HE Ambassador of Greece to Norway Anna Korka with the Norwegian Deputy Minister of Foreign Affairs Eivind Van Petersson, Oslo, March 25, 2025.
The Embassy of the Hellenic Republic in Oslo honored the National Day of Hellenism on the occasion of the 204th anniversary of the Greek Revolution in 1821 with a special celebration.
Many distinguished guests participated in a beautiful reception at the Ambassador’s Residence, where the Ambassador of Greece to Norway and Iceland, Anna Korka, warmly welcomed diplomats from several countries, academics, members of the Greek community in Oslo, as well as Norwegian friends of Greece.
After the chant of the National Anthems of Greece and Norway, Ambassador Korka referred in her ceremonial speech to the historical challenges Hellenism has faced in environments of uncertainty and instability, both endemic and often caused by foreign factors. She praised the preservation of the Greek language, Greek civilization and national identity during the Ottoman Empire, as well as the active faith of the Greeks in Democracy and Peace.
She underlined the continuous strengthening of the relations between Greece and Norway both within the framework of international organizations such as NATO and the European Economic Area and on the bilateral level. She highlighted the historical friendship between the two peoples the foundations of which go back far in time, when in the 4th century BC, the Greek explorer Pytheas from Marseille, a Greek colony established by Phocaeans in nowadays France in the 6th century BC, traveled to the shores of the land of the Vikings and Iceland, naming the Norwegian north “Thule”.
The Ambassador made a special reference to the presence of the Varangians in the Byzantine Empire and the Imperial Court, who, as it is well known, served as the emperor’s elite guard in Constantinople. Those who have visited the great City and the center of Christianity, Hagia Sophia, have seen in the galley of the Church, near by the famous mosaic of the Deêsis, the runic inscription carved into the marble attesting to the presence of the Vikings in the center of the Eastern Roman Empire: “Here was Halfdan”.
Ambassador Korka did not fail to mention the joint struggle of Greece and Norway against Nazism and Fascism, during World War II. Those who have studied the modern history of Norway also know that this vast Scandinavian land was the second country in Europe, after Greece, in terms of their strong resistance to the Nazi occupiers.
The Ambassador further referred to the numerous initiatives aiming at strengthening bilateral relations between Greece and Norway that have been launched during her tenure in the Norwegian capital so far, as well as the promising prospects. She praised the love for Greece and the devotion that distinguishes the Norwegians who visit our country every year.
In his response, the Norwegian Deputy Minister for Foreign Affairs, Eivind Van Petersson, warmly thanked Ambassador Korka, addressing the guests in Greek with “Chronia Polla, Hellenes!” The Minister emphasized the common bond that the sea ensures between the two countries, saying emphatically that “the sea does not separate us, but unites us”.
He referred to the financial support Norway provides to Greece through EEA Grants, which so far amounts 250 million euros, while he mentioned the impressive statistics of Norwegians visiting Greece, which, as he said, amount to 400.000 visitors annually. He did not fail to speak with words of praise and gratitude for the increasing number of Greeks who immigrate to Norway, who, as he uttered, “contribute to making Norway better and stronger”.
A special highlight of the reception event was the presence of the Norwegian choir “Arcadia”, which for over 30 years and thanks to its Greek conductor and composer, Marilena Zlatanou, has been the most significant cultural organization promoting Greece in Norway; its members are Norwegians who sing in Greek great classical Greek poetry and musical compositions. In its exceptional participation in the celebrations for the National Independence Day, the choir Arcadia first sang the hymn “Tê Hypermachô” and then presented selected musical works by Manos Hatzidakis and Mikis Theodorakis, as well as the ancient Greek hymn, the Epitaph of Seikilos, “῾Όσον ζῇς φαίνου”, which, as director Zlatanou explained, is the only fully preserved musical composition from Greek antiquity.
The reception was attended by, among others, heads of diplomatic missions in Norway, Ambassadors such as Argentina’s Claudio Giacomino, France’s Florence Robine, Portugal’s Pedro Pessoa e Costa, Serbia’s Dragan Petrović, Sweden’s Mikael Eriksson, as well as the popular from his successful and innovative tenure in Athens and Nicosia former Norwegian Ambassador to Greece and Cyprus Frode Overland Andersen, currently head of the Directorate for European Affairs and International Trade of the Norwegian Ministry of Foreign Affairs.
Among the distinguished guests were the former Director of the Norwegian Institute in Athens, emeritus professor of philology at the University of Oslo and prominent classicist Øivind Andersen, the professor of Ancient Greek Literature Silvio Bär, the Chair of the Parents Association of the Greek School in Oslo Nikolaos Gavrielides, the Director of the Greek School Vasiliki Papatheodorou, the vicar of the Greek Orthodox Parish of the Annunciation of the Virgin Mary in Oslo, Fr. Georgios Kanakaris, the members of the board of the Association of Greeks in Norway, Ioannis Aliferis, Petros Arvanitidis and Georgios Mougios, the head of the Norwegian – Greek Cultural Club, Marlene Falieras, the former Parliamentary foreign policy and political advisor for the ‘Høyre’ political party, currently news editor of ‘Minerva’ journal, sociologist Alexander Zlatanos Ibsen, as well as Norwegians, Greeks and other prominent guests.
Ambassador Korka’s Speech on the Greek National Day of Independence
Speech by the Ambassador Anna Korka at the Reception on the Greek National Day
Oslo, March 25, 2025
Your Excellency, Mr. Deputy Minister of Foreign Affairs,
Distinguished Guests,
Dear Compatriots,
I am deeply honoured by your presence today, at this reception on the occasion of the National Day of the Hellenic Republic.
The 25th of March is the date marking the beginning of the Greek Revolution against the Ottoman rule in 1821. It was an Independence War after nine years of hard struggle, led in 1830 through the London Protocol, to the establishment of the first Greek State in modern times.
In the course of the 204 years that have elapsed since that historic date, Greece had to face many challenges, regional and international conflicts, internal political problems, largely caused by foreign interference and several financial crises.
Despite all the challenges faced and overcome during our very long history, from the ancient Greek city states and kingdoms until the establishment of the present-day Hellenic Republic, we Greeks are proud for having, during all these millenaries, preserved our language, civilization, and national identity and managed to live in peace and in a democratic and prospering society during at least the last 75 years. Not least, we are proud members both of the European Union and NATO, these two pillars of security, democracy and prosperity in the European continent and beyond.
Within the framework of cooperation with our European allies and partners, the Kingdom of Norway holds a prominent position for the Hellenic Republic. Although the diplomatic relations between our two countries were established in 1918, the contacts between our two people extend further back in time, apparently as back as the fourth century B.C., when Greek navigators and explorers, the most prominent being Pytheas, reached the Western coast of Norway, even the shores of Iceland. Pytheas described these regions and the Arctic Ocean in his travel accounts, naming this region Thule.
Historians have indicated the existence of relations between the Vikings and the Byzantine Empire, from the tenth to the fourteenth century, both in the ways of trade but also in the manner of raids and hostile actions.
In modern times, Greece and Norway have been allies, even before joining NATO, since our nations stood side by side in the fight against Nazism and fascism, during the Second World War.
In the years that followed the Second World War, Greece and Norway have developed an extensive framework of cooperation. Our cooperation within NATO has been further strengthened after the invasion of Russia in the Ukraine, when most of the NATO members-states committed themselves to the support of the Ukrainian government and of the Ukrainian people, in their struggle for freedom, independence and democracy.
We also have a close cooperation within the framework of the European Economic Area and appreciate Norway’s contribution to various projects in Greece through the EEA Grants. As a result of this, we see a substantial increase in cultural and educational exchanges and projects between Norway and Greece, as well as projects of cooperation in the areas of energy and green transition.
Greece and Norway count amongst the biggest shipping nations of the world. Greeks and Norwegians have always been skilled seafarers of old, explorers and merchants.
We are always happy when we have the opportunity to strengthen the cooperation between the Greek and the Norwegian maritime industries, both at government level and with leading global institutions, such as DNV and we value the excellent relations with the Norwegian shipowners’ association.
As far as our bilateral commercial relations are concerned, we believe that there is room for their further enhancement. More has been done in this direction, during the years of my tenure in Oslo. There is an increased Greek interest in Norwegian digital services and in new technologies, which will also enhance the green transition in different industrial sectors, and we receive a rising number of inquiries or visits by entrepreneurs, both start-ups and established businesses, seeking to explore the opportunities in Norway.
We also notice an increase of interest in Greek agricultural products and biological foods in the Norwegian market. Last but not least, we are happy to welcome large numbers of Norwegian visitors in Greece, every summer. Greece has been and remains at the top of the favorite destinations of the Norwegian travellers. We cherish their presence and appreciate their loyalty.
If you allow me now, I would like to address some words in Greek, to my compatriots who are present here today. They are representatives of the vibrant Greek Community, who have established themselves in Norway, are active members of the Norwegian society and are thriving in their respective professions. They constitute a solid bridge of contact between our two people and they contribute greatly to our mutual understanding.
Αγαπητοί συμπατριώτες και συμπατριώτισσες,
Η παρουσίας σας σήμερα με τιμά ιδιαίτερα.
Χαίρομαι που ευρίσκεσθε εδώ ως εκπρόσωποι της δραστήριας και ακμάζουσας ελληνικής κοινότητας. Αποτελείτε τον σύνδεσμο μεταξύ Ελλάδος και Νορβηγίας. Με την παρουσία σας και τις δραστηριότητές σας τιμάτε την πατρίδα μας. Εύχομαι σε όλους σας Χρόνια Πολλά καταρχάς για την μεγάλη εορτή της Χριστιανοσύνης, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που εορτάζουμε σήμερα και βεβαίως Χρόνια Πολλά για την εθνική μας εορτή, ευημερία και ειρήνη στην πατρίδα μας και στους απανταχού συμπατριώτες μας, υγεία και κάθε καλό για τον καθένα σας.
Your Excellencies, Distinguished guests,
I would like once again to thank you for your presence today.
Let us raise our glasses for the prosperity of our two nations and the further enhancement of the cooperation between the Hellenic Republic and the Kingdom of Norway.
And now I would like to give the floor to the ARKADIA choir lead by the conductor and composer Marilena Zlatanou. It is a Greek Norwegian choir which specializes in Greek choral music and who will interpret a few Greek songs, dating from Antiquity to the 20th century passing of course through the Byzantine era. Given that the 25th of March is also the day of one of the major celebrations of the Orthodox Church, the Annunciation to Virgin Mary, we have included to the program one of the most renowed hymns of the byzantine ecclesiastical music.
Address by the Norwegian Deputy Minister of Foreign Affairs Eivind Van Petersson, at the reception on the Occasion of the National Day of Greece
Ladies and gentlemen,
Thank you, thank you so much, Ambassador, for the invitation to attend the celebration of the National Day of Greece, here today. Chronia Polla Hellēnes! With apologies for the pronunciation. I am happy to say that Norway and Greece enjoy a warm relationship and are close allies and partners. And I would like to add that close relationship, such as the one between Greece and Norway, is even more important in these quickly changing and insecure geopolitical times.
We are allies in NATO. We are part of the European internal market together and partners in Europe’s prosperity and security. And we share a common external border through the Schengen cooperation. We are both seafaring nations with proud maritime traditions and a broad presence in global shipping. And we have a long history of cooperation on maritime issues. And there is remarkable potential, even for increased cooperation in greening our maritime fleets and industries.
And as both Greeks and Norwegians know, the seas between us do not divide us. They connect us. We are also happy to see that our relationship is expanding to cover the green transition, particularly in offshore wind development as well as sustainable aquaculture.
Ambassador, last year we marked the 30 year anniversary of our European Economic Area agreement with the EU, and this is one cornerstone in our relationship as well. We are closely intertwined, enjoying people to people cooperation every single day. Norway is proud to have provided more than €250 million in support to Greece through the EEA Grants, and the new seven year agreement with Greece is now being developed in close dialogue between our governments, which will provide new great opportunities for further cooperation, not least in the green and blue economies.
Ambassador, through to say Greece has a special place in the hearts of many Norwegians, as more than 400.000 Norwegians visit your beautiful country every year. Let me also take this opportunity to say a big thank you to you and express our gratitude to the increasing number of Greeks that have decided to settle and work here in Norway. Some of you are here today and your contribution makes Norway better and stronger. And I even have fresh anecdotal evidence to back this claim up. Two weeks ago, our daughter came home from school and told us there was a new boy in class. She did struggle a bit with the pronunciation, but we figured out it must be Christos. It is his parents that we have now met. They are indeed originally from from from Greece. Indeed, we look forward to broaden and deepen our cooperation in the time ahead.
Once more, congratulations and best wishes for a terrific celebration on your National Day! Thank you very much!
Με την Πρέσβυ της Ελλάδος στη Νορβηγία, κυρία Άννα Κόρκα. Πρεσβευτική κατοικία, Όσλο, 25 Μαρτίου 2025.
Η Νορβηγία τίμησε την μεγάλη Εθνική Εορτή του Ελληνισμού: Η Πρέσβειρα στο Όσλο, Άννα Κόρκα μίλησε για τις ιστορικές προκλήσεις του Έθνους
Με ξεχωριστή φροντίδα η Πρεσβεία της Ελλάδας στο Όσλο τίμησε την Εθνική Εορτή του Ελληνισμού στην επέτειο των 204 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Στην κατάμεστη από υψηλούς προσκεκλημένους Πρεσβευτική κατοικία η Πρέσβυς της Ελλάδας στη Νορβηγία και την Ισλανδία, κυρία Άννα Κόρκα, υποδέχθηκε διπλωμάτες από πολλές χώρες, ακαδημαϊκούς, μέλη της ελληνικής παροικίας στο Όσλο, και εκλεκτούς Νορβηγούς φίλους της Ελλάδας.
