Tag: Πολιτεία

Έλαβα ανά χείρας με πολλή χαρά και διάβασα με απεριόριστο ενδιαφέρον την «Ελλάδα των Τεσσἀρων Θαλασσών» (Αθήνα, Ι. Σιδέρης 2020), αυτό το μοναδικό στο είδος και την πληρότητά του πόνημα του Γιάννη Βαληνάκη, πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών στις κυβερνήσεις Καραμανλή (2004-2009), Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κι επί σειρά ετών Βουλευτή της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Νέας Δημοκρατίας.

Θυμίζω καταρχήν, για τους νεώτερους, κάτι που έχει μεγάλη αξία στο παρόν, ότι ο Γιάννης Βαληνάκης ήταν ο άνθρωπος που είχε εμπνευστεί και προετοιμάσει τις εξαιρετικές συμφωνίες ΑΟΖ της Ελλάδος με τη Λιβύη του Καντάφι, και την Αλβανία του Μπερίσα, όταν δυστυχώς με την πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή και την (επ)άνοδο εθνικών ολετήρων, αποδείχθηκε ότι η Ελλάδα γνωρίζει να κλωτσάει την καρδάρα και να σκορπά το γάλα με αξιοθαύμαστη μαεστρία.

Το βιβλίο αυτό συνιστά μια εξαντλητικά πολύτιμη συμβολή γνώσης και αναλυτικού σχεδιασμού στα Ελληνοτουρκικά και όχι μόνον. Είναι μάλιστα ό,τι καλύτερο έχω δει στην παροχή ανεκτίμητου πλούτου πληροφοριών και στρατηγικής που η Ελλάδα οφείλει να υλοποιήσει ως κράτος που σέβεται την υπόστασή του, τον λαό του, την ιστορία του, τον πολιτισμό του και την λίαν προνομιακή γεωγραφική θέση του.

Στην εκτενέστατη (300 πυκνογραμμένων σελίδων, με πλήρη βιβλιογραφία και εκπληκτικούς χάρτες) μελέτη του αυτή, ο συγγραφέας αποκαλύπτει με άρτιο, και συχνά επώδυνο τρόπο, τις πολυεπίπεδες στρατηγικές δυνατότητες της πατρίδας μας, υπό την αίρεση βέβαια της ύπαρξης πολιτικής ηγεσίας που διαθέτει τη βούληση να σταθεί όχι μόνον στη σωστή πλευρά, αλλά κυρίως στο ύψος, της ιστορίας.

Απαντά μάλιστα εκ των προτέρων, δίχως ωστόσο να είναι αυτή η κύρια στόχευση και σκοπιμότητά του, στα ασύλληπτης και αξιοθαύμαστης πρωτοτυπίας de facto νεο-οθωμανικά όνειρα πολλών όψιμων παραγόντων των διαχρονικών από εποχής Σημίτη και άχρι τούδε πολιτικών ελίτ που θέλουν την Ελλάδα φοβική, υποτελή, ετερόφωτη, στερούμενη της επάρκειας που διασφαλίζει ο «επιθετικός», και γι᾽ αυτό επιτυχής, διαπραγματευτικός προσανατολισμός, ο οποίος -εντός πάντοτε των ορίων του Διεθνούς Δικαίου- αυτός μόνος είναι ικανός να συντρίβει ως σκύβαλα τα επιχειρήματα των γνωστών κατευναστικών ακανθών και να διασφαλίζει αυτό που ο Ελληνισμός αξίζει και αξιώνει.

Από τα περιεχόμενα και μόνον της έκδοσης, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται άμεσα την ευρύτητα, το βάθος της σπουδής και της αξιοθαύμαστης γνώσης του Γιάννη Βαληνάκη, ο οποίος δεν καταθέτει απλώς θεωρητική πληροφορία επιστημονικού και ιστορικού χαρακτήρα ως άλλος ένας θεωρητικός ειδικός, αλλά την πολύτιμη εμπειρική γνώση του ως πρακτικός των Διεθνών Σχέσεων μέσα από τη θητεία του στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών, επί Μολυβιάτη και Μπακογιάννη, και ως επί σειρά ετών σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κώστα Καραμανλή, προτού αυτός αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας:

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΜΕΡΟΣ Α’: ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΟΛΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ (1973-1995)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: “KILLING ME SOFTLY”: Η ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ (1996-2004)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ο «ΔΑΜΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΗΡΙΟΥ»: ΕΝΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ (2004-2009)
ΜΕΡΟΣ Β’: ΚΙ ΟΜΩΣ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΜΕ! ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΜΕ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΕΚΔΙΚΗΤΙΚΗΣ ΕΞΟΜΑΛΥΝΣΗΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Η ΑΟΖ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Η ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΑΟΖ: Η ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΑΚΗ ΑΖΑ
ΜΕΡΟΣ Γ’: «ΨΑΡΕΥΟΝΤΑΣ ΕΡΧΕΤΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ»: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΣΥΜΜΑΧΟΥΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: “EASIER SAID THAN DONE”: ΕΓΙΝΑΝ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ;
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: «ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΚΟΠΟΙΣ ΚΤΩΝΤΑΙ»: ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ – Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΚΤΟΦΥΛΑΚΗ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2004-2009 ΩΣ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Σταχυολογώ ακολούθως ορισμένα επιλεγμένα αποσπάσματα από τον πρόλογο, ενδεικτικά, τα οποία αρκούν για να παροτρύνουν τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη, κατ᾽ εμέ τον κάθε Έλληνα που αγαπά την πατρίδα του, να ενσκύψει, να μελετήσει και να διαδώσει αυτό το καίριας σημασίας όχι μόνον για τα Ελληνοτουρκικά, αλλά και για την γεωπολιτική υπόσταση της Ελλάδος στον 21^ο αιώνα, έργο.

