είναι, πώς θα μιλήσουμε για τον θάνατο ενόσω είμαστε ζωντανοί;
Υπάρχουν Έλληνες φιλόσοφοι που είπαν, «δεν με απασχολεί ο θάνατος, αφού όσο ζω δεν είμαι νεκρός, και άρα δεν με νοιάζει. Κι όταν πεθάνω δεν θα είμαι ζωντανός, άρα, και πάλι, δεν ανησυχώ». Αλλά αυτός ο τρόπος προσέγγισης του θανάτου είναι αρκετά σοφιστικός. Η αλήθεια είναι ότι ο θάνατος είναι μια ριζική καταστροφή της ανθρωπότητας όπως τη γνωρίζουμε. Και ο μόνος τρόπος να εμβαθύνουμε σε αυτόν, και όχι απλώς να εμβαθύνουμε, αλλά ουσιαστικά το ζήτημα είναι πώς θα τον ξεπεράσουμε τον θάνατο, πώς να τον νικήσουμε; Υπάρχει κάποια διέξοδος από τον θάνατο;
Αν παραδείγματος χάριν, με ρωτήσεις γιατί μου αρέσει ο Χριστός, ή γιατί είμαι χριστιανός, θα σου απαντήσω το εξής: αν ο Χριστός δεν είναι ειλικρινής σε αυτό που λέει περί Αναστάσεως, ή αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί και δεν μας χαρίζει την Ανάσταση, τότε δεν με ενδιαφέρει. Τότε, δεν είναι τίποτε περισσότερο από όλους τους θεούς που έχουν προκύψει στην ανθρώπινη ιστορία.
Εάν υπάρχει αξία στο να είναι κανείς χριστιανός, αυτή οφείλεται στο ότι ο Χριστός είναι ο μόνος ο οποίος ανέλαβε επάνω του όλη την αμαρτία για την οποία μίλησες προηγουμένως. Η οποία δεν ήταν δικό του σφάλμα, εμείς είμαστε που αποφασίσαμε να τη διαπράξουμε. Κι αυτός με κάποιο τρόπο απορροφά τα πάντα, καθίσταται αυτός που πηγαίνει στο βάθος, στον πυθμένα, γίνεται το ταπεινότερο όν στην ιστορία του κόσμου, κατέρχεται στον Άδη και ανιστά τους νεκρούς. Έτσι, η Ανάσταση είναι ό,τι πιο ανατρεπτικό μπορεί ο άνθρωπος να κατανοήσει, ή μάλλον να βιώσει. Εάν δεν υπάρχει Ανάσταση, τότε ο Χριστιανισμός είναι παντελώς άχρηστος.
Η Αναστάσιμη αναμέτρηση με τον θάνατο και ο Αγιορείτης Ιερομόναχος
Rustad: Άκουσα τον Kasper Støvring να αναφέρεται σε μια συνάντησή του με έναν πάστορα νοσοκομείου, ο οποίος του διηγήθηκε κάτι πολύ ενδιαφέρον. Ότι δηλαδή, στα νεκροκράβατά τους οι άνθρωποι παλεύουν κατά του θανάτου. Αρνούνται να εγκαταλείψουν τη ζωή επειδή θέλουν να ζήσουν και πιστεύουν ότι η επιστήμη θα τους σώσει. Διότι αυτή είναι η κοσμοθεωρία με την οποία ζούμε σήμερα. Να προσκολλόμαστε στη ζωή καθώς σύντομα πλέον η επιστήμη θα μας χαρίσει αθανασία, όπως κάποιοι πιστεύουν. Ο ιερέας αυτός λοιπόν, είπε: «το σημαντικότερο που κάνω είναι να συμφιλιώνω τους ανθρώπους με το γεγονός ότι πρόκειται να πεθάνουν. Διότι όταν το αποδεχθούν, τότε ηρεμούν. Τότε παραδίνονται σε αυτό που επίκειται να συμβεί κι έτσι αποκτούν ειρήνη».
Παύλος: Πολύ τίμια προσέγγιση. Θα σου πω μια αληθινή ιστορία, η οποία συνέβη πολύ πρόσφατα. Ήμουν στην Ελλάδα πριν ένα μήνα. Και ο λόγος που ήμουν στην Ελλάδα ήταν ότι στον Άθω, στο Άγιον Όρος, εκεί όπου υπάρχουν πολλά μοναστήρια, ζούσε ένας ιερομόναχος τον οποίο αισθανόμουν πολύ κοντά και αγαπούσα πολύ, ο οποίος πέθανε. Ήταν λοιπόν η ταφή του και πήγα στην κηδεία του. Και ενημερώθηκα για ορισμένα από τα τελευταία λόγια του, καθώς και κάποιες στιγμές και εικόνες που άνθρωποι που βρίσκονταν κοντά του μου περιέγραψαν.