Στην πανηγυρική ομιλία της, μετά το ψάλσιμο των Εθνικών Ύμνων της Ελλάδας και της Νορβηγίας, η Πρέσβυς κυρία Κόρκα αναφέρθηκε στις ιστορικές προκλήσεις του Ελληνισμού σε περιβάλλοντα αβεβαιότητας και αστάθειας τόσο ενδημικής όσο και συχνά προκαλούμενης από τον ξένο παράγοντα.
ΟΕθνικός Ύμνος της Ελλάδας, από τη νορβηγική χορωδία «Αρκαδία», στην ελληνική πρεσβευτική κατοικία στο Όσλο, Τρίτη 25 Μαρτίου 2025.
Εξύμνησε τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, του ελληνικού πολιτισμού και της εθνικής ταυτότητας στο διάβα της Τουρκοκρατίας, καθώς και την έμπρακτη πίστη των Ελλήνων στη Δημοκρατία και την Ειρήνη.
Εξήρε τη διαρκή ενίσχυση των ελληνο-νορβηγικών σχέσεων τόσο στο πλαίσιο διεθνών οργανισμών όπως το ΝΑΤΟ και ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος όσο και σε διμερές επίπεδο, επισημαίνοντας παράλληλα την ιστορική φιλία των δύο λαών οι βάσεις της οποίας ανάγονται πολύ πίσω στο χρόνο, όταν τον 4ο αιώνα προ Χριστού ο εξερευνητής Πυθέας από τη Μασσαλία, ελληνική αποικία των Φωκαέων, ταξίδεψε ως τις ακτές της γης των Βίκινγκ και την Ισλανδία, ονομάζοντας τον νορβηγικό βορρά «Θούλη».
Ειδική αναφορά έκανε η Πρέσβυς στην παρουσία των Βαράγγων στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, καθώς είναι γνωστός ο ρόλος τους ως επίλεκτη φρουρά του Αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη.
Όσοι έχουν εξάλλου επισκεφθεί τη Βασιλεύουσα Πόλη και το κέντρο της Χριστιανοσύνης, την Αγία Σοφία, έχουν δει στον γυναικωνίτη, κοντά στο περίφημο ψηφιδωτό της Δεήσεως, τη ρουνική επιγραφή χαραγμένη στο μάρμαρο με την οποία πιστοποιείται η παρουσία των Σκανδιναβών στο κέντρο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας: «εδώ ήταν ο Χάλφνταν».
Η κυρία Κόρκα δεν παρέλειψε να αναφερθεί στον κοινό αγώνα Ελλάδας και Νορβηγίας κατά του Ναζισμού και του Φασισμού, κατά τον Β´ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όσοι έχουν μελετήσει τη σύγχρονη ιστορία της Νορβηγίας, γνωρίζουν εξάλλου ότι η αχανής αυτή σκανδιναβική γη ήταν η δεύτερη μετά την Ελλάδα χώρα της Ευρώπης όσον αφορά τη διάρκεια αντίστασής της στους Ναζί κατακτητές.
Η Πρέσβυς αναφέρθηκε περαιτέρω στο πλήθος των πρωτοβουλιών ενίσχυσης των διμερών σχέσεων Ελλάδας και Νορβηγίας που έχουν δρομολογηθεί κατά τη διάρκεια της μέχρι τώρα θητείας της στη νορβηγική πρωτεύουσα καθώς και τις μελλοντικές προοπτικές που διανοίγονται, ενώ εξήρε την αγάπη για την Ελλάδα και την αφοσίωση που διακρίνει τους Νορβηγούς που την επισκέπτονται κάθε χρόνο.
Στην αντιφώνησή του, ο Νορβηγός Υφυπουργός Εξωτερικών Eivind Van Petersson ευχαρίστησε θερμά την Πρέσβη της Ελλάδας απευθυνόμενος στα ελληνικά στους προσκεκλημένους με το «Χρόνια Πολλά Έλληνες!». Τόνισε τον κοινό δεσμό που η θάλασσα παρέχει στις δύο χώρες, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «η θάλασσα δεν μας χωρίζει, αλλά μας ενώνει».
Αναφέρθηκε στην οικονομική στήριξη που η Νορβηγία προσφέρει στην Ελλάδα μέσω των χορηγιών του ΕΟΧ οι οποίες μέχρι στιγμής ανέρχονται στα 250 εκατομμύρια ευρώ συνολικά. Ενώ εντυπωσιακά είναι και τα στατιστικά επισκεψιμότητας των Νορβηγών στην Ελλάδα, οι οποίοι, όπως είπε, ανέρχονται στους 400.000 επισκέπτες ετησίως.
Δεν παρέλειψε μάλιστα να μιλήσει με εγκωμιαστικά λόγια ευγνωμοσύνης για τον αυξανόμενο αριθμό Ελλήνων που μεταναστεύουν στη Νορβηγία οι οποίοι, όπως είπε χαρακτηριστικά, «συνεισφέρουν ώστε η Νορβηγία να γίνεται καλύτερη και ισχυρότερη».
Ξεχωριστή στην εκδήλωση ήταν η παρουσία της νορβηγικής χορωδίας «Αρκαδία» η οποία επί πάνω από 30 χρόνια, χάρη στην Ελληνίδα μαέστρο της και συνθέτρια, Μαριλένα Ζλατάνου, αποτελεί τον σημαντικότερο πολιτιστικό φορέα προβολής της Ελλάδας στη Νορβηγία, καθώς τα μέλη της είναι Νορβηγοί οι οποίοι τραγουδούν στα ελληνικά σπουδαία κλασσικά ελληνικά έργα ποίησης και μουσικής σύνθεσης.
Στην εξαιρετική συμμετοχή της στους εορτασμούς για την 25η Μαρτίου, η χορωδία Αρκαδία έψαλε καταρχήν το «Τη Υπερμάχω» και εν συνεχεία παρουσίασε επιλεγμένα μουσικά έργα του Μάνου Χατζηδάκη και του Μίκη Θεοδωράκη, καθώς και τον αρχαίο ελληνικό ύμνο, τον Επιτάφιο του Σεικίλου «Ὅσον ζῇς φαίνου», ο οποίος, όπως εξήγησε η κυρία Ζλατάνου, είναι ο μοναδικός πλήρως σωζόμενος μουσικός σκοπός από την ελληνική αρχαιότητα.
«Άρνηση», Γιώργος Σεφέρης, Μίκης Θεοδωράκης. Νορβηγική Χορωδία «Αρκαδία«, ελληνική πρεσβευτική κατοικία στο Όσλο, Τρίτη 25 Μαρτίου 2025.
Στη δεξίωση παραβρέθηκαν μεταξύ άλλων πολλοί επικεφαλής διπλωματικών αποστολών στη Νορβηγία, Πρέσβεις όπως, της Αργεντινής Claudio Giacomino, της Γαλλίας Florence Robine, της Πορτογαλίας Pedro Pessoa e Costa, της Σερβίας Dragan Petrović, της Σουηδίας Mikael Eriksson, καθώς και o δημοφιλής από τη θητεία του στην Αθήνα και τη Λευκωσία πρώην Πρέσβυς της Νορβηγίας στην Ελλάδα και την Κύπρο και νυν επικεφαλής της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Διεθνούς Εμπορίου του Υπουργείου Εξωτερικών της Νορβηγίας, Frode Overland Andersen.
Παρέστησαν, επίσης, ο πρώην Διευθυντής του Νορβηγικού Ινστιτούτου στην Αθήνα, ομότιμος καθηγητής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και διαπρεπής κλασικιστής Øivind Andersen, ο Ελβετός καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας Silvio Bär, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Ελληνικού Σχολείου στο Όσλο Νικόλαος Γαβριηλίδης και η Διευθύντρια του Ελληνικού Σχολείου (ΤΕΓ Όσλο) Βασιλική Παπαθεοδώρου, ο ιερέας εφημέριος της Ελληνικής Ορθόδοξης Ενορίας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Όσλο, π. Γεώργιος Κανακάρης, το προεδρείο και μέλη του Συλλόγου Ελλήνων Νορβηγίας, Ιωάννης Αλειφέρης, Πέτρος Αρβανιτίδης και Γεώργιος Μούγιος, η Πρόεδρος του Ελληνο-νορβηγικού Πολιτιστικού Συλλόγου Μαρλένε Φαλιέρας, ο πρώην κοινοβουλευτικός σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του κόμματος Høyre της Νορβηγίας και νυν επικεφαλής ειδήσεων του περιοδικού Minerva, Alexander Zlatanos Ibsen, καθώς και άλλοι διακεκριμένοι Νορβηγοί, Έλληνες και λοιποί επιφανείς προσκεκλημένοι.
Ο Πανηγυρικός λόγος της Πρέσβεως Άννας Κόρκα (μετάφραση από τα αγγλικά: Π. Παύλος)
Δεξίωση επί τη Εθνική Εορτή, Όσλο 25η Μαρτίου 2025
Εξοχότατε κύριε Υφυπουργέ των Εξωτερικών, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Αγαπητοί συμπατριώτες,
Με τιμά βαθύτατα η παρουσία σας σήμερα σε αυτή τη δεξίωση επί τη Εθνική Εορτή της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Η 25η Μαρτίου είναι η ημερομηνία έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας, το 1821. Ήταν ένας Πόλεμος Ανεξαρτησίας που μετά από εννέα χρόνια σκληρών αγώνων οδήγησε το 1830 μέσω του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου, στην ίδρυση του πρώτου Ελληνικού Κράτους στη σύγχρονη εποχή.
Κατά τη διάρκεια των 204 χρόνων που πέρασαν από εκείνη την ιστορική ημερομηνία, η Ελλάδα χρειάστηκε να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις, περιφερειακές και διεθνείς συγκρούσεις καθώς και εσωτερικά πολιτικά προβλήματα, που προκλήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από ξένες παρεμβάσεις και αρκετές οικονομικές κρίσεις.
Παρά τις προκλήσεις που αντιμετωπίσαμε και ξεπεράσαμε κατά τη διάρκεια της πολύχρονης ιστορίας μας, από τις αρχαίες ελληνικές πόλεις-κράτη και βασίλεια μέχρι την ίδρυση της σημερινής Ελληνικής Δημοκρατίας, εμείς οι Έλληνες είμαστε περήφανοι που κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χιλιετιών διατηρήσαμε τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την εθνική ταυτότητά μας και καταφέραμε να ζήσουμε ειρηνικά και σε μια δημοκρατική και ευημερούσα κοινωνία τα τελευταία τουλάχιστον 75 χρόνια.
Επιπλέον, είμαστε περήφανα μέλη τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του ΝΑΤΟ, αυτών των δύο πυλώνων ασφάλειας, δημοκρατίας και ευημερίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο και όχι μόνο.
Το Βασίλειο της Νορβηγίας κατέχει εξέχουσα θέση για την Ελληνική Δημοκρατία στο πλαίσιο της συνεργασίας με τους Ευρωπαίους συμμάχους και εταίρους μας. Μολονότι οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών μας εγκαθιδρύθηκαν το 1918, οι επαφές των δύο λαών μας εκτείνονται πιο πίσω στο χρόνο, σαφώς ήδη από τον τέταρτο αιώνα π.Χ., όταν Έλληνες θαλασσοπόροι και εξερευνητές με σημαντικότερο τον Πυθέα, έφτασαν στη δυτική ακτή της Νορβηγίας, ακόμη και στις ακτές της Ισλανδίας.
Ο Πυθέας περιέγραψε αυτές τις περιοχές και τον Αρκτικό Ωκεανό στις ταξιδιωτικές καταγραφές του, και ονόμασε αυτή την περιοχή Θούλη.
Οι ιστορικοί έχουν επισημάνει τις σχέσεις των Βίκινγκ με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, από τον 10ο έως τον 14ο αιώνα, τόσο στο πεδίο του εμπορίου όσο και των επιδρομών και εχθρικών ενεργειών.
Στη σύγχρονη εποχή η Ελλάδα και η Νορβηγία είναι σύμμαχοι πριν καν την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, από τότε που τα έθνη μας στάθηκαν δίπλα-δίπλα στον αγώνα κατά του ναζισμού και του φασισμού στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β´ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα και η Νορβηγία ανέπτυξαν ένα εκτεταμένο πλαίσιο συνεργασίας. Η συνεργασία μας στο ΝΑΤΟ ενισχύθηκε περαιτέρω μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν τα περισσότερα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ δεσμεύθηκαν να στηρίξουν την ουκρανική κυβέρνηση και τον ουκρανικό λαό στον αγώνα τους για ελευθερία, ανεξαρτησία και δημοκρατία.
Έχουμε επίσης στενή συνεργασία στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και εκτιμούμε τη συμβολή της Νορβηγίας σε διάφορα έργα στην Ελλάδα μέσω των EEA Grants. Ως αποτέλεσμα αυτού, βλέπουμε σημαντική αύξηση των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών και προγραμμάτων μεταξύ Νορβηγίας και Ελλάδας, καθώς και έργα συνεργασίας στους τομείς της ενέργειας και της πράσινης μετάβασης.