Διότι έσχατη δεξαμενή αποτρεπτικής ισχύος μιας χώρας, όταν τα πολιτικά συστήματά της έχουν δώσει τα ρέστα τους στον βωμό της εν καιρώ ειρήνης ιδιοτέλειας, και όταν οι ηγεσίες των πολιτικών ελίτ της έχουν πλέον δημόσια συγκατατεθεί στην παροχή γαίας και ύδατος χάριν αργυρίων σε offshoreημετέρων, απομένει η κοινή γνώση και γνώμη του λαού της:

«…η αναζήτηση νέων ιδεών και προσεγγίσεων για τη διαμόρφωση της κατάλληλης στρατηγικής για την αντιμετώπιση της Τουρκίας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ…, … τα εθνικά δικαιώματα δεν είναι γραμμένα σε διεθνές μάρμαρο, δεν κατοχυρώνονται στα κράτη αυτόματα, και τελικά δεν μπορούν να διασφαλισθούν σε μια περίπλοκη διεθνή πραγματικότητα χωρίς σχέδιο και σωφροσύνη… (σελ. 19)

…η πάροδος του χρόνου δεν ωφελούσε την Ελλάδα παρά μόνον τις λίγες φορές που αξιοποιούσε τον χρόνο και τα παράθυρα ευκαιρίας για να προωθήσει αποφασιστικά τις επιδιώξεις της… (σελ. 16)

…Στα τμήματα του σχεδίου που αφορούσαν στις δικές μου αρμοδιότητες, έδωσα την κωδική ονομασία ῾Ελλάς επί Τέσσερα᾽, για να υπογραμμίσω τον μεγάλο εθνικό στόχο που στόχευε να υπηρετήσει: 

τον τετραπλασιασμό (μέσα από συμφωνίες οριοθέτησης) του εθνικού γεωστρατηγικού χώρου από τα 132.000 τετρ. Χλμ. της κατά ξηράν επικράτειάς μας στα περίπου 505.000 τετρ. χλμ. της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και των άλλων θαλασσίων ζωνών που η χώρα μας δικαιούται με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. 

Εξαιρουμένων όμως των 6 ν.μ. αιγιαλίτιδας ζώνης που παραδοσιακά έχουμε θεσπίσει, κανένα σχεδόν άλλο δικαίωμα δεν άσκησε η Ελλάδα ως προς τις θαλάσσιες ζώνες της στα 40 τουλάχιστον χρόνια από την υπογραφή της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. 

Το χειρότερο ήταν όμως ότι, με μικρές τμηματικές εξαιρέσεις, δεν προχώρησε καν σε μια σοβαρή και ολοκληρωμένη προετοιμασία. Κι αυτά σε μια χώρα συνδεδεμένη στενά και επί χιλιετίες με τη θάλασσα, με την 9^η μεγαλύτερη ακτογραμμή στον κόσμο (15.000 χλμ., τη μακρύτερη στη Μεσόγειο) και επιπλέον νησιωτικό χώρο με πάνω από 3.000 νησιά και νησίδες, που αποτελούν το 1/5 της συνολικής επιφάνειας του ελληνικού κράτους!…» (σσ. 15-16).

Κλείνω αυτήν τη βραχεία, εν είδει βιβλιοπαρουσίασης, παρέμβαση με την εκπληκτικής επικαιρότητας αποστροφή – μήνυμα του Γιάννη Βαληνάκη προς πολλούς αποδέκτες, θεσμικούς και μη:

«…η βιαστική παρουσίαση της Χάγης ως πανάκειας και μοναδικής διάστασης της «στρατηγικής» μας, κινδυνεύει να οδηγήσει σε εθνικά αδιέξοδα αν ληφθούν υπόψη πόσα σημαντικά δεδομένα άλλαξαν από το 1974» (σελ. 311).

Δημοσιεύθηκε στις αρχές Οκτωβρίου 2023 σε διάφορες ιστοσελίδες, μεταξύ άλλων: hellasjournal.com, newsbreak.gr, infognomonpolitics.gr, defence-point.gr.

Τις πλείστες φορές οι ερωτήσεις περιέχουν τις ειδήσεις και οι απαντήσεις είναι του στιλ “άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε”. Αυτό συνέβη στη Διάσκεψη της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ (NATO Military Committee Conference), που πραγματοποιήθηκε στο Όσλο.

Η Hellas Journal ρώτησε εάν η Επιτροπή συζήτησε το νέο ρόλο της Ελλάδας, ως κόμβου ασφαλείας, προς τα ανατολικά σύνορα, όσο και προς τη Βαλκανική ενδοχώρα και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Και επίσης εάν οι Νατοϊκοί φοβούνται ένα πυρηνικό πόλεμο που θα ξεκινήσει με επίθεση της Ρωσίας εναντίον της Νορβηγίας. Για το θέμα αυτό, ο στρατηγός Κριστόφερσεν, Αρχηγός ΓΕΕΘΑ της σκανδιναβικής χώρας, τόνισε ότι η Νορβηγία και η Ρωσία δεν έχουν εμπλακεί σε πόλεμο κατά τα τελευταία χίλια τουλάχιστον χρόνια. Άρα, δεν βλέπει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Ο Ναύαρχος Μπάουερ, Πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ, έσπευσε να υπογραμμίσει ότι η Ρωσία γνωρίζει ότι το ΝΑΤΟ δεν συνιστά απειλή. Διότι δεν σκοπεύουμε να τους επιτεθούμε, τόνισε.