Το πρώτο είναι ότι ο ίδιος ήταν πολύ χαρούμενος και ευγνώμων στον Χριστό. Λίγο προτού λάβει τη Θεία Μετάληψη πριν τον θάνατό του προσευχήθηκε, και ήταν τόσο χαρούμενος και γαλήνιος που είπε: «προσβλέπω στον εορτασμό της κηδείας μου». Έτσι είπε.
Το δεύτερο είναι ότι λίγο πριν πεθάνει – αυτό το άκουσα από άνθρωπο που το είδε με τα μάτια του, κι επομένως είναι αληθές – το δωμάτιο στο οποίο βρισκόταν, στο νοσοκομείο στη Θεσσαλονίκη, φωτίστηκε με ένα πολύ ιδιαίτερο φως· μόνο το δωμάτιο στο οποίο βρισκόταν ο ίδιος. Δεν ήταν ένα εύκολα περιγράψιμο φώς, ήταν απερίγραπτο. Δεν ήταν σαν το φως των προβολέων αυτών εδώ στο στούντιο. Ήταν φως άλλου είδους.
Και βέβαια, ήταν και η κηδεία του στον Άθω, εκεί όπου μόνον άνδρες και όχι γυναίκες μπορούν να πάνε, όπως ισχύει. Και ήταν μια τελετουργία όπου ασφαλώς οι άνθρωποι ήταν πολύ λυπημένοι αλλά ταυτόχρονα υπήρχε και μια χαρά την οποία μπορούσες να αισθανθείς. Μια χαρά ότι το πρόσωπο αυτό που τώρα κείται εν τάφω, που ήταν άνθρωπος πολύ ταπεινός και που τις τελευταίες στιγμές του είπε «δεν αξίζω τίποτε, απολύτως τίποτε, είμαι ένα τίποτε» και ταυτόχρονα, είμαι πολύ χαρούμενος διότι ο Χριστός με αγαπάει και θα πάω στον Χριστό.
Υπ᾽ αυτήν την έννοια, μπορείς να πεις ότι αυτός ο άνθρωπος δεν συμβιβάζεται με το να πει, εντάξει, αγκαλιάζω τον θάνατο αφού δεν έχω άλλη επιλογή. Αντ᾽ αυτού, ήταν πολύ χαρούμενος που η ζωή έφθασε σε μια λήξη που δεν είναι το τέλος αλλά η αρχή. Και πάλι, όμως, αυτό δεν είναι εύκολο – όπως σωστά είπες προηγουμένως – να το διεξέλθουμε μέσω επιστημονικών μεθόδων. Είναι αδύνατον, ακριβώς διότι μιλάμε για μια πραγματικότητα η οποία δεν είναι εκ του κόσμου τούτου, να το πούμε έτσι, Δεν διαθέτουμε τις προκείμενες και τα δεδομένα, αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους μηχανής, δεν διαθέτουμε τα απαραίτητα δεδομένα ώστε να το επεξεργαστούμε αυτό. Αυτό είναι το ένα.
Το άλλο στο οποίο αναφέρθηκες, η τεχνητή νοημοσύνη: νομίζω ότι είναι πολύ καλό το ότι ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να επιτελεί αυτά τα θαύματα. Ακριβώς το γεγονός ότι μπορεί να τα επιτελεί, η τεχνητή νοημοσύνη δηλαδή, είναι επιβεβαίωση του ότι ο άνθρωπος είναι δημιουργημένος κατ᾽ εικόνα Θεού. Διότι ο Θεός έχει μεταδώσει στον άνθρωπο, και τον έχει εμπλουτίσει με, όλες τις δικές του δυνατότητες και ικανότητες. Οπότε, όπως ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο εκ του μη όντος, έτσι και ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί κάτι τόσο ευφυές. Εξάλλου, ο Χριστός είπε ότι, οι άνθρωποι θα μπορούν να κάνουν περισσότερα θαύματα από εκείνον, όπως διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο.
Άρα δεν μας εκπλήττει αυτή η πραγματικότητα. Το ερώτημα είναι πώς θα χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη και δυνατότητα; Θα τη χρησιμοποιήσουμε για το καλό, για να δοξάσουμε τον Θεό; Ή θα την χρησιμοποιήσουμε για να αντικαταστήσουμε τον Θεό; Και άρα έτσι θα επιστρέψουμε στην Πτώση και το Προπατορικό Αμάρτημα…
Rustad: Ή θα υπηρετήσουμε το Κακό;
Παύλος: Ακριβώς. Επομένως, όλα εξαρτώνται από την προαίρεσή μας. Όλα εξαρτώνται από το τί θέλουμε.
Rustad: Παναγιώτη, πλέον έχουμε διεξέλθει πολλά, και μάλιστα μεγάλα ζητήματα. Αλλά ήταν πολύ ευχάριστο και νομίζω ότι και οι τηλεθεατές μας το εκτιμούν ιδιαίτερα. Και θα ήθελα να μου επιτραπεί να σε προσκαλέσω να ξανάρθεις.
Παύλος: Ευχαριστώ πολύ, με χαρά!
Rustad: Σε ευχαριστώ για αυτή τη φορά, ευχαριστώ που ήλθες.