Η Ελλάδα και η Νορβηγία συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων ναυτιλιακών χωρών στον κόσμο. Οι Έλληνες και οι Νορβηγοί ήταν πάντα επιδέξιοι θαλασσοπόροι παλιών, εξερευνητές και έμποροι. Χαιρόμαστε πάντα όταν έχουμε την ευκαιρία να ενισχύσουμε τη συνεργασία μεταξύ της ελληνικής και της νορβηγικής ναυτιλιακής βιομηχανίας, τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο παγκόσμια κορυφαίων θεσμών, όπως η DNV, και εκτιμούμε τις άριστες σχέσεις με την ένωση Νορβηγών εφοπλιστών.
Σε ό,τι αφορά τις διμερείς εμπορικές μας σχέσεις, θεωρούμε ότι υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσής τους. Έχουν γίνει περισσότερα προς αυτή την κατεύθυνση κατά τα χρόνια της θητείας μου στο Όσλο.
Υπάρχει αυξημένο ελληνικό ενδιαφέρον για τις νορβηγικές ψηφιακές υπηρεσίες και τις νέες τεχνολογίες που θα ενισχύσουν επίσης την πράσινη μετάβαση σε διαφορετικούς βιομηχανικούς τομείς, ενώ λαμβάνουμε αυξανόμενο αριθμό ερωτήσεων ή επισκέψεων από επιχειρηματίες, νεοφυείς και εδραιωμένες επιχειρήσεις, που αναζητούν να εξερευνήσουν τις ευκαιρίες στη Νορβηγία.
Επιπλέον, παρατηρούμε αύξηση του ενδιαφέροντος για ελληνικά αγροτικά προϊόντα και βιολογικά τρόφιμα, στη νορβηγική αγορά. Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, είναι το γεγονός ότι είμαστε στην ευχάριστη θέση να υποδεχόμαστε μεγάλο αριθμό Νορβηγών επισκεπτών στην Ελλάδα, κάθε καλοκαίρι. Η Ελλάδα ήταν και παραμένει στην κορυφή των αγαπημένων προορισμών των Νορβηγών ταξιδιωτών. Εκτιμούμε την παρουσία τους και την αφοσίωσή τους.
Αν μου επιτρέπετε τώρα, θα ήθελα να απευθύνω μερικά λόγια στα ελληνικά, στους συμπατριώτες μου που είναι παρόντες σήμερα εδώ. Είναι εκπρόσωποι της ζωντανής ελληνικής κοινότητας που έχουν εγκατασταθεί στη Νορβηγία, και ενεργά μέλη της νορβηγικής κοινωνίας και ευδοκιμούν στα επαγγέλματά τους. Αποτελούν σταθερή γέφυρα επαφής μεταξύ των δύο λαών μας και συμβάλλουν τα μέγιστα στην αμοιβαία κατανόηση μας.
Αγαπητοί συμπατριώτες και συμπατριώτισσες,
Η παρουσίας σας σήμερα με τιμά ιδιαίτερα.
Χαίρομαι που ευρίσκεσθε εδώ ως εκπρόσωποι της δραστήριας και ακμάζουσας ελληνικής κοινότητας. Αποτελείτε τον σύνδεσμο μεταξύ Ελλάδος και Νορβηγίας. Με την παρουσία σας και τις δραστηριότητές σας τιμάτε την πατρίδα μας. Εύχομαι σε όλους σας Χρόνια Πολλά καταρχάς για την μεγάλη εορτή της Χριστιανοσύνης, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που εορτάζουμε σήμερα και βεβαίως Χρόνια Πολλά για την εθνική μας εορτή, ευημερία και ειρήνη στην πατρίδα μας και στους απανταχού συμπατριώτες μας, υγεία και κάθε καλό για τον καθένα σας.
Εξοχότατε, Αξιότιμοι προσκεκλημένοι,
Θα ήθελα για άλλη μια φορά να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα.
Ας κάνουμε μια πρόποση για την ευημερία των δύο εθνών μας και την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και του Βασιλείου της Νορβηγίας.
Και τώρα θα ήθελα να δώσω τον λόγο στη χορωδία ΑΡΚΑΔΙΑ υπό τη μαέστρο και συνθέτρια Μαριλένα Ζλατάνου. Είναι νορβηγική χορωδία που ειδικεύεται στην ελληνική χορωδιακή μουσική και θα ερμηνεύσει μερικά ελληνικά τραγούδια, που χρονολογούνται από την Αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα περνώντας φυσικά από τη βυζαντινή εποχή.
Δεδομένου ότι η 25η Μαρτίου είναι και η ημέρα μιας από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, έχουμε συμπεριλάβει στο πρόγραμμα έναν από τους πιο αναγνωρισμένους ύμνους της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής.
Ο Πανηγυρικός λόγος επί τη Εθνική Εορτή (αγγλιστί), από την Πρέσβυ της Ελλάδας στη Νορβηγία, κυρία Άννα Κόρκα. Ελληνική πρεσβευτική κατοικία στο Όσλο, Τρίτη 25 Μαρτίου 2025.
Χαιρετισμός του Νορβηγού Υφυπουργού Εξωτερικών EivindVanPetersson στη δεξίωση επί τη εθνική εορτή της Ελλάδας, Όσλο, 25 Μαρτίου 2025
Κυρίες και κύριοι,
Σας ευχαριστώ, σας ευχαριστώ πολύ, κυρία Πρέσβη, για την πρόσκληση να παρευρεθώ στον εορτασμό της Εθνικής Εορτής της Ελλάδας, εδώ σήμερα. «Χρόνια Πολλά Έλληνες»! Ζητώ συγγνώμη για την προφορά μου. Είμαι στην ευχάριστη θέση να πω ότι η Νορβηγία και η Ελλάδα έχουν μια θερμή σχέση ως στενοί σύμμαχοι και εταίροι. Και θα ήθελα να προσθέσω ότι η σχέση αυτή μεταξύ Ελλάδας και Νορβηγίας είναι ακόμη πιο σημαντική σε αυτούς τους ταχέως μεταβαλλόμενους και ανασφαλείς γεωπολιτικά καιρούς.
Είμαστε σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Είμαστε μέρος της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς και εταίροι στην ευημερία και την ασφάλεια της Ευρώπης. Μοιραζόμαστε κοινά εξωτερικά σύνορα μέσω της συνεργασίας Σένγκεν. Είμαστε και οι δύο χώρες έθνη ναυτικά με περήφανες ναυτικές παραδόσεις και ευρεία παρουσία στην παγκόσμια ναυτιλία. Έχουμε μακρά ιστορία συνεργασίας σε θαλάσσια ζητήματα και υπάρχουν αξιοσημείωτες δυνατότητες, ακόμη και για αυξημένη συνεργασία για την πράσινη ανάπτυξη των θαλάσσιων στόλων και βιομηχανιών μας.
Όπως γνωρίζουν και οι Έλληνες και οι Νορβηγοί, οι θάλασσες μεταξύ μας δεν μας χωρίζουν. Μας συνδέουν. Είμαστε επίσης στην ευχάριστη θέση να βλέπουμε τη σχέση μας να επεκτείνεται για να καλύψει την πράσινη μετάβαση, ιδιαίτερα στην υπεράκτια ανάπτυξη αιολικής ενέργειας καθώς και στη βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια.
Κυρία Πρέσβη, πέρυσι γιορτάσαμε την 30ή επέτειο της συμφωνίας μας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο με την Ευρωπαϊκή Ένωση, και αυτός είναι ένας ακρογωνιαίος λίθος και στη δική μας σχέση. Είμαστε στενά συνδεδεμένοι, απολαμβάνουμε τη συνεργασία μεταξύ ανθρώπων κάθε μέρα. Η Νορβηγία είναι περήφανη που έχει παράσχει περισσότερα από 250 εκατομμύρια ευρώ ως στήριξη στην Ελλάδα μέσω των Χορηγιών ΕΟΧ και η νέα επταετής συμφωνία με την Ελλάδα που αναπτύσσεται τώρα σε στενό διάλογο μεταξύ των κυβερνήσεών μας θα προσφέρει νέες μεγάλες ευκαιρίες για περαιτέρω συνεργασία, ιδίως στις πράσινες και γαλάζιες οικονομίες.
Κυρία Πρέσβη, η Ελλάδα έχει μια ξεχωριστή θέση στις καρδιές πολλών Νορβηγών, καθώς περισσότεροι από 400.000 Νορβηγοί επισκέπτονται την όμορφη χώρα σας κάθε χρόνο. Επιτρέψτε μου, επίσης, επί τη ευκαιρία να σας πω ένα μεγάλο ευχαριστώ και να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μας στον αυξανόμενο αριθμό Ελλήνων που αποφάσισαν να εγκατασταθούν και να εργαστούν εδώ στη Νορβηγία. Μερικοί από εσάς είστε εδώ σήμερα και η συνεισφορά σας κάνει τη Νορβηγία καλύτερη και ισχυρότερη.
Έχω κι ένα ανέκδοτο στοιχείο για να στηρίξω αυτόν τον ισχυρισμό. Πριν από δύο εβδομάδες, η κόρη μας επέστρεψε από το σχολείο και μας είπε ότι υπήρχε ένα νέο αγόρι στην τάξη. Δυσκολεύτηκε λίγο με την προφορά, αλλά καταλάβαμε ότι πρέπει να είναι ο Χρήστος. Πλέον έχουμε γνωρίσει και τους γονείς του. Πράγματι, κατάγονται από την Ελλάδα.
Και πράγματι, ανυπομονούμε να διευρύνουμε και να εμβαθύνουμε τη συνεργασία μας στο προσεχές διάστημα.
Για άλλη μια φορά, συγχαρητήρια και ευχές για μια υπέροχη γιορτή για την Εθνική σας Εορτή! Σας ευχαριστώ πολύ!
Ο Πρέσβης επί τιμή Βασίλειος Μπορνόβας, Πρέσβης της Ελλάδας στο Κίεβο (2019-2022).
Διαβάστε κατωτέρω ολόκληρη την ιστορική κι εφ᾽ όλης της ύλης συνέντευξη με τον Πρέσβη ε.τ. και πρώην Πρέσβη της Ελλάδας στο Κίεβο, Βασίλειο Μπορνόβα. Η συνέντευξη δόθηκε ανήμερα της συμπλήρωσης τριών χρόνων από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τον πόλεμο που ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022.Λόγω της έκτασής της η συνέντευξη δημοσιεύθηκε σε τέσσερα μέρη, τα πρώτα τρία στην Hellas Journal του Μιχάλη Ιγνατίου, και το τέταρτο μέρος στις Ανιχνεύσεις του Παντελή Σαββίδη με συντομευμένη εκδοχή αυτού στην εφημερίδα Δημοκρατία.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ: Κύριε Πρέσβη, κε Μπορνόβα, θα ήθελα να ξεκινήσουμε με την είδηση ότι ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντιμίρ Ζελένσκι δήλωσε ότι εάν πρόκειται για την ειρήνευση στην Ουκρανία αυτός προτίθεται ακόμη και να παραιτηθεί.
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Υπήρχε πάντοτε ένα modus vivendi μεταξύ Ζελένσκι, Ουκρανικής κυβέρνησης και ΗΠΑ. Από τα λεγόμενα του κυρίου Τραμπ φαίνεται ότι αυτό αλλάζει, καταργείται μονομερώς από τις ΗΠΑ και ο Ζελένσκι εκτίθεται απέναντι στον λαό του καθώς η εικόνα του κλονίζεται εν μέσω πολέμου.
Δεν ήταν η καλύτερη στιγμή για τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου καθώς η ουκρανική κοινωνία αποψιλώνεται από το καλύτερο έμψυχο υλικό της. Τώρα ο Ουκρανός πρόεδρος είναι αναγκασμένος να αναθεωρήσει τις βάσεις της πολιτικής του έναντι όχι μόνον των ΗΠΑ αλλά και της Ρωσίας. Να αναθεωρήσει την στρατηγική του, επιχειρώντας ίσως μία ηρωική έξοδο. Εξαιρετικά δύσκολη στιγμή για τον άνθρωπο που συγκέντρωσε τη συντριπτική πλειοψηφία της λαϊκής φωνής της χώρας του.
ΠΑΥΛΟΣ:Για να μείνουμε λίγο στο σημείο αυτό, πώς βλέπετε τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και κυρίως των χωρών οι οποίες πρωτοστατούν όλα αυτά τα χρόνια στο ζήτημα του Ουκρανικού, σε σχέση με το γεγονός ότι οι ΗΠΑ του Τραμπ όχι απλώς εξέφρασαν αλλά και έχουν ήδη ξεκινήσει μια συζήτηση με τη Ρωσία του Πούτιν – είχαμε τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών σε συνέντευξή του προχθές να λέει ότι, εμείς δεν μπορούμε να ασχολούμαστε με τον Ζελένσκι ο οποίος βγαίνει και μας προσβάλλει δημόσια.
Φαίνεται, δηλαδή, ότι υπάρχει ένα «άδειασμα» από την παρούσα ηγεσία. Ενώ, λοιπόν, Αμερική και Ρωσία προχωρούν μόνες τους στο ζήτημα της ειρήνευσης της Ουκρανίας, πώς βλέπετε την Ευρώπη η οποία συνεχίζει με δηλώσεις κορυφαίων ηγετών να λέει ότι θα στηρίξουμε την Ουκρανία, ότι η Ουκρανία δεν θα αφεθεί μόνης της; Και ο Έλληνας Πρωθυπουργός φυσικά δήλωσε το ίδιο προ ημερών αλλά και σήμερα πάλι απευθυνόμενος με τους ευρωπαίους ηγέτες στον Ζελένσκι.