Για τη νέα στρατηγική θέση της Ελλάδας, καμώθηκαν πως το θέμα δεν συζητήθηκε. Ο κ. Μπάουερ δήλωσε σχετικά:

“Αναφορικά με το σχόλιό σας περί της Ελλάδας και της Τουρκίας αυτό είναι ένα διμερές ζήτημα, δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά το ΝΑΤΟ, και άρα δεν πρόκειται να σας απαντήσω επ᾽ αυτού”.

Διαβάστε τα ερωτήματα που έθεσε στον Πρόεδρο της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ και στον Νορβηγό Α/ΓΕΕΘΑ, ο ανταποκριτής του Hellas Journal στο Όσλο, Παναγιώτης Παύλος:

• Hellas Journal:

Σας ευχαριστώ πολύ.

Παναγιώτης Παύλος είναι το όνομά μου, ανταποκριτής του Hellas Journal, από τη Νέα Υόρκη, και το πρώτο σκέλος της ερώτησής μου προς τον Ναύαρχο Bauer, είναι το ακόλουθο:

Εάν κατά την παρούσα Σύνοδο, στο τμήμα το σχετιζόμενο με την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, αναλάβατε ορισμένες πρόνοιες αναφορικά με την ανάδειξη του ρόλου της Ελλάδος ως κόμβου ασφαλείας, τόσον αναφορικά προς τα ανατολικά σύνορα, όσο και προς τη Βαλκανική ενδοχώρα και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Προβλέψεις οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν ή να επηρεάσουν την ισορροπία ισχύος μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Ο λόγος που το θέτω αυτό είναι διότι βλέπουμε ότι η Τουρκία διατηρεί μια πολύ στενή σχέση με την Ρωσία, η οποία είναι και το αντικείμενο του πολέμου στην Ουκρανία, κάτι το οποίο είναι ασφαλώς οξύμωρο.

Το δεύτερο σκέλος της ερώτησής μου, προς τον Στρατηγό Kristoffersen, αφορά το εάν θεωρείτε ως ενδεχόμενο ένα πόλεμο μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας, και μάλιστα ένα πόλεμο πυρηνικό. 

Αυτό το ρωτώ και σε σχέση με το γεγονός ότι πρόκειται για την πρώτη φορά που η Νορβηγία έχει από πέρυσι, για πρώτη φορά στην ιστορία της, προβεί στην αποστολή όπλων στο εξωτερικό. Αυτό είναι κάτι εντελώς καινούριο για τον νορβηγικό πολιτισμό.

Σας ευχαριστώ.

• Ναύαρχος Μπάουερ, Πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ:

Κατά τη συζήτηση περί εκτελεσιμότητας (executability) δεν μιλήσαμε για συγκεκριμένες δράσεις των εθνών της Συμμαχίας. Διότι οι ρόλοι που τα έθνη μπορούν να διαδραματίσουν στην εκτέλεση των τοπικών σχεδιασμών είναι ποικίλοι. Εκτείνονται από τις διάφορες υπηρεσίες των Ενόπλων Δυνάμεων οι οποίες διαδραματίζουν ένα συγκεκριμένο ρόλο, σε διάφορες υπηρεσίες στις οποίες μπορεί να συγκαταλέγονται ρόλοι διοίκησης ακόμη και για τα κράτη μέλη.

Γνωρίζω, παραδείγματος χάριν, ότι υπάρχει το Σώμα Ταχείας Ανάπτυξης του ΝΑΤΟ στην Ελλάδα (σσ. NRDC Corps, ΝΑΤΟ Rapid Deployable Corps στο Γ´ Σώμα Στρατού), το οποίο μπορεί να παίξει ρόλο στη διοικητική δομή της χώρας. Αλλά δεν συζητήσαμε ξεχωριστά ανά έθνος για όλα τα εν δυνάμει ζητήματα για τα οποία τα διάφορα κράτη μέλη μπορούν να παίξουν ρόλο κατά την εκτέλεση, κι επομένως ούτε για την Ελλάδα. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη ζητούν, ή αναφέρουν, τις δυνατότητες, προκειμένου ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης να γνωρίζει ποιές είναι οι επιλογές, κι εφόσον πρέπει να ληφθεί κάποια απόφαση να είναι ενήμερος για τις διάφορες δυνατότητες.

Αναφορικά με το σχόλιό σας περί της Ελλάδας και της Τουρκίας, αυτό είναι ένα διμερές ζήτημα, δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά το ΝΑΤΟ, και άρα δεν πρόκειται να σας απαντήσω επ᾽ αυτού.

• Στρατηγός Κριστόφερσεν, Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Νορβηγίας:

Η Νορβηγία και η Ρωσία δεν έχουν εμπλακεί σε πόλεμο κατά τα τελευταία χίλια τουλάχιστον χρόνια. Επομένως, είμαστε η μοναδική γείτων της Ρωσίας χώρα που δεν έχει υπάρξει σε πόλεμο με τη Ρωσία στη νεώτερη ιστορία. Και ο Πρόεδρος Πούτιν γνωρίζει πολύ καλά ότι το ΝΑΤΟ δεν είναι απειλή κατά της Ρωσίας. Το λέει αυτό, αλλά γνωρίζει ότι δεν απειλούμε τη Ρωσία. Ούτε η Νορβηγία, ούτε η Σουηδία, ή η Φινλανδία, ή η Πολωνία, απειλούμε τη Ρωσία. 

Εάν πίστευε ότι απειλούμε τη Ρωσία, δεν θα είχε μεταφέρει όλα αυτά τα στρατεύματα στην Ουκρανία, για να διεξάγει τον πόλεμο εκεί. Στα δικά μας σύνορα, στη συνοριακή περιοχή υπάρχουν εναπομένουσες δυνάμεις ίσως 20% ή λιγότερο από ότι πριν την 24^ηΦεβρουαρίου 2022. Και άρα ο ίδιος έχει αναλάβει το ρίσκο γνωρίζοντας ότι το ΝΑΤΟ δεν απειλεί κανέναν. Και είναι ο Πρόεδρος Πούτιν που τον απασχολεί η Ουκρανία, είναι ο Πρόεδρος Πούτιν που ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο και μπορεί να τον σταματήσει, μπορεί να αποσυρθεί.

Η Νορβηγία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 1949, και έκτοτε το ΝΑΤΟ έχει προασπίσει την ειρήνη για τους Συμμάχους του, για τα μέλη του. Πρόκειται, επομένως, για μια μακρά περίοδο ειρήνης μεταξύ των μελών του ΝΑΤΟ, την οποία απολαμβάνουμε. Αυτός είναι και ο λόγος που πρέπει να στηρίξουμε την Ουκρανία. Διότι εάν επιτρέψουμε τώρα αυτό να συμβεί, τότε θα έχουμε αλλάξει και θα έχουμε επιτρέψει στη Ρωσία να ανατρέψει ορισμένους από τους κανόνες που έχουν διασφαλίσει αυτήν την ειρήνη από το τέλος του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου.

Επομένως, ήταν από πολύ νωρίς που η Νορβηγία αποφάσισε να κινητοποιηθεί από την παροχή μη θανατηφόρας βοήθειας σε αποστολή αντιαρματικών όπλων, μονάδων πυροβολικού, συστημάτων αεράμυνας. Αυτό συνέβη μόλις λίγες εβδομάδες μετά την εισβολή της 24^ης Φεβρουαρίου. Και θα συνεχίσουμε. Έχουμε συντάξει ένα πενταετές σχέδιο που έχει εγκριθεί από όλα τα πολιτικά κόμματα στο Κοινοβούλιο και το οποίο μου παρέχει την ισχύ που χρειάζομαι για να υλοποιήσω τον σχεδιασμό τόσο για δωρεές, εκπαίδευση, συνεργασία με τη βιομηχανία, όσο και για την επαναγορά ή την αγορά νέου εξοπλισμού στον νορβηγικό στρατό. Να βελτιώσουμε τα κενά με βάση το τί κάνουμε με την Ουκρανία. Επομένως, προτεραιότητα τώρα, είναι να στηρίξουμε την Ουκρανία για όσο χρόνο χρειαστεί.

• Ναύαρχος Μπάουερ:

Θα ήθελα να βασιστώ στην απάντηση του στρατηγού Kristoffersen: Όπως λέει, η Ρωσία γνωρίζει ότι το ΝΑΤΟ δεν συνιστά απειλή. Διότι δεν σκοπεύουμε να τους επιτεθούμε. Αλλιώς, θα είχαν απαντήσει εντελώς διαφορετικά στην ένταξη της Φινλανδίας. Αλλά δεν έχουν απαντήσει. Μιλούν γι᾽ αυτό, αλλά δεν το έχουν κάνει, με όρους φυσικούς. 

Ο λόγος για τον οποίο η Ρωσία επιτέθηκε, και το ίδιο ισχύει και για την Ουκρανία, καθώς ούτε η Ουκρανία ήταν απειλή για τη Ρωσία, ο λόγος λοιπόν για τον οποίο επιτέθηκαν στην Ουκρανία ήταν η δημοκρατία, η ελευθερία, το κράτος δικαίου και το γεγονός ότι η Ουκρανία όλο και περισσότερο ήθελε κι επιθυμούσε κι έδειχνε ότι λάμβανε τις δικές της αποφάσεις για το μέλλον της. 

Αυτό ήταν ένας κίνδυνος, είναι ένας κίνδυνος εάν αυτή η δημοκρατία εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο. Και αυτό, ξέρετε, συμβαίνει στον πυρήνα της ουκρανικής σκέψης, όπως βλέπουμε. Αυτό αποτελεί κίνδυνο για το καθεστώς Πούτιν. Γιατί τότε και στη Ρωσία οι άνθρωποι μπορεί να αρχίσουν να σκέφτονται το ίδιο.

Το τηλεοπτικό απόσπασμα της Συνέντευξης Τύπου:

Ανταπόκριση από το Όσλο για το Hellas Journal: Παναγιώτης Παύλος.