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Είμαι της γνώμης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, απότοκο τούτο των πολλαπλών κρίσεων από τις οποίες διέρχεται τα τελευταία χρόνια. Είναι έτσι αναγκασμένη να υποτάσσεται στις δυνάμεις αδρανείας της που προ πολλού ορίζουν την πορεία της.
Στην προκειμένη περίπτωση, στις δυνάμεις που την οδήγησαν στην άκριτη στήριξη του προέδρου Ζελένσκι και την εμπλοκή του σε ένα πόλεμο ο οποίος του αποδεκατίζει τον λαό και καταστρέφει τον παραγωγικό ιστό της χώρας του.
Η ΕΕ είναι τώρα εξαιρετικά δύσκολο να απεγκλωβιστεί από αυτή την πολιτική, καθώς μάλιστα πάσχει από έλλειμμα οραματικών ηγετών με βούληση και προσωπικότητα. Πόσο μάλλον που την εποχή αυτή το όχημα της εξωτερικής πολιτικής της κατευθύνουν οι ηγέτες των Βαλτικών χωρών και της Πολωνίας.
Σημειωθήτω ότι οι αμερικανικές επιρροές στην κυβερνητική νομενκλατούρα των χωρών αυτών υπήρξαν καθοριστικές για τις αποφάσεις που ελήφθησαν σχετικά με την αντιμετώπιση της Ρωσίας.
Το υπόβαθρο της 24ης Φεβρουαρίου 2022
ΠΑΥΛΟΣ: Θέλω να αφήσουμε προς στιγμήν την τρέχουσα και κατάσταση και να πάρουμε το πράγμα από την αρχή. Ήσασταν ο άνθρωπος ο οποίος υπηρετούσε ως Πρέσβης της Ελλάδας στο Κίεβο πριν τον πόλεμο.
Γνωρίζατε και παρακολουθούσατε όλη αυτήν την ανάφλεξη σε όλα τα στάδιά της. Θα ήθελα να εστιάσουμε λίγο σε αυτό: πώς εσείς, που ενάμισι περίπου χρόνο πριν τη ρωσική «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» όπως την αποκαλεί η Μόσχα, είχατε σταλεί ως Πρέσβης της Ελλάδας στο Κίεβο παρακολουθήσατε όλο αυτό το σκηνικό; Ποιο είναι το ιστορικό και πώς φτάσαμε στην 24η Φεβρουαρίου του 2022;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Η πραγματικότητα είναι ότι η κρίση δεν ξεκινά την 24η Φεβρουαρίου, ούτε βέβαια τον τελευταίο χρόνο πριν το 2022, κατά τον οποίο τα ρωσικά στρατεύματα επιδίδονται σε στρατιωτικές ασκήσεις στα σύνορα με την Ουκρανία. Υπήρξαν μια σειρά από συνθήκες που προκάλεσαν την κρίση και τελικά τον πόλεμο.
Ευθύνες υπάρχουν και στις δύο πλευρές. Είναι σαφές ότι ο Ζελένσκι εξελέγη με σύνθημά του την εκτόνωση της κρίσης που σοβούσε, ήταν δε ο καταλληλότερος την εποχή εκείνη, καθώς καταγόταν από ρωσόφωνη περιοχή, είχε εντρυφήσει στη ρωσική κοινωνία, είχε συνεργαστεί επαγγελματικά με ρωσικές εταιρίες και γνώριζε σημαντικές προσωπικότητες από τον κόσμο της πολιτικής και της τέχνης.
Όμως, από ένα σημείο και πέρα αναγκάστηκε να ακολουθήσει τους ιέρακες της αμερικανικής πολιτικής σκηνής και τους εκπροσώπους τους στο ΝΑΤΟ. Οι λόγοι που μετεστράφη είναι πολλοί. Αλλά πιστεύω ότι τα εσωτερικά προβλήματα της χώρας ήταν τόσα πολλά και αλληλοεπικαλυπτόμενα που το ενδεχόμενο του πολέμου αποτελούσε μια κάποια λύση.
Μιλούμε λοιπόν για την απόλυτη διαφθορά στον τομέα της δικαιοσύνης, στις προμήθειες του Δημοσίου αλλά κυρίως του στρατού, στη διαχείριση των δανείων που χορηγούντο από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στη λειτουργία του κοινοβουλίου κτλ.
Ωστόσο, τον σημαντικότερο ρόλο έπαιζαν οι λεγόμενοι ολιγάρχες, που είχαν επιδοθεί στην συστηματική αφαίμαξη των ταμείων του δημοσίου και των τραπεζών, με αποτέλεσμα μια χώρα με σημαντικούς πλουτοπαραγωγικούς πόρους να βλέπει τους νέους κυρίως ανθρώπους της να προσφυγοποιούνται κατα κύματα, πολύ πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.
Εντύπωσή μου είναι ότι ένας από τους λόγους που τον οδήγησαν στην σκλήρυνση της στάσης του απέναντι στους Ρώσους ήταν και η προσπάθειά του να βάλλει μια τάξη στα εσωτερικά της χώρας του. Θα μπορούσαμε εδώ να προσθέσουμε και τη δύσκολη θέση στην οποία περιήλθε ο Ζελένσκι με αφορμή τη δημοσιοποίηση των Pandora Papers και τις αποκαλύψεις περί σημαντικών περιουσιακών στοιχείων αυτού και φίλων του σε εξωχώριες εταιρίες.
Δεύτερος, ίσως σημαντικός λόγος, μια ισχυρή εθνικιστική αντιπολίτευση που επεδίωκε να λύσει λογαριασμούς με τη Ρωσία από την εποχή της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση το 1941 που συνοδεύτηκε από την προσπάθεια διατύπωσης εθνικής ταυτότητας εκ μέρους μιας μερίδας των Ουκρανών, ακριβώς εκείνη την εποχή.
Τρίτος λόγος, οι αφόρητες πιέσεις που η κυβέρνηση Ζελένσκι δέχθηκε από την κυβέρνηση Μπάιντεν, κυρίως δε από το δίδυμο Πάγιατ και Νούλαντ, που είχε παλαιότερα διαχειριστεί με επιτυχία το πραξικόπημα κατά της ουκρανικής κυβέρνησης το 2014, καθώς και τον αμερικανό ΥΠΕΞ κύριο Μπλίνκεν με μακρά θητεία στα πράγματα της Ουκρανίας.
Έτσι, ήδη από τις αρχές του 2022 ο Ζελένσκι θέτει θέμα ένταξης της χώρας του στο ΝΑΤΟ καθώς και επιβολής προληπτικών κυρώσεων στη Ρωσία, αναφερόμενος κυρίως στον ρόλο του αγωγού Nord Stream 2 ως γεωπολιτικού όπλου της χώρας αυτής.
Η μη συμπερίληψη των πολυπληθών ρωσικών πληθυσμών της ανατολικής Ουκρανίας στο νομοσχέδιο περί αναγνώρισης αυτοχθόνων λαών – βασικά αναγνωρίζονται μόνο οι Τατάροι και ουδείς έτερος – ο προγραμματισμός για την διεξαγωγή εννέα πολυεθνικών ασκήσεων το 2022, σε συνδυασμό με τη μόνιμη παρουσία επί σειρά ετών βρετανικών και καναδικών δυνάμεων σε ουκρανικό έδαφος, η εμμονή των νατοϊκών δυνάμεων της Μαύρης Θάλασσας να επιβάλουν ένα νεοανακαλυφθέν δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης, η συμφωνία Ηνωμένου Βασιλείου και Ουκρανίας για τη δημιουργία εκεί δύο ναυτικών βάσεων, η μία στην Αζοφική, καθώς και η οργάνωση και λειτουργία του ουκρανικού στρατού πάνω στα νατοϊκά πρότυπα με παροχή των απαραίτητων πιστώσεων και μέσων, αποτέλεσαν επίσης στοιχεία που συγκρατήθηκαν με ανησυχία από τη ρωσική πλευρά.
Τέλος, η αποτυχία της εφαρμογής των συμφωνιών του Μινσκ με ευθύνη ενδεχομένως και των δύο πλευρών, κυρίως όμως η επεξεργασία νομοθετήματος, από ουκρανικής πλευράς, σχετικά με την πολιτική που θα εφαρμοζόταν στις περιοχές του Ντονμπάς κατά τη μεταβατική περίοδο καθώς και η διαφωνία που προέκυψε για τη διενέργεια εκλογών πριν ή μετά την ανάληψη του ελέγχου της περιοχής από τους Ουκρανούς,δημιούργησε αγεφύρωτο χάσμα στις απόψεις των δύο πλευρών.
Ένα ζήτημα, επίσης, που περιήλθε στην αντίληψή μου, αφορούσε στη χρησιμοποίηση απόρρητων στοιχείων που έστελναν οι παρατηρητές του Οργανισμού για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), σχετικά με τις θέσεις των όπλων που ευρίσκοντο στη ρωσική πλευρά της γραμμής επαφής στην ανατολική Ουκρανία. Επειδή οι συγκεκριμένες θέσεις βάλλονταν αμέσως από ουκρανικά πυρά, ήταν προφανές ότι οι εκθέσεις των παρατηρητών περνούσαν πρώτα από τις ουκρανικές υπηρεσίες.
Το πρόβλημα ήταν ότι οι Ρώσοι απαντούσαν και οι πρώτοι που υφίσταντο τις συνέπειες ήσαν οι Έλληνες που κατεξοχήν κατοικούσαν στα χωριά της γραμμής επαφής. Αποτέλεσμα τούτου ήταν ότι τα χωριά που επισκέφθηκα τον Αύγουστο του 2021 ήσαν σχεδόν έρημα, επικρατούσε ο φόβος των ρωσικών απαντήσεων στα ουκρανικά πυρά, ενώ υπήρχαν και σοβαρότατα προβλήματα με τους Ουκρανούς στρατιωτικούς, οι οποίοι προήρχοντο από τη δυτική Ουκρανία και αντιμετωπίζονταν με μεγάλη επιφύλαξη από τους ρωσόφωνους Έλληνες κατοίκους τους.
Ζητήματα που δημιουργούσαν ένταση μεταξύ ρωσοφώνων και ουκρανικών αρχών στην ανατολική Ουκρανία ήσαν επίσης εκείνα που αφορούσαν στην υποχρεωτική διδασκαλία και χρήση της ουκρανικής, την αποθάρρυνση της ομιλίας της ρωσικής σε περιοχές που ήταν απολύτως ρωσόφωνες κτλ. Δεν νομίζω ότι η Ουκρανία ενδιαφέρθηκε ποτέ να αντιμετωπίσει με ψυχραιμία το πρόβλημα αυτό.
Αλλά και πάλι, το σοβαρότερο ζήτημα που απασχολούσε διαχρονικά τους Ρώσους ήταν το ενδεχόμενο ένταξης της Ουκρανίας στους νατοϊκούς μηχανισμούς και το 2021 ήταν περισσότερο από προφανές ότι αυτή ήταν η πορεία των πραγμάτων, παρά τις επανειλημμένες ρωσικές προειδοποιήσεις.
Πιστεύω ότι επιστέγασμα όλων αυτών αλλά και είδος υστάτης προειδοποίησης αποτέλεσε η επιστολή Λαβρώφ, ένα μήνα περίπου πριν από την εισβολή, με την οποία, απευθυνόμενος στους ευρωπαίους συναδέλφους του, ο ρώσος ΥΠΕΞ επικαλούμενος τα κείμενα του ΟΑΣΕ, κυρίως των συναντήσεων κορυφής της Αστάνα και της Κωσταντινούπολης, εξηγούσε ότι η Ρωσία είχε κινηθεί επί δεκαετίες στην οδό της διπλωματίας και απαιτούσε από τους γείτονές της, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ να μην ενισχύουν περαιτέρω τη δική τους ασφάλεια εις βάρος της ασφάλειας άλλων κρατών, επί τη βάσει της δέσμευσης που είχαν προ πολλού αναλάβει για μια και αδιαίρετη μεταξύ τους ασφάλεια.
Κατ᾽ ουσίαν, η επιστολή αυτή αποτελούσε σαφή προειδοποίηση για την ανάπτυξη των νατοϊκών δυνατοτήτων και δυνάμεων στα σύνορα της Ρωσίας από τις χώρες της ΕΕ. Η επιστολή δεν απαντήθηκε από τους επί μέρους υπουργούς της ΕΕ.
Με πολύ λίγα λόγια, ο κύριος Λαβρώφ εξηγούσε ότι η Ρωσία δεν ήταν πρόθυμη να δεχθεί την αποδόμηση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας που είχε στοιχειοθετηθεί μετά το 1990. Όμως, τούτα είναι πλέον γνωστά σε όλους και έχουν κοστίσει πανάκριβα, όχι μόνο στις αντιμαχόμενες χώρες αλλά και στις ευρωπαϊκές χώρες και κοινωνίες.
ΠΑΥΛΟΣ: Άρα, λέτε ότι υπήρχε μια ενεργός εμπλοκή πριν την έναρξη του πολέμου, από μεγάλες δυτικές χώρες. Και αυτό φαίνεται ότι συνάδει και με μια δήλωση την οποία είχε κάνει σε ανύποπτο χρόνο ο τότε εκπρόσωπος του αμερικανικού Πενταγώνου Κίρμπυ, ο οποίος είχε δηλώσει ότι «οι Ρώσοι ετοίμαζαν αυτόν τον πόλεμο για πολλά χρόνια, γι᾽ αυτό και εμείς προετοιμάζαμε την Ουκρανία για να μπορέσει να αμυνθεί».