Πηγή:

Τρέμουν μήπως και ενοχληθεί η κατοχική Τουρκία: Το ΝΑΤΟ δεν ασχολείται με τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας, ως κόμβου ασφαλείας, στα ανατολικά σύνορα (video)…

Παρακάτω δημοσιεύουμε 20 θέσεις κριτικής παρέμβασής μας στο άρθρο των κ.κ. Διακόπουλου, Λιάκουρα, Υφαντή και Φίλη για τη Χάγη, στην Καθημερινή Κυριακής 30/7/2023)

1. Το επίμαχο άρθρο των κ.κ. Διακόπουλου, Λιάκουρα, Υφαντή και Φίλη, στην Καθημερινή της Κυριακής 30/7/2023, έχει ως επίκεντρο μια «διαπραγμάτευση» με την Τουρκία συνοδευόμενη από 3 στοιχεία που κατά τους συγγραφείς τη διέπουν: «όροι/πλαίσιο», «εναλλακτικές», «χρόνος». Δίδεται εξ αρχής η εντύπωση ότι το όλο ζήτημα στα Ελληνοτουρκικά είναι απλώς μια συνολική διαπραγμάτευση, πιθανόν προαποφασισμένη για κάποιους, και όχι μια μοναδική διαφορά, αυτή της οριοθέτησης Υφαλοκρηπίδας – ΑΟΖ, για την επίλυση της οποίας, ωστόσο, η διαπραγμάτευση προωθείται εν είδει φετίχ ως η πρώτιστη, μόνη και μοναδική λύση.
2. Και ενώ οι υπογράφοντες επεξηγούν ότι ο «χρόνος έχει τόσο την έννοια του χρονισμού (timing) όσο και του ποιο από τα δύο μέρη επείγεται περισσότερο για συμφωνία», εμφανίζουν την Ελλάδα ως επισπεύδουσα, χωρίς ποτέ να εξηγούν κατ᾽ ουσίαν το γιατί, αρκούμενοι απλώς σε αόριστες κινδυνολογίες του τύπου «στο μέλλον τα πράγματα θα είναι δυσχερέστερα»: «…ενδέχεται να βρεθούμε σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό και πολύ πιο επικίνδυνο, με εκκρεμή τα θέματά μας με την Τουρκία. Να έχουμε μετακυλίσει δηλαδή το πρόβλημα στις επόμενες γενιές, οι οποίες θα πρέπει να το διαχειριστούν, κατά τα φαινόμενα, με χειρότερους όρους».
3. Φάσκουν και αντιφάσκουν οι συγγραφείς, αφενός εμφανιζόμενοι ως επισπεύδοντες της Χάγης (προκειμένου, φαντάζομαι, να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε επιτέλους τα όσα απορρέουν από τα κυριαρχικά δικαιώματά μας), αφετέρου διατεινόμενοι ότι η Ελλάδα δεν ενδιαφέρεται για τον ορυκτό πλούτο της, μιας και τα επόμενα χρόνια θα επικρατήσει η πράσινη ενέργεια: «σε λίγα χρόνια δεν θα έχουν νόημα τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων, ακόμη και αν αυτά υπάρχουν και είναι εκμεταλλεύσιμα, λόγω της κλιματικής κρίσης και συνακόλουθα της αναπόφευκτης πράσινης μετάβασης». Εύλογα, λοιπόν, αναρωτιέται κανείς: προς τί τοιαύτη επίσπευσις; Άραγε, θα συμφωνούσαν μαζί τους οι ιθύνοντες της ExxonMobil, της BP, της TOTAL, της Shell, της QP και πολλών άλλων εταιρειών, οι οποίοι συμμετέχουν από καιρό τώρα σε φανερές και μυστικές συσκέψεις με στελέχη του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και άλλα αρμόδια κυβερνητικά στελέχη;
4. Οι συγγραφείς αναγνωρίζουν – αν και ταυτόχρονα επιδιώκουν να τον υποβαθμίσουν – τον τουρκικό αναθεωρητισμό, ενώ παράλληλα αποκρύπτουν έντεχνα από τη συλλογιστική τους τη δεδομένη πίεση από πλευράς ΗΠΑ και Γερμανίας για συνολική διευθέτηση των Ελληνοτουρκικών. Αποψιλώνουν το εύρος των δυνατοτήτων της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής θέτοντας κατ᾽ ουσίαν ψευδοδιλλήματα του τύπου «ευλαβική διατήρηση του statusquo, ή κάθε τι άλλο πλην της διαπραγμάτευσης θα σημάνει πόλεμο».
5. Παραβάλλουν παντελώς ανόμοια, μη συγκρίσιμα μεγέθη: τα 50 μεταπολιτευτικά χρόνια αγώνα διατήρησης του αξιόμαχου των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με 35 σχεδόν χρόνια κατασπατάλησης της δημόσιας περιουσίας, αφαίμαξης του ελληνικού πλούτου, υπερχρέωσης του εθνικού δημοσίου χρέους λόγω του καρκινώματος του ρουσφετιού και της μίζας στη χώρα, και της υποθήκευσης του μέλλοντος των Ελλήνων χάριν των ολίγων.
6. Επιχειρούν να παραπλανήσουν την ελληνική κοινή γνώμη μιλώντας για «κούρσα εξοπλισμών, που ξεκίνησε λόγω της διαφοράς μας για την υφαλοκρηπίδα», ωσάν οι εξοπλισμοί να μην ξεκίνησαν στον απόηχο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και της παράνομης μέχρι σήμερα κατοχής πλέον του 37% της Μεγαλονήσου!
7. Αναφέρονται σε «προσδοκώμενο κέρδος» από «τυχόν πλουτοπαραγωγικούς πόρους», όταν τα δεδομένα που αρμόδιοι διεθνείς οργανισμοί δεν κρύβουν πλέον μιλούν για γιγάντια αποθέματα ορυκτού πλούτου στην Ανατολική Μεσόγειο, ικανά να παρέχουν υψηλή κάλυψη ενεργειακής επάρκειας στην Ευρώπη, τη στιγμή μάλιστα που η Νορβηγία π.χ. έχει αυξήσει κατακόρυφα την παροχή ενέργειας στην ΕΕ μετά το Ουκρανικό και την ανατίναξη του Nordstream και μόνον στο 2022 τα συνολικά έσοδά της από εξαγωγές υποθαλάσσιου ορυκτού πλούτου ανήλθαν σε περίπου 170 δις ευρώ: ΕΔΩ).
8. Όπως ήδη επισημάναμε αλλού, οι εν λόγω συντάκτες δεν διστάζουν να υιοθετήσουν ρητορική του ΚΚΕ και των πασιφιστών της ελληνικής ψευδοαριστεράς, προκειμένου να παρακάμψουν – ανεπίτρεπτα για αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού, Συμβούλους του ΕΛΙΑΜΕΠ, και ειδικούς επιστήμονες ων Διεθνών Σχέσεων – το διαχρονικό αξίωμα si vis pacem parabellum (εάν θες ειρήνη προετοιμάζου για πόλεμο).
9. Δεν φαίνεται να τους απασχολεί ότι η μομφή τους περί «κυριαρχικώνμας δικαιωμάτων σε θεωρητικό (αλλά και φαντασιακό) επίπεδο» είναι ακριβώς απότοκο της εγκληματικής κληρονομιάς της Μαδρίτης, όταν ο Κώστας Σημίτης αποδείχθηκε για δεύτερη φορά εντός διετίας εντολοδόχος των Ηνωμένων Πολιτειών, και υιοθέτησε verbatim τις διατυπώσεις που του ενεχείρησε ο Τόμας Νάιλς, τότε Αμερικανός Πρέσβης στην Αθήνα, μέσω του δικού μας Πρέσβη Αριστείδη Αγαθοκλή (βλ. σχετικά το κορυφαίο έργο: Μ. Ιγνατίου, Ν. Μελέτης, Η Συμφωνία που «γκρίζαρε» το Αιγαίο: Από τα Ίμια στη Μαδρίτη – Classified, Αθήνα: Πεδίο, 2020). Η φοβική στασιμότητα άσκησης τόσο του μονομερούς δικαιώματος – με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το ΔΔΘ – πλήρους επέκτασης της εθνικής κυριαρχίας μας στα 12 ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων, όσο και η ανυπαρξία έναρξης άσκησης και εφαρμογής των όσων απορρέουν από τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος στις δεδομένες πλέον ΑΟΖ, πλήρους με Ιταλία και μερικής με Αίγυπτο, τις οποίες αυτή ταύτη η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη οριοθέτησε, είναι εδώ και σχεδόν δύο χρόνια μια πραγματικότητα για την οποία κάποιοι οφείλουν να λογοδοτήσουν, παρά κάποιοι άλλοι να την χρησιμοποιούν ως επιχείρημα στην πράξη απεμπόλησής τους!
10. Οι κ.κ. Διακόπουλος, Λιάκουρας, Υφαντής και Φίλης, αποδεικνύονται περίτρανα ανακόλουθοι και λογικά ασυνεπείς, όταν αναγνωρίζουν και αποδέχονται την ορθότητα της επιχειρηματολογίας και της ορθής ανάγνωσης της Τουρκίας από τις αντίθετες προς αυτούς φωνές («Πολλοί αναλυτές και δημοσιολόγοι εκφράζουν βάσιμες ενστάσεις στη διαδικασία προσέγγισης με την Τουρκία»), ενώ ταυτόχρονα καταλογίζουν απουσία, δήθεν, «αξιόπιστης και ρεαλιστικής εναλλακτικής». Υπονοούν, έτσι, τορπιλισμό του διαλόγου από την Ελλάδα, αντί να ευγνωμονούν τον τουρκικό μαξιμαλισμό ο οποίος ευνοεί ως τώρα τη χώρα κατά της πολυπόθητης σε ορισμένους εκχώρηση, ή έστω παραχώρηση, «κάποιων κυριαρχικών δικαιωμάτων», για να θυμηθούμε πρόσφατους λόγους του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών στη Βουλή.
11. Επιδίδονται οι ίδιοι, ως κάκιστοι ερασιτέχνες σκακιστές, σε biased προβλέψεις για τις επόμενες κινήσεις του αντιπάλου, λησμονώντας να οργανώσουν το δικό τους πλαίσιο στρατηγικών κινήσεων με γνώμονα την αποτροπή έκβασης των κινδυνολογουμένων. Θα άξιζε να ερωτηθούν εξάλλου, εάν διαφωνούν με τη στρατηγική επιλογή των φρεγατών Belharra, στις οποίες η Ελλάδα κατέληξε (έστω και αν υπήρξε η σπόντα της εμπλοκής μεταξύ Αυστραλίας, ΗΠΑ και Γαλλίας) ακριβώς λόγω της στρατηγικής επιμονής στο επιχειρησιακό πλεονέκτημα που εδράζεται σε κάθε άλλο παρά την παραίτηση κάλυψης του θαλάσσιου χώρου της ανατολικής Μεσογείου, μέχρι την Κύπρο. Εκτός, φυσικά, και εάν τα Επιτελεία των Ενόπλων Δυνάμεων θεωρούνται από κάποιους ως προσκόμματα στην άσκηση «μεταμοντέρνας» εξωτερικής πολιτικής.
12. Οι εν λόγω συντάκτες ξορκίζουν τις διεκδικήσεις από πλευράς Ελλάδος, αφού βέβαια προηγουμένως έχουν μοιραία ενδώσει στην εμπράγματο αποδοχή του τουρκικού ορισμού του όρου «διεκδίκηση», εκλαμβάνοντας μονοσήμαντα ως μοναδική λογική επέκταση της έννοιας διεκδίκησητον τουρκικό αναθεωρητισμό, τη ναυαρχίδα δηλαδή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής: «Άλλοι πάλι ζητούν να αρχίσει και η χώρα μας να «διεκδικεί» (τι;). Να γίνουμε δηλαδή και εμείς αναθεωρητική χώρα. Να υιοθετήσουμε με άλλα λόγια την πολιτική της Τουρκίας χωρίς να έχουμε τα χαρακτηριστικά της Τουρκίας». Διαπομπεύουν έτσι, συνειδητά ή ασυνείδητα, μετά ή άνευ δόλου, τα εθνικά δίκαια, όπως η νευραλγική επέκταση των εθνικών Χωρικών Υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια – ή στο μέγιστο της μέσης γραμμής στο Α/ΝΑ Αιγαίο – και τα υποβαθμίζουν ποιοτικά, εξισώνοντάς τα σχεδόν, στο σκεπτικό τους, με υφαρπαγή ζωτικών συμφερόντων της γείτονος ή αμφισβήτηση της υπόστασής της, τη στιγμή μάλιστα που οι αξιώσεις τις Τουρκίας εδράζονται επί της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδος, όπως οι παραβιάσεις, η απαίτηση για αποστρατικοποίηση των νησιών, η επιδίωξη γκριζοποίησης του Αιγαίου και ο σταθερά προωθούμενος εκτουρκισμός της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης, αποδεικνύουν. Με τον τρόπο αυτόν όχι μόνον διαστρέφουν τα εθνικά δίκαια, αλλά παρέχουν εμμέσως άλλοθι ανοχής στις εμπράγματες τουρκικές αξιώσεις!