Και άρα, το αφήγημα της τότε αμερικανικής ηγεσίας – να το προσδιορίσουμε από το Μεϊντάν και ένθεν; από την άφιξη του κυρίου Πάιατ στην αμερικανική πρεσβεία στο Κίεβο; – ήταν ότι όλη η στήριξη που παρείχαν οι ΗΠΑ στην Ουκρανία αφορούσε στην προετοιμασία ενός κατ᾽ ουσίαν προεξαγγελθέντος πολέμου. Τον οποίο όμως εσείς λέτε ότι η Ρωσία ουδέποτε είχε προγραμματίσει!
Το ΝΑΤΟ στο υπογάστριο της Ρωσίας
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Η βεβιασμένη ένταξη στο ΝΑΤΟ των βαλκανικών και βαλτικών χωρών, η οποία παρακολούθησε την ένταξή τους στην ΕΕ, εκτός του ότι ενίσχυσε τις φυγόκεντρες δυνάμεις εντός Ευρώπης και εξασθένησε τη θέση των πλέον αδύναμων, και της Ελλάδας,νομίζω ότι αποδυνάμωσε την Ευρώπη στο σύνολό της και την κατέστησε δέσμια φαντασιακών απειλών που τελικά κατήντησαν αυτοεκπληρούμενες προφητείες.
Επί του προκειμένου, πιστεύω ότι καταλυτικός ήταν ο ρόλος των ΗΠΑ, ήταν δε τόσο προφανώς ανορθολογικός και εκτός πραγματικότητας, ώστε χρειάστηκε μια απλή κυβερνητική αλλαγή στις ΗΠΑ, για να αναθεωρηθεί με συνοπτικές διαδικασίες μια πολιτική που καλλιεργήθηκε επί δεκαετίες από τους σημαντικότερους ακαδημαϊκούς, στρατιωτικούς και πολιτικούς.
Η πραγματικότητα είναι ότι τα τελευταία χρόνια γίνονταν συνεχώς νατοϊκές ασκήσεις, τόσο στη Μαύρη Θάλασσα όσο και στην Ουκρανία, στις οποίες συμμετείχε το σύνολο περίπου των νατοϊκών κρατών. Αυτό σημαίνει ότι υπήρχαν πάντα στην περιοχή στρατεύματα και της Βρετανίας και του Καναδά. Οπωσδήποτε πρέπει να υπήρχαν και άλλα στρατεύματα, και φυσικά των Βαλτικών χωρών.
Σημαίνει ότι ο ουκρανικός στρατός οργανωνόταν σύμφωνα με τα νατοϊκά πρότυπα και ότι, κατά συνέπεια, υπήρχε μια πολύ σοβαρή προετοιμασία από πλευράς του ουκρανικού στρατού για ένταξη στο ΝΑΤΟ, μια προετοιμασία ταύτισης και συνύπαρξης, συλλειτουργίας και διαλειτουργικότητας με τα νατοϊκά στρατεύματα της περιοχής, με τις νατοϊκές χώρες.
Βεβαίως, εδώ υπάρχει το ζήτημα του αυγού και της κότας. Δηλαδή, ποιος δημιουργεί ποιο επεισόδιο ή ποια αφορμή για την έναρξη ενός πολέμου. Η πραγματικότητα είναι ότι αυτό που η Ρωσία έθετε ως σοβαρό ζήτημα σε πάρα πολλές περιπτώσεις ήταν το γεγονός ότι, παρά τις υποσχέσεις που είχε πάρει στη δεκαετία του ᾽90, έβλεπε ότι περιβαλλόταν πλέον από χώρες οι οποίες εντάσσονταν στο ΝΑΤΟ, και κάποιες από αυτές διέθεταν και αμερικανικά στρατεύματα και αμερικανικά οπλικά συστήματα.
Ήτανε κάτι που δυσκολευόταν να δεχθεί, κατά λογικό τρόπο. Πράγμα το οποίο φαίνεται καθαρά σαφέστατα στην επιστολή του Λαβρόφ προς τους Ευρωπαίους συναδέλφους του.
ΠΑΥΛΟΣ: Προς επίρρωση αυτού που είπατε για την επιστολή Λαβρώφ, να θυμίσουμε ότι ένα από τα στοιχεία τα οποία ο Ρώσος ΥΠΕΞ φέρεται να ζήτησε στη συνάντησή του στο Ριάντ με τον Αμερικανό ομόλογό του Ρούμπιο, ήταν ακριβώς η τήρηση της υπόσχεσης που είχαν λάβει οι Ρώσοι από τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Baker, με επιστολή του από 1990, όταν ο ίδιος ο Μπέικερ είχε πει ότι «γνωρίζουμε τις ανησυχίες της Ρωσίας και θα πρέπει να γίνει σεβαστό το να μην υπάρξει επέκταση».
Αυτό ήταν κάτι που και ο ίδιος ο Χένρυ Κίσσινγκερ είχε επισημάνει λίγο πριν το Μεϊντάν με άρθρο του στη New York Times. Αυτό σημαίνει ότι στην Αμερική υπήρχαν άνθρωποι ενήμεροι των ανησυχιών της Ρωσίας, τουλάχιστον σε επίπεδο γεωστρατηγικό και γεωπολιτικό.
Το ερώτημα όμως είναι: είναι μόνον το γεωπολιτικό κομμάτι που ώθησε στην κατάσταση αυτή; Γιατί αν κρίνουμε εκ των υστέρων, μια βασική παράμετρος στο deal που επιχειρεί ο Τραμπ με τον Ζελένσκι είναι ο ορυκτός πλούτος της Ουκρανίας.
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Η Ουκρανία θα μπορούσε να είχε οργανωθεί σαν χώρα, αναπτύξει την οικονομία της και αξιοποιήσει τους πόρους της εδώ και πολλά χρόνια. Δεν της επετράπη κάτι τέτοιο από την οργάνωση της εξουσίας και από τον οικονομικό ανταγωνισμό των ολιγαρχών, όπως ήδη αναφέραμε. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να παραμένει η παραγωγική δομή της Ουκρανίας προσηλωμένη στον γεωργικό τομέα αφενός, και σε ένα βιομηχανικό τομέα που ήταν αυτός προσανατολισμένος κυρίως σε οπλικά συστήματα, αφετέρου.
Πέραν τούτων, τα οποία αμφότερα ήταν προβληματικά σαν τομείς, δεν έβλεπες κάτι άλλο να αναπτύσσεται. Διότι υπήρχε τεράστια διαφθορά σε όλα τα επίπεδα, στα πολιτικά κόμματα, στην κυβέρνηση και κυρίως στο ουκρανικό κοινοβούλιο, όπως είπαμε. Αυτά εμπόδισαν την ανάπτυξή της και κυρίως τη λήψη ψύχραιμων πολιτικών αποφάσεων και σε ό,τι αφορούσε τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ, τις ΗΠΑ και τις ευρωπαϊκές χώρες.
Η πραγματικότητα είναι ότι αν η Ουκρανία είχε μια καλύτερη διακυβέρνηση – και μιλώ όχι μόνο για την περίοδο Ζελένσκι αλλά και προ αυτού, καθώς και μια πιο ψύχραιμη πολιτική στα ζητήματα αυτά – δεν θα είχαμε φτάσει στο σήμερα. Η σημερινή κατάσταση ουσιαστικά έχει καταστρέψει τη χώρα. Η Ουκρανία είναι πλέον κατεστραμμένη χώρα σε πολύ μεγάλο βαθμό με διαλυμένη παραγωγική βάση. Και κυρίως, έχει χάσει το σημαντικότερο και ουσιαστικότερο τμήμα του πληθυσμού της.
Τί μπορεί να γίνει; Δυστυχώς, ο Τραμπ έρχεται τη χειρότερη στιγμή για να ζητήσει με τον δικό του συναλλακτικό τρόπο αυτά που, κατά τη γνώμη του, του οφείλονται. Ο Τραμπ δεν λειτουργεί ιδεολογικά όπως λειτουργούσαν οι προκάτοχοί του, αλλά συναλλακτικά. Πιστεύει ότι έχει δώσει πάρα πολλά στην Ουκρανία, δεν εξετάζει τις σκοπιμότητες των ουκρανο–αμερικανικών σχέσεων επί προκατόχων του, επί Μπάιντεν. Αυτά δεν τον ενδιαφέρουν.
Τον ενδιαφέρει πώς θα πάρει πίσω τα χρήματά του. Το οποίο είναι εντυπωσιακό. Οι αναγωγές είναι πολύ ενδιαφέρουσες και πολύ παλαιότερες. Στην περίπτωση αυτή μπορούμε να αναχθούμε στον Θουκυδίδη και να μιλήσουμε για την ισχύ, για τη δύναμη του ισχυρού, για τη δυνατότητα του ισχυροτέρου να επιβάλει τις απόψεις του στον ασθενέστερο με κάθε τρόπο και δίχως προϋποθέσεις.
Αυτή τη στιγμή βλέπουμε ένα Τραμπ να μη θέτει καμία απολύτως προϋπόθεση στην Ουκρανία. Ζητά πλήρη παράδοση των φυσικών της πόρων, των ορυκτών της πόρων, μέχρις ότου αποπληρωθεί το κατά τη γνώμη του τεράστιο χρέος προς τις ΗΠΑ. Η πραγματικότητα είναι ότι το χρέος ήταν δωρεά, ήτανε παροχή των ΗΠΑ προς την Ουκρανία.
Δεν μου προκύπτει ότι έχουν υπογραφεί δανειακές συμβάσεις. Ωστόσο, είναι παροχές που ξεκινούν αμέσως μετά το 2014. Όταν ο Τραμπ μιλάει για 500 δισεκατομμύρια δολάρια λαμβάνει υπόψη του πιθανότατα τις παροχές που δόθηκαν από τις ΗΠΑ από την εποχή εκείνη, που μπορεί όντως να φτάνουν στα ποσά αυτά.
Κοινωνία και Εκκλησία στην Ουκρανία
ΠΑΥΛΟΣ: Πριν έρθω στο δια ταύτα και στο πώς η Ελλάδα έχει τοποθετηθεί σε όλη αυτήν την κατάσταση αυτά τα τρία χρόνια, θα ήθελα να σας ρωτήσω, επειδή ζήσατε σε αυτή τη χώρα. Έχουμε ένα λαό ο οποίος είναι ουκρανικός από την αρχαιότητα; Είναι ρωσικής καταγωγής; Και σε τί βαθμό αυτές οι εσωτερικές τάσεις μέσα στην ουκρανική κοινωνία πιστεύετε ότι έχουν σημασία στην επόμενη ημέρα της Ουκρανίας;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Η επόμενη ημέρα της Ουκρανίας απαιτεί πριν από όλα ένα στέρεο κρατικό μηχανισμό, αδέκαστους κρατικούς υπαλλήλους και δικαστές, πολιτικούς χωρίς προσωπικές ατζέντες, συζήτηση για όποιο ρόλο θα μπορούσαν να παίξουν οι ολιγάρχες, κυρίως όμως επιστροφή του μεγαλύτερου τμήματος του ενεργού πληθυσμού της χώρας που μετανάστευσε είτε πριν είτε μετά τον πόλεμο. Και τους υπολογίζω σε αρκετά εκατομμύρια, πιθανότατα στο μισό περίπου του πληθυσμού.
Ένα πολύ μεγάλο τμήμα των Ουκρανών κατέφυγε στη Ρωσία, κυρίως προερχόμενοι από τις ανατολικές επαρχίες. Ένα τμήμα επίσης, πιθανώς τρία με τέσσερα εκατομμύρια από τη δυτική Ουκρανία κυρίως, κατέφυγαν στην Πολωνία. Λόγω δε κοινών γλωσσικών και κοινωνικών καταβολών έχουν ήδη σε μεγάλο βαθμό ενταχθεί στην πολωνική κοινωνία, συμβάλλοντας όχι μόνο στην ανάπτυξη της χώρας, λόγω και του υψηλού μορφωτικού επιπέδου τους, αλλά και στην ενίσχυση του δημογραφικού της προφίλ. Επίσης, οι Ούγγροι της Ουκρανίας ενισχύουν ακόμα περισσότερο τους οικονομικούς και εκπαιδευτικούς δεσμούς τους με την Ουγγαρία, μεταναστεύουν ευκολότερα, ενώ και τα συνοριακά σημεία διέλευσης έχουν αυξηθεί.
Οι φυγόκεντρες δυνάμεις που υφίστανται στη χώρα αναπτύχθηκαν περαιτέρω λόγω του πολέμου, είναι δε χαρακτηριστικές οι δηλώσεις Ζελένσκι, λίγο πριν ξεκινήσουν οι εχθροπραξίες, ότι το Χάρκοβο «θα μπορούσε να καταληφθεί από τις ρωσικές δυνάμεις διότι η περιοχή έχει ιστορικούς οικογενειακούς δεσμούς με την Ρωσία».
Έτερο χαρακτηριστικό παράδειγμα της επιφυλακτικότητας έναντι της ρωσοφώνου συνιστώσας του πληθυσμού αποτέλεσε, λίγο πριν από τον πόλεμο, η προειδοποίηση του Ουκρανού Υπουργού Άμυνας «να μην διανοηθούν να ενταχθούν στις δυνάμεις της εθνοφυλακής εάν έχουν άλλους σκοπούς».
Στην Ουκρανία ομιλούνται δύο γλώσσες και κατανοούνται εξίσου από όλους. Ήταν σύνηθες να ξεκινά μία συζήτηση στα ουκρανικά και να καταλήγει στα ρωσικά, ή ακόμα να ομιλεί έκαστος των συνομιλητών τη δική του γλώσσα και να συνεννοούνται περίφημα. Τώρα αυτά έχουν τελειώσει.
Πριν από τον πόλεμο η ρωσική λογοτεχνία και βιβλιογραφία κυριαρχούσε στα ουκρανικά βιβλιοπωλεία. Αυτό τώρα σταμάτησε. Έχω την εντύπωση ότι ο πόλεμος οδήγησε και σε μία αθέλητη εθνική εκκαθάριση: οι ρωσόφωνοι μετακινήθηκαν προς την ανατολική πλευρά καθώς και προς την Ρωσία.
Ουκρανία και Οικουμενικό Πατριαρχείο
ΠΑΥΛΟΣ: Πώς αξιολογείτε τη χορήγηση Αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στην Εκκλησία της Ουκρανίας;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Γενικώς, η επιφυλακτικότητα που αναπτύχθηκε μετά τα γεγονότα του 2014, βάθυνε ακόμα περισσότερο το χάσμα μεταξύ ανατολικής και δυτικής Ουκρανίας καθώς και το χάσμα μεταξύ της Εκκλησίας της Ουκρανίας, που πρόσκειται στο Ρωσικό Πατριαρχείο, και της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ουκρανίας.
Επ᾽ αυτού οφείλω να ομολογήσω ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν φαίνεται να ζήτησε ποτέ τη γνώμη της Ελλάδας όταν αποφάσισε να ευλογήσει μία καινούργια ουκρανική εκκλησία. Διότι η δημιουργία της Αυτοκέφαλου Εκκλησίας είχε τα σοβαρά παρεπόμενά της, κυρίως δε τον περαιτέρω διχασμό μιας ήδη πολωμένης κοινωνίας. Ο διχασμός αυτός συνέπεσε με τα όρια μεταξύ ουκρανόφωνων και ρωσόφωνων, όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και κοινωνικά.
Οφείλω εδώ να επισημάνω ότι η Αυτοκεφαλία οδήγησε σε συγκρούσεις μέσα στο ποίμνιο, σε βίαιη υφαρπαγή εκκλησιαστικών ακινήτων από την ουκρανική αστυνομία, σε εκδίωξη ιερέων και αρχιερέων και σε ανάδειξη μιας νέας Εκκλησίας που δημιουργήθηκε προφανώς για να εξυπηρετήσει πολλαπλούς ρόλους:
Οι προσπάθειες για την ανάδειξη και εμπέδωση της νέας αυτής Εκκλησίας ενισχύθηκαν εν πολλοίς από την USAID με διοργάνωση πληθώρας εκδηλώσεων, ενοικίαση διαφημιστικών πανώ και ραδιοτηλεοπτικού χρόνου.
Οφείλω επίσης να παρατηρήσω ότι οι κληρικοί της νέας αυτής Εκκλησίας είχαν ελλειπτική θεολογική μόρφωση, αγνοώντας οι περισσότεροι τους Πατέρες της Εκκλησίας, καθώς αγνοούσαν, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, την ελληνική γλώσσα σε αντίθεση με τους «αντιπάλους» τους, η πλειοψηφία των οποίων είχε εδραία θεολογική μόρφωση, γνώση της Ελλάδας και της γλώσσας μας. Τώρα, όλα τούτα αποτελούν παρελθόν.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης όφειλε, πιστεύω, να μελετήσει όλες τις πτυχές του προβλήματος και ευκαιρία του εδόθη να καταλάβει το μέγεθος του διχασμού, όταν, ερχόμενος να λάβει μέρος στις εορτές της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, έγινε μάρτυρας της παρουσίας χιλιάδων σιωπηλών διαδηλωτών καθόλη τη διαδρομή των δεκάδων χιλιομέτρων από το αεροδρόμιο μέχρι το Κίεβο.
Παρά ταύτα, έγινε δεκτός με τιμές αρχηγού κράτους, παρέστη στη στρατιωτική παρέλαση, στην οποία συμμετείχαν πληθώρα νατοϊκών στρατευμάτων από δέκα τουλάχιστον χώρες, έλαβε μέρος σε εκδηλώσεις βετεράνων του 2014 και, εν ολίγοις, συνέβαλε στην εξυπηρέτηση ενός εθνικού αφηγήματος το οποίο έθεσε εκτός ένα μεγάλο τμήμα του ουκρανικού λαού.
Το ζήτημα της Κριμαίας
Ένα δεύτερο άξιο λόγου στοιχείο που συγκρατώ είναι το ζήτημα της Κριμαίας. Είναι γνωστό ότι επί προεδρίας Ζελένσκι δημιουργήθηκε ένα φόρουμ, η «πλατφόρμα της Κριμαίας» που αποσκοπούσε αποκλειστικά στην εμπλοκή όσον το δυνατόν περισσότερων χωρών σε μια διαδικασία με τελικό στόχο την απελευθέρωση της περιοχής, την «αποκατοχοποίησή» της.
Και είναι γνωστό ότι η διαδικασία αυτή είχε αρχίσει αμέσως μετά την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία, με πρώτη ενέργεια από πλευράς Ουκρανίας τη διακοπή παροχής νερού για ύδρευση και άρδευση από τον Δνείπερο. Η ενέργεια αυτή στρεφόταν ουσιαστικά κατά του ίδιου του «υπό κατοχή» λαού της!
Επειδή η κατάσταση στην Κριμαία ήταν πάντα περίπλοκη, πολύ πριν από τη δημιουργία της ανεξάρτητης Ουκρανίας, με πλειοψηφούν κατά πολύ το ρωσικό στοιχείο στη σύνθεση του πληθυσμού της, η Ουκρανία αποφάσισε να εργαλειοποιήσει τον Ταταρικό πληθυσμό.
Και τούτο για δύο λόγους: Οι Τάταροι της Κριμαίας διεκδικούσαν την αυτονομία τους, πριν ακόμα περιέλθει η χερσόνησος στη Ρωσία. Παραμένουν έτσι απρόβλεπτος παράγοντας για τους διοικούντες την Κριμαία.Το σημαντικότερο, διατηρούν ιστορικούς δεσμούς με την Τουρκία, στην οποία κατοικούν μερικά εκατομμύρια ομογενών τους.
Κατ´ουσίαν, προτεραιοποιώντας η Ουκρανία το ζήτημα των Τατάρων στην περίφημη «Πλατφόρμα», ενέπλεκε πρωταρχικά την Τουρκία και κατόπιν το σύνολο των συμμετεχουσών χωρών, δυτικών κυρίως, στο αφήγημα της απελευθέρωσης της Κριμαίας μέσω του Ταταρικού πληθυσμού, και αποδίδοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στους προστάτες και ομογενείς τους, δηλαδή στους Τούρκους.
Οι Τούρκοι από την πλευρά τους, έσπευσαν να αποδεχτούν τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, ενισχύοντας τη θέση τους στην περιοχή και τον ρόλο τους στη διένεξη μέσω των Τατάρων ομογενών τους.
Εντυπωσιακό ήταν ότι το Κίεβο δεν επικαλέστηκε ποτέ την τύχη των ολιγάριθμων Ουκρανών κατοίκων της Κριμαίας, οι οποίοι, αντιθέτως, έβλεπαν να επισκιάζονται από τους τουρκογενείς συντοπίτες τους. Σημειώνω τέλος, ότι ως ανταμοιβή για τη μεσολάβησή τους αυτή, οι Τούρκοι δέχθηκαν με μεγάλη ικανοποίηση τον ουκρανικό νόμο που αναγνώριζε ως μόνο αυτόχθονα λαό στην Ουκρανία τους Τατάρους, εξαιρώντας τις λοιπές εθνικές ομάδες, μεταξύ των οποίων Ρώσους, Έλληνες, Γερμανούς κτλ.
Τουρκική επιρροή στην Ουκρανία
ΠΑΥΛΟΣ: Πού αποδίδετε το γεγονός ότι η Ουκρανία προέβαλε το Ταταρικό αφήγημα εις βάρος των ίδιων των πολιτών της;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Αυτό το αποδίδω στην πάρα πολύ σημαντική επιρροή της Τουρκίας στα πράγματα της Ουκρανίας. Οι σχέσεις Ουκρανίας και Τουρκίας είναι ιστορικές. Ανάγονται στον 16ο–17ο–18ο αιώνα, στην ιστορία των Κοζάκων, στις σχέσεις των Κοζάκων με τους Οθωμανούς.
Η διασύνδεσή τους με τους τουρκόφωνους και τους Οθωμανούς, η διασύνδεση των Κοζάκων, ήταν πάρα πολύ σημαντική. Και αυτό πέρασε και στα σημερινά πολιτικά ήθη της χώρας. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να υπογραφούν δεκάδες συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας της Τουρκίας με την Ουκρανία και να μονοπωληθεί η Κριμαία και το αφήγημά της από τους Τούρκους.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας είναι Τατάρος, η Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας είναι επίσης Τατάρα με εξαιρετικές σχέσεις με την Τουρκία.
Όπως, επίσης, και το γεγονός ότι έπαιξαν τεράστιο ρόλο στην είσοδο της τουρκικής οικονομίας οι Αζέροι, οι οποίοι όπου και να τους ρωτήσεις σου λένε, «ναι, δύο κράτη, αλλά ένα έθνος». Είναι σαφές ότι ταυτίζονται με την Τουρκία και ότι τουλάχιστον μέχρι τον πόλεμο – μετά δεν γνωρίζω – οι εταιρείες ήταν μεικτές, αζερικές και τουρκικές, και οι Αζέροι πάντα άνοιγαν τον δρόμο, ως πιο Καυκάσιοι, στις τουρκικές επιχειρήσεις.
Άρα λοιπόν, η αζεροτουρκική συνεργασία στην Κριμαία απέδωσε καρπούς. Υπογράφηκαν συμφωνίες, οι μεγαλύτερες τεχνικές εταιρείες ανήκαν στην κατηγορία αυτή, όπως και οι μεγαλύτερες εμπορικές εταιρείες. Δεν ξέρω τώρα τί γίνεται. Βεβαίως, το σοβαρότερο όλων είναι ότι η Ελλάδα δεν έπαιξε κάποιο ρόλο σε όλα αυτά.
Επιπλέον, και για να γίνει κατανοητή η στενή σχέση της Τουρκίας με την Ουκρανία, σημειώνω την επίσκεψη Ερντογάν στο Κίεβο είκοσι μόλις ημέρες πριν από την έναρξη του πολέμου, και την υπογραφή μεγάλου αριθμού συμφωνιών στους τομείς άμυνας, υψηλών τεχνολογιών, αεροναυτικής και διαστήματος, συμπαραγωγής κινητήρων για ελικόπτερα και άρματα μάχης και φυσικά των bayraktar. Σημειωθήτω ότι η Τουρκία έχει ήδη κατασκευάσει τις πρώτες δύο ουκρανικές κορβέτες ADA.
Η Ελλάδα στη «σωστή πλευρά της ιστορίας»
ΠΑΥΛΟΣ: Κύριε Μπορνόβα, είστε ο Πρέσβης της Ελλάδας πριν και κατά την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση», τον πόλεμο, στην Ουκρανία με τον ιστορικό Ελληνισμό της Αζοφικής, της Κριμαίας, της Οδησσού, που δεν ξέρουμε ακόμη ποια είναι η μοίρα του στην επόμενη μέρα. Ταυτόχρονα, είστε και το μάτι της Ελλάδας στο Κίεβο σε σχέση με όλα αυτά που περιγράψατε, τα οποία έχουν άμεση σημασία τώρα που συζητάμε. Προ ημερών ήταν ο Ζελένσκι στον Ερντογάν και προς επίρρωση αυτού που είπατε για τη μακραίωνη στρατηγική και ιστορική σχέση της Τουρκίας με τους Ουκρανούς, εξέφραζε στον Τούρκο πρόεδρο ευχαριστίες και ευγνωμοσύνη, ζητώντας του να μεσολαβήσει στον Πούτιν για μια καλύτερη συνθήκη ειρήνευσης.
Η Ελλάδα, όμως, σε τί βαθμό τα έλαβε υπόψιν όλα αυτά; Ως πολύπειρος διπλωμάτης καριέρας, σαφώς όσα μας λέτε εδώ τα είχατε διατυπώσει αρμοδίως στην Υπηρεσία σας. Είδαμε τον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών τότε, τον κύριο Δένδια, να πηγαίνει στην Ουκρανία και να εκφράζει λόγους στήριξης του Ελληνισμού. Ακούσαμε τον Πρωθυπουργό, τον κύριο Μητσοτάκη, να μιλάει για αναστήλωση του νοσοκομείου της Μαριούπολης. Τελικά, η Ελλάδα τί πέτυχε με τη «σωστή πλευρά της ιστορίας»; Τί εξασφάλισε; Τί κέρδισε;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Το ελληνικό ΥΠΕΞ γνώριζε από την πρώτη στιγμή με πληρότητα και σαφήνεια το ιστορικό των ουκρανοτουρκικών σχέσεων, τους ιδιαίτερους δεσμούς που οι δύο χώρες διατηρούσαν ήδη από τη δεκαετία του ᾽90, αλλά και τους ιστορικούς και εν μέρει συγγενικούς δεσμούς που ένωναν τους δύο λαούς. Δεν ήταν, φυσικά, μόνον η πλατφόρμα της Κριμαίας προνομιακός χώρος του τουρκικού ΥΠΕΞ.