13. Δύσκολα αποφεύγουν να εμφανιστούν ως κυνηγοί σχεδόν «φιλότουρκων» Ελλήνων, ενώπιον όσων επισημαίνουν τις επιτυχίες του Ερντογάν, και αγνοούν στιβαρούς Αμερικανούς αναλυτές, όπως ο Michael Rubin, που εξέθεσαν αντικειμενικά τα κέρδη Ερντογάν στο Βίλνιους, τη στιγμή μάλιστα που ο Τούρκος Πρόεδρος συνεχίζει να τα «μασάει» περί οριστικής επικύρωσης της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ από την Τουρκική Εθνοσυνέλευση τον προσεχή Οκτώβριο. Δεν διστάζουν μάλιστα να υποβαθμίσουν εκ νέου την αμετάβλητη τουρκική στρατηγική αποκαλώντας τους τακτικούς ελιγμούς της γείτονος «ραγδαίες μεταβολές του Ερντογάν».
14. Φαίνεται ότι ορισμένοι εκ των συγγραφέων δεν διδάσκονται ούτε καν από τη θητεία τους ως επισκέπτες καθηγητές σε τουρκικά πανεπιστήμια. Καταφεύγουν, λοιπόν, στην ανεπίτρεπτη αφέλεια των ευχολογίων και των εύλογων υποθέσεων μιας κατεξοχήν φαντασιακής Τουρκίας, τη στιγμή μάλιστα που οι ίδιοι νωρίτερα αποκήρυξαν κάθε τι το «φαντασιακό»! Όσον αφορά στο πόσο ενοχλητική είναι η «αναξιοπιστία της Τουρκίας στις δυτικές πρωτεύουσες», θα άξιζε οι εν λόγω συντάκτες να συζητήσουν με Νορβηγούς διπλωμάτες, προσωπικούς φίλους του ΓΓ του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ, εδώ στο Όσλο, ώστε να ελέγξουν τον βαθμό εγκυρότητας της εκτίμησής τους.
15. Επικαλούνται οι συγγραφείς, τον χρονισμό μιας δήθεν στριμωγμένης στον τοίχο Τουρκίας, όχι ούτως ώστε – όπως εύλογα θα ανέμενε κάθε νοήμων Έλληνας – η Ελλάδα να αποκομίσει το μέγιστο όφελος που μια τέτοια δεδομένη κατάσταση της γείτονος θα απέφερε, αλλά προκειμένου να επιτευχθεί μια συμφωνία για την οποία η Ελλάδα – τραγικά και ανόητα – έχει ήδη δηλώσει κατ᾽ ουσίαν ότι θα αντιμετωπίσει την ακρότητα των τουρκικών απαιτήσεων με εκπεφρασμένη τη βούλησή της για υποχωρήσεις από τα απώτατα όρια των δικών της εθνικών δικαίων. Ελληνικός μινιμαλισμός, δηλαδή, ως αντίδοτο στον τουρκικό μαξιμαλισμό!
16. Όλως παραδόξως, οι συγγραφείς αυτού του κειμένου, μολονότι γνήσια (;) τέκνα του Καραμανλικού Ευρωκεντρικού Φιλελευθερισμού, είναι έτοιμοι όσο ποτέ άλλοτε να αποταχθούν το ευρωπαϊκό πλαίσιο – μιας και όπως ομολογούν χαρακτηριστικά «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ διαιρεμένη και αδύνατη για να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία» – και να εγκαταλείψουν τη θεώρηση των τουρκικών αξιώσεων εις βάρος της Ελλάδος ως πρόβλημα ολόκληρου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, όπως άλλωστε συμβαίνει και με την Κύπρο, παρακάμπτοντας αμφότερα, προκειμένου να διευκολυνθεί μια διμερής διαπραγμάτευση που θα οδηγήσει στον επιθυμητό κατ᾽ αυτούς συμβιβασμό.
17. Η τετράς των κυρίων αυτών παραλογίζεται, καθώς αναγνωρίζει αφενός αρνητικό συντελεστή ισοζυγίου ισχύος έναντι της Τουρκίας κατά τα τελευταία 50 χρόνια, αφετέρου λίγο νωρίτερα στο κείμενό τους κατήγγειλε τα 400 δις ευρώ της τελευταίας 50ετίας ελληνικών αμυντικών δαπανών. Επικαλούνται φαυλοπρεπώς μιαν σε απόλυτους αριθμούς (αν)ισορροπία ισχύος αποστερημένη του ποιοτικού πλεονεκτήματος που διαθέτει ο αμυνόμενος υπέρ πάτρης, ιερών και οσίων, προκειμένου να τοκιστεί το ηττοπαθές κεφάλαιό τους με τον προς τούτο επιβεβλημένο, καταναγκαστικό συμβιβασμό.
18. Φυσικά, η κινδυνολογία δεν απουσιάζει, καθώς η κατ᾽ αυτούς τυχόν μη επίλυση των Ελληνοτουρκικών τώρα θα σημάνει αυτόματα και την επιδείνωσή τους στο μέλλον, αφού «δύσκολα θα παρουσιαστεί ευνοϊκότερη συγκυρία στο ορατό μέλλον». Αγνοούν άραγε, το γεγονός ότι η Νορβηγία, παραδείγματος χάριν, συζητούσε επί 40 χρόνια με τη Σοβιετική Ένωση – και μάλιστα σε ευρύτερες συνθήκες λίαν δυσμενέστερες αυτών που διέπουν τα Ελληνοτουρκικά σήμερα, όπως ήταν εκείνες του Ψυχρού Πολέμου – έως ότου αισθανθεί αρκετά ισχυρή για να προχωρήσει σε οριοθέτηση ΑΟΖ μαζί της; Και βεβαίως, η Νορβηγία, ουδόλως δείχνει σήμερα να μοιράζεται τη συγκίνηση των συγγραφέων του άρθρου υπέρ της «πράσινης ανάπτυξης», ώστε να αρνηθεί να είναι ο πάροχος του 1/3 του εισαγόμενου από την Ευρώπη Φυσικού Αερίου, το 2021, ή να είναι εισαγωγέας στην Ευρώπη 80 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου, μόνον μέσα στο 2022.
19. Εν κατακλείδι, η εν λόγω παρέμβαση των τεσσάρων, δεν θα μπορούσε παρά να κλείσει μοιρολατρικά, αποδεχόμενη ότι «η γεωγραφία είναι πεπρωμένο». Λυπεί, δυστυχώς, όχι μόνον το όραμα που απουσιάζει από την ελληνική εξωτερική πολιτική, όπως οι κ.κ. Διακόπουλος, Λιάκουρας, Υφαντής και Φίλης την αντιλαμβάνονται, αλλά και η αδυναμία των εν λόγω κυρίων να σκεφθούν ελληνικά, και να συνειδητοποιήσουν ότι όπως ακριβώς ο κάθε άνθρωπος, έτσι και η κάθε χώρα ορίζει τη δική της μοίρα.
20. Στον 20^ο αιώνα η Ελλάδα όρισε το πεπρωμένο της γεωγραφίας της. Αν οι εν λόγω κύριοι οραματίζονται, αξιώνουν και εκφράζουν κάτι διαφορετικό ή αντίθετο στον 21^οαιώνα, ας έχουν υπόψιν ότι αυτό δεν είναι δική τους δουλειά αλλά σύσσωμου του ελληνικού λαού.