Προηγήθηκε ο σημαντικός ρόλος της Ουκρανίας στον πρώτο αρμενο–αζερικό πόλεμο, μέσω της αποστολής στην αζέρικη πλευρά σημαντικών ποσοτήτων όπλων και πυρομαχικών από τα ουκρανικά αποθέματα. Ακολούθησαν σαφείς δηλώσεις των Ουκρανών αξιωματούχων, όπως του Υφυπουργού Εξωτερικών Vasyl Bodnar, σήμερα πρέσβη της Ουκρανίας στην Τουρκία, ότι, καθώς η χώρα του δεν γίνεται δέκτης απαιτήσεων από τις χώρες μέλη της ΕΕ να ευθυγραμμισθεί με την κριτική κατά της Τουρκίας για το ζήτημα της Κύπρου, δεν ενδιαφέρεται κατά συνέπεια να λάβει θέση στο ζήτημα, δεδομένου ότι αυτό αποτελεί διμερές πρόβλημα της Ελλάδας με την Τουρκία.
Αλλά και όταν κατά την επίσκεψή του στο Κίεβο, τον Ιούλιο του 2021, ο κύριος Δένδιας ζήτησε από τους Ουκρανούς συνομιλητές του να ευθυγραμμιστούν με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και να στηρίξουν τις κοινές θέσεις της ΕΕ για την Κύπρο, εισέπραξε την άρνηση των Ουκρανών. Μάλιστα δε, ο τότε Ουκρανός ΥΠΕΞ κύριος Κουλέμπα τόνισε ότι η συμμαχία με την Τουρκία αποτελεί για την Ουκρανία ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Αργότερα, τον Αύγουστο, όταν και πάλι η ελληνική πλευρά ζήτησε από τους Ουκρανούς να εναρμονιστούν με τη Δήλωση Borrell για το Κυπριακό και να την προσυπογράψουν, οι Ουκρανοί απέφυγαν να δεσμευθούν και δεν μας απήντησαν ποτέ. Την ίδια τύχη είχαν και τα διαβήματα των Κυπρίων συναδέλφων. Αντιθέτως, προωθούσαν παντί τρόπω τη συνεργασία με την Τουρκία στον στρατιωτικό τομέα.
Επιπλέον, είναι γεγονός ότι η ελληνική κυβέρνηση ευθυγραμμίστηκε απόλυτα με τις επιταγές του διδύμου Νούλαντ–Πάγιατ. Δεν υπήρχε στην ελληνική πολιτική για την Ουκρανία ζήτημα είτε ένταξης είτε βελτίωσης των όρων της ελληνικής μειονότητας, της ελληνικής κοινότητας στην περιοχή, είτε απεμπλοκής της Ουκρανίας από τον πολύ στενό τουρκικό εναγκαλισμό, είτε ζήτημα Κύπρου.
Υπήρχαν και άλλα θέματα. Το γεγονός ότι στην Ουκρανία δεν υπήρξε ποτέ ένα ελληνικό σχολείο. Όχι κάποια μαθήματα που να διδάσκονται μια φορά την εβδομάδα, αλλά σχολείο. Δεν επιδιώξαμε εμείς; Δεν μας το επέτρεψαν οι Ουκρανοί; Δεν μπόρεσα ποτέ να καταλάβω. Το σίγουρο είναι ότι τελικώς δεν κερδίσαμε τίποτα. Δεν πήραμε κάτι απ᾽ όλη αυτήν την ιστορία. Ούτε στο Κυπριακό, ούτε στην ελληνική μειονότητα της Ουκρανίας, ούτε στις ουκρανο–τουρκικές σχέσεις, οι οποίες όχι μόνο βελτιώνονται αλλά και ενισχύεται η γεωστρατηγική θέση της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίον ο Ερντογάν δέχεται και συνομιλεί με τον Ζελένσκι, ενώ γνωρίζει πολύ καλά τις απόψεις του Τραμπ για τον Ζελένσκι. Ο Ερντογάν στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν θέλει να μεσολαβήσει μεταξύ Ζελένσκι και Τραμπ. Δεν τον ενδιαφέρει πια. Απλώς έστειλε ένα μήνυμα στον Τραμπ.
Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε στην Ελλάδα. Ο Ερντογάν παίζει πλέον ως γεωπολιτική δύναμη αντίστοιχη της Ρωσίας. Στέλνει μήνυμα στον Τραμπ και περιμένει να δει τις αντιδράσεις της αμερικανικής πλευράς. Οφείλω να πω ότι δεν έχω δει ως τώρα αντίδραση του Τραμπ σε ό,τι αφορά την Τουρκία. Αν αυτό συνεχιστεί, καταλαβαίνω ότι προς το παρόν δεν αναμένεται επιδείνωση σχέσεων Τουρκίας και ΗΠΑ.
Η προβολή του Κυπριακού στο Ουκρανικό
ΠΑΥΛΟΣ: Υπάρχει το επιχείρημα ότι η Ελλάδα ήταν υποχρεωμένη να συνταχθεί αναφανδόν υπέρ της Ουκρανίας και εν πολλοίς να λειτουργήσει και ως όργανο του κυρίου Πάγιατ – ο οποίος ήταν Πρέσβης των ΗΠΑ στο Κίεβο στη φάση ετοιμασίας από το Μεϊντάν και ένθεν, και εν συνεχεία εστάλη στην Αθήνα για λόγους σαφείς πλέον. Συμμερίζεστε την αναλογία που εξαρχής εισήχθη στην ελληνική κοινή γνώμη και έγινε η βάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ότι τασσόμαστε αναφανδόν υπέρ της Ουκρανίας διότι είναι μια εισβολή, μια «απρόκλητη» πολεμική επιχείρηση, αντίστοιχη της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Ναι. Αυτός ήταν ο επιφανειακός λόγος για τον οποίο σταθήκαμε δίπλα στην Ουκρανία και συνεχίζουμε να τασσόμαστε αναφανδόν χωρίς όρους και όρια. Η πραγματικότητα είναι ότι εν τέλει δεν εισπράξαμε τίποτε, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την Κύπρο.
Αντίθετα, η Κύπρος βρίσκεται σε μια φάση στην οποία παγιώνεται και ενισχύεται η παρουσία της τουρκικής Κατοχής. Από τις τελευταίες πληροφορίες που έχουμε, ο τουρκικός πληθυσμός στο νησί, η πυκνότητά του σε σχέση με τον τουρκοκυπριακό, δίνει πλέον την εικόνα μιας περιοχής η οποία έχει αφομοιωθεί, έχει ενταχθεί στο τουρκικό σώμα, όπως ακριβώς έχει γίνει με το Χατάι, την Αλεξανδρέττα και το Αφρίν, ή άλλες περιοχές στη Συρία, οι οποίες έχουν ενσωματωθεί πλήρως στην τουρκική κρατική μηχανή.
Κατά συνέπεια, παρά τα όσα ακούγονται περί συνεργασίας ΗΠΑ και Κύπρου, εγώ δεν βλέπω να αλλάζει κάτι. Αντίθετα, η στρατιωτική συνεργασία που προκύπτει μεταξύ ΗΠΑ και Κύπρου αποσκοπεί αποκλειστικά και μόνο στην ενίσχυση της γεωπολιτικής παρουσίας του Ισραήλ στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν υπάρχει κάτι άλλο. Όσο η Κύπρος θα εξυπηρετεί αυτά τα συμφέροντα, θα έχει και την εύνοια των ΗΠΑ και της Βρετανίας. Ας μην ξεχνάμε ότι οι ΗΠΑ, η Τουρκία και η Βρετανία ανήκουν στο ΝΑΤΟ.
Διεθνές Δίκαιο και δίκαιο του ισχυρού
ΠΑΥΛΟΣ: Άρα, λέτε ότι η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου και των κανόνων της διεθνούς νομιμότητας, χάριν των οποίων η Ελλάδα είπε ότι «εγώ στηρίζω την Ουκρανία διότι φοβάμαι μη μου συμβούν τα ίδια στην Κύπρο, τη Θράκη και το Αιγαίο» – η Θράκη χρησιμοποιήθηκε ακριβώς λόγω της μουσουλμανικής μειονότητας – είναι ένα επιχείρημα το οποίο επί του πεδίου δεν παρήγαγε τίποτε, τη στιγμή που στην Κύπρο έχει παγιωθεί η τουρκική παρουσία στα Κατεχόμενα και δύσκολα θα τη δει κανείς να ανατρέπεται στο ορατό μέλλον.
Ενδεχομένως, θα μπορούσε να πει κανείς ότι στη Θράκη οι συνθήκες είναι τελείως διαφορετικές: δεν υπάρχει καταπίεση όπως αυτή που περιγράψατε στην ανατολική Ουκρανία, αυτά είναι αφηγήματα της Άγκυρας. Δεν υπάρχουν καν αναταραχές κι επιθέσεις που να γεννούν «λόγους» τουρκικής εισβολής. Οι Τούρκοι, εξάλλου, δεν χρειάζονται τέτοιο κίνητρο. Αν θέλουν να εισβάλουν, έχουν αποδείξει ότι είναι αρκετά αναθεωρητές ώστε να το πράξουν.
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Είμαι της γνώμης ότι η παρούσα συγκυρία αποτελεί τη χειρότερη στιγμή για να επικαλούμεθα το Διεθνές Δίκαιο και Συμφωνίες ή Συμβάσεις όπως το Δίκαιο της Θάλασσας. Μάλλον θα πρέπει να στραφούμε άμεσα στον εαυτό μας, να δούμε στον καθρέφτη, τί προβλήματα έχουμε ως κράτος, κοινωνία, παραγωγική μηχανή, στρατός, πολιτική. Να δούμε πόσο θα μπορέσουμε να ανατάξουμε την ίδια την Ελλάδα. Διότι ουδείς δίνει πραγματική σημασία στο Διεθνές Δίκαιο.
Το παράδειγμα που μας δόθηκε πολύ πρόσφατα με τον χειρότερο τρόπο είναι αυτά που γίνονται στη Γάζα και το Ισραήλ. Συνέχεια αυτού του πολέμου είναι οι εξελίξεις στη Συρία. Ας μην ξεχνάμε ότι Τουρκία, Ισραήλ και ΗΠΑ δεν δέχονται το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι οι μοναδικές χώρες που δεν το έχουν υπογράψει. Κατά συνέπεια, τί αξία έχει η επίκληση του ΔΔ από τον κύριο Δένδια, ο οποίος σε πρόσφατη ομιλία του στις ΗΠΑ, ανέφερε ότι η Ελλάδα είναι στέρεος σύμμαχος επειδή ακολουθεί, τηρεί και σέβεται το ΔΔ και τους διεθνείς νόμους;
Τα πράγματα έχουν αλλάξει άρδην. Οι μικρές χώρες αρχίζουν να παίζουν όλο και μικρότερο ρόλο στις σχέσεις μεταξύ των κρατών και η Ελλάδα θα πρέπει να κοιτάξει τα δικά της θέματα πολύ σοβαρά. Βεβαίως, καλή είναι η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, αλλά όπως καταλαβαίνετε, αυτό πλέον έχει αποδείξει τα όριά του εδώ και αρκετό καιρό.
Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες
ΠΑΥΛΟΣ: Αν μου επιτρέπετε, η Ελλάδα – με αφορμή και το Ουκρανικό – πόνταρε σε «κουτσό άλογο» με τρόπο που δεν φανερώνει νουνεχή εξωτερική πολιτική, και αυτή τη στιγμή αναγκάζεται να χρηματοδοτεί εταιρείες λόμπι στην Ουάσινγκτον προκειμένου να ανοιχθούν πόρτες στο περιβάλλον του προέδρου Τραμπ. Ποια είναι, λοιπόν, κατά τη γνώμη σας η πορεία που θα πρέπει να χαράξει η ελληνική κυβέρνηση για τη διαφύλαξη των εθνικών συμφερόντων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Καταρχήν, οι σχέσεις μας με τις ΗΠΑ είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό προβληματικές ακριβώς για το ότι δεν καταφέραμε να μπούμε στον σκληρό πυρήνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και γενικότερα της πολιτικής στις ΗΠΑ. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι έχουμε περισσότερο από 3–3,5 εκατομμύρια Έλληνες καλά ριζωμένους στη χώρα, μεταξύ των οποίων και παράγοντες που μπορούν να διαδραματίσουν πολύ σημαντικό ρόλο στις ακολουθούμενες πολιτικές.
Δεν γνωρίζω γιατί δεν το έχουμε καταφέρει έως τώρα. Το σίγουρο είναι ότι θα πρέπει να προσεγγίσουμε με ουσιαστικότερο τρόπο, πολύ πιο τίμια και με μεγαλύτερη σοβαρότητα, τους Έλληνες των ΗΠΑ. Και επιτέλους, να δημιουργηθεί ένα λόμπι, αντίστοιχα σοβαρό και ισχυρό με του Ισραήλ, το οποίο θα επηρεάσει τις μελλοντικές εξελίξεις. Αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε και δεν νομίζω ότι επιλύεται με διάφορες εταιρείες. Θα λυθεί μόνο με τίμια επαφή και προσέγγιση με τους σημαντικότερους παράγοντες των Ελλήνων των ΗΠΑ.
Το δεύτερο, πολύ σοβαρό ζήτημα, είναι ότι πρέπει να δημιουργήσουμε σταδιακά και εξαρχής τις βάσεις για τη δημιουργία ενός ανθρώπινου δυναμικού Ελλήνων οι οποίοι θα μπορέσουν να στηρίξουν την Ελλάδα στις ΗΠΑ. Είναι παιδιά τα οποία θα πρέπει να σπουδάσουν στις ΗΠΑ με υποτροφίες.
Ξέρετε ότι οι Έλληνες δεν προτιμούν τις Διεθνείς Σχέσεις και το Διεθνές Δίκαιο, προτιμούν άλλους τομείς. Πιστεύω ότι πρέπει να υπάρξουν Έλληνες οι οποίοι θα εμπλακούν στον μηχανισμό του πεδίου λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ. Αυτό θα πρέπει να ξεκινήσει τώρα, αν θέλουμε να έχουμε αποτελέσματα σε 10–15 χρόνια.
Ελλάδα και Τουρκία
Η σχέση μας με την Τουρκία είναι ένα προβληματικό ζήτημα. Κάτι είδαμε για την επίσκεψη του κυρίου Αβραμόπουλου στον Ερντογάν. Αυτό που λέω είναι ότι όντως ο κύριος Αβραμόπουλος έχει τη δυνατότητα να προσεγγίζει τον Ερντογάν, διότι τον στήριξε σε μια δύσκολη στιγμή. Οι σχέσεις Ελλήνων πολιτικών με Τούρκους είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Δεν προσπαθήσαμε ποτέ να δημιουργήσουμε ουσιαστικές σχέσεις μαζί τους. Να αναπτύξουμε κοινά συμφέροντα, γραμμές επικοινωνίας κλπ. Αυτό δεν το κάναμε ποτέ, δεν ξέρω αν θα το κάνουμε στο μέλλον.
Στην αντιμετώπιση της Τουρκίας, υπάρχουν διάφορα ζητήματα που έχουν σχέση με την ψυχολογία μας. Δεν ξέρω πώς θα τα λύσουμε, αλλά το σίγουρο είναι ότι η Τουρκία είναι ένας ισχυρός γείτονας, μια χώρα 80 εκατομμυρίων κατοίκων εξαιρετικά δυναμική δημογραφικά και οικονομικά. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να βρούμε και τρόπους προσέγγισής της πέραν της διασφάλισης της άμυνας της δικής μας χώρας.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προσεγγίσεις τη γείτονα. Κι εφόσον η ίδια έχει αποφασίσει να μας μιλάει και στη γλώσσα μας, π.χ. μέσα από ελληνικές εκπομπές, από τηλεοπτικά σίριαλ και ούτω καθεξής, καλό θα ήταν κάποια στιγμή κι εμείς να τους μιλήσουμε στη γλώσσα τους: το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων να αποκτήσει την τουρκική ιστοσελίδα του και την τουρκική του εκπομπή, ούτως ώστε να υπάρξει μια γραμμή επικοινωνίας με τον κόσμο.
Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία γραμμή επικοινωνίας. Ο τουρκικός λαός διαβάζει τις τουρκικές εφημερίδες οι οποίες γράφουν ό,τι ακριβώς τους υπαγορεύει η κυβέρνησή τους. Δεν έχουν άλλο τρόπο να πληροφορηθούν ποιά είναι η Ελλάδα, τί θέλει, τί επιδιώκει.
Έγινε μια προσπάθεια όταν ήμουν Γενικός Πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη να δημιουργήσουμε ένα πολιτιστικό Κέντρο το οποίο ακτινοβόλησε στην Τουρκία, το Σισμανόγλειο. Το οποίο επεδίωκε να επηρεάσει την αστική τάξη της Τουρκίας, το πεδίο λήψεως αποφάσεων, τους ανθρώπους που κάποια στιγμή θα εισέρχονταν στην κυβέρνηση και στον κρατικό μηχανισμό.
Όλα αυτά τα έχουν πραγματοποιήσει χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Γερμανία, εδώ και 100 χρόνια. Δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά δυστυχώς δεν αποτελεί προτεραιότητα των ελληνικών κυβερνήσεων.
Τί αποτελεί προτεραιότητά μας σε ό,τι αφορά την Τουρκία; Δεν μπορώ να σας πω. Τα αμυντικά ζητήματα, γύρω από τα οποία κινείται ένας ολόκληρος μηχανισμός στην Ελλάδα, στρατιωτικών, παραστρατιωτικών και άλλων, έχουν τα όριά τους. Δεν μπορείς να εξοπλιστείς επαρκώς, αν είσαι μια χώρα σε δεινή οικονομική θέση. Άρα πρέπει να διαλέξεις και άλλους τρόπους προσέγγισης.
Θράκη
ΠΑΥΛΟΣ: Κύριε Μπορνόβα, δεν μπορώ να μην σας ρωτήσω για τη Θράκη, στην οποία υπηρετήσατε επί τετραετία και η οποία, όπως είπαμε, εμφανίστηκε στο επιχείρημα της υποχρέωσης στήριξης της Ουκρανίας από την Ελλάδα καθώς, για κάποιους, η Τουρκία διαδραματίζει στην περιοχή μας ρόλο αντίστοιχο με αυτόν της Ρωσίας προς την Ουκρανία.
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Στη Θράκη υπάρχει έλλειψη φαντασίας, απουσία κοινής λογικής και, κυρίως, απουσία εκπροσώπων του κράτους. Δεν είναι νοητό, παραδείγματος χάριν, να παραμένουν εκτός σχολείου χιλιάδες παιδιά Ρομά στους τρεις νομούς επειδή αδιαφορούμε να επεξεργαστούμε μια πολιτική γι᾽ αυτήν τη σημαντικότερη σήμερα συνιστώσα της λεγόμενης μουσουλμανικής μειονότητος: εν ολίγοις, δεν φτιάχνουμε σχολεία. Κλασικό παράδειγμα είναι η περίπτωση στο Δροσερό της Ξάνθης.
Ακόμη και στις περιπτώσεις που υπάρχουν σχολεία δεν υφίσταται κάποιο ειδικό πρόγραμμα για τα παιδιά τα οποία δεν μιλούν ελληνικά και δεν έχουν καμία βοήθεια από τους γονείς τους. Δεν τους εντάσσουμε στο Σχέδιο Πόλεως, με την ελπίδα ότι κάποτε θα ξεκουμπιστούν, με αποτέλεσμα να αυξάνεται και η εκμετάλλευση των φτωχών αυτών ανθρώπων από κάθε λογής επιτήδειους, και η παραβατικότητα.
Ύστερα, δεν καταλαβαίνω γιατί γκετοποιούμε όλο και περισσότερο τους ανθρώπους αυτούς με το να διατηρούμε ειδικά σχολεία αμάθειας, όπως πραγματικά είναι τα μειονοτικά σχολεία. Έχω και άλλα χίλια σχόλια και όποιος διαβάσει τις εισηγήσεις μου στο Υπουργείο Εξωτερικών θα καταλάβει.
Εν τέλει, σε τι ακριβώς χρησιμεύει η Υπηρεσία του ΥΠΕΞ στην Ξάνθη, όταν το μόνο που συντελείται είναι η προσαρμογή των πολιτικών μας στις επιθυμίες των – με ελάχιστες εξαιρέσεις – παλαιάς κοπής πολιτευτών της περιοχής; Γενικώς, το μόνο που διαπιστώνω όλα αυτά τα χρόνια είναι απλώς μια προσαρμογή προς το ελάχιστο, η οποία καταλήγει συνήθως σε ένα πολύ κακό αποτέλεσμα.
Επιπλέον, θα ήταν πάρα πολύ σημαντικό η Θράκη να συνδεθεί σιδηροδρομικά με την Αθήνα. Μετά μπορούμε να συζητήσουμε όλα τα υπόλοιπα ζητήματα που και άλλες φορές έχουμε θέσει: του Αναπτυξιακού νόμου, της καταστροφής της βιομηχανικής παραγωγής στην περιοχή, τους ιδιώτες, τους επιχειρηματίες, τους πολιτικούς και τους τοπικούς άρχοντες, οι οποίοι ενεπλάκησαν στους Αναπτυξιακούς νόμους, τα χρήματα που χάθηκαν, το γεγονός ότι δεν τιμωρήθηκε ποτέ κανείς, και το ότι συνεχίζουμε στο ίδιο πλαίσιο. Πάλι ψηφίζουμε Αναπτυξιακούς νόμους, πάλι μιλάμε για ανάπτυξη μέσω επιδοτήσεων, φοροαπαλλαγών ή οτιδήποτε άλλο. Στη Θράκη, επομένως, χρειάζεται μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Και κυρίως, να υπάρξουν άνθρωποι στην περιοχή που θα βάλουν το εθνικό συμφέρον μπροστά.
Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και λειτουργία του κράτους
Για τον λόγο αυτό πιστεύω, παραδείγματος χάριν, ότι οι Περιφερειάρχες θα πρέπει να διορίζονται με νόμο, μεταξύ των καλυτέρων αποφοίτων της Σχολής Δημόσιας Διοίκησης. Το θέμα της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης είναι εξαιρετικά προβληματικό. Καμία κυβέρνηση στην Ελλάδα δεν θέλησε να συνεργαστεί με τους αποφοίτους της Σχολής, ή δεν θέλησε καν την ίδια τη Σχολή. Αυτό που καταλαβαίνω μιλώντας με τους Έλληνες πολιτικούς είναι ότι θεωρούν ατύχημα τη δημιουργία της Σχολής Δημόσιας Διοίκησης, διότι δεν μπορούν να κάνουν όσα θα έχουν στο μυαλό τους. Θα εμποδίζονται από μια γραφειοκρατία, με την καλή έννοια, ανθρώπων που μπορούν και σκέπτονται, που καταλαβαίνουν το συμφέρον του ελληνικού κράτους, που λειτουργούν στον κρατικό μηχανισμό, που συμβουλεύουν και τολμούν να έχουν και αντιρρήσεις απέναντι στους πολιτικούς.
Οι πολιτικοί δεν θέλουν σοβαρούς κρατικούς υπαλλήλους. Όταν, λοιπόν, δεν μπορούμε να φτιάξουμε ένα κράτος οργανωμένο, όπως είναι όλα τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη – διότι ξέρετε, στο Βέλγιο, στην Ιταλία ή στη Γαλλία, αν δεν υπάρχει κυβέρνηση, δουλεύει ο κρατικός μηχανισμός – τί μπορούμε να περιμένουμε; Στην Ελλάδα μιλούσα με Υπουργούς, παλαιότερα, οι οποίοι μου έχουν πει ότι, εάν δεν ήμασταν εμείς οι πολιτικοί θα είχε καταστραφεί η χώρα, ο κρατικός μηχανισμός, και ούτω καθεξής.
ΠΑΥΛΟΣ: Είναι το ίδιο ακριβώς πρόβλημα με το μείζον θέμα των Τεμπών: όλες αυτές τις ημέρες ακούμε από κυβερνητικούς πολιτικούς: «εάν δεν ήμασταν εμείς, εάν τυχόν μας διώξετε, θα καταστραφεί η Ελλάδα».
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Θα πρέπει να λειτουργήσει το κράτος. Τα Τέμπη είναι μια πάρα πολύ καλή ευκαιρία να ξανασυζητήσουμε την επανεκκίνηση ενός διαφορετικού κράτους. Με ένα σοβαρό κρατικό μηχανισμό, πολιτικούς που να προέρχονται από τον χώρο των ανθρώπων που έχουν πετύχει στη ζωή τους, που δεν έχουν ανάγκη ούτε να βγάλουν χρήματα ούτε να δείξουν ποιοι είναι. Διότι αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο μέρος των πολιτικών μας είναι επαγγελματίες. Δεν έχουν δουλέψει ποτέ στη ζωή τους. Αυτό είναι τραγικό. Δεν νοείται να υπάρχουν στην Ελλάδα επαγγελματίες πολιτικοί.
Η μοίρα του Ελληνισμού της Ουκρανίας κι εν συνόλω
ΠΑΥΛΟΣ: Θα ήθελα να κλείσουμε αυτήν την εξαιρετικά πλούσια συζήτησή μας με την Ουκρανία. Τί μέλλει γενέσθαι με την εκεί ελληνική μειονότητα, τον Ελληνισμό τον οποίο χρησιμοποιούσε η Ελλάδα ως επιχείρημα, που το ΥΠΕΞ και ο τότε προϊστάμενός σας κύριος Δένδιας μιλούσε διαρκώς γι᾽ αυτόν; Πού βρίσκονται αυτοί οι άνθρωποι σήμερα; Ποιά είναι η μοίρα του Ελληνισμού εκεί, στην επόμενη μέρα της Ουκρανίας που σύντομα ξεκινά;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Ξεκινώ από το γεγονός ότι, όπως ήδη ανέφερα, ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε η Ελλάδα να φτιάξει ένα ελληνικό Σχολείο στην περιοχή, ή δύο, ακόμη καλύτερα. Θα μου πείτε, εδώ δεν έχουμε φτιάξει πουθενά ελληνικό σχολείο, γιατί να φτιάξουμε στην Ουκρανία;
Οπότε, δεν είναι μόνο στην Ουκρανία όπου απουσιάζει