* Το προσχέδιο του κειμένου αυτού ετοιμάστηκε πριν τον θόρυβο που ξέσπασε με αφορμή το εν λόγω δημοσίευμα της Καθημερινής. Στην παρούσα μορφή του όμως έλαβα υπόψιν όλες τις εξαίρετες παρεμβάσεις που έχουν δημοσιευθεί ως το βράδυ της Κυριακής 6 Αυγούστου 2023 καθώς και τις πρώτες αντιδράσεις ορισμένων εκ των υπογραφόντων το επίμαχο κείμενο, γι᾽ αυτό και επέλεξα την υπάρχουσα μορφή του κειμένου αυτού.

Οι 20 θέσεις κριτικής παρέμβασης στο (πρώτο, ακολούθησαν άλλα δύο μέχρι σήμερα, 5/10/2023) άρθρο των 4 υπέρ της Χάγης, δημοσιεύθηκαν ευρύτατα σε πολλά ΜΜΕ. Ενδεικτικά αναφέρονται:

20 Θέσεις κριτικής παρέμβασης στο άρθρο των κ.κ. Διακόπουλου, Λιάκουρα, Υφαντή και Φίλη για τη Χάγη: Αναγνωρίζουν, αν και υποβαθμίζουν, τον τουρκικό αναθεωρητισμό

https://infognomonpolitics.gr/2023/08/20-theseis-kritikis-sto-arthro-ton-k-k-diakopoulou-liakoura-yfanti-kai-fili-gia-ta-ellinotourkika/

https://www.real.gr/koinonia/arthro/20_theseis_kritikis_sto_arthro_ton_k_k_diakopoulou_liakoura_yfanti_kai_fili_gia_ta_ellinotourkika_grafei_o_panagiotis_paulos-941398/

https://www.anixneuseis.gr/20-θέσεις-κριτικής-παρέμβασης-στο-άρθρ/

Παναγιώτης Παύλος: 20 θέσεις κριτικής στο άρθρο των κ.κ. Διακόπουλου, Λιάκουρα, Υφαντή και Φίλη για τα Ελληνοτουρκικά

Ελληνοτουρκικά: 20 απαντήσεις στο “κείμενο των τεσσάρων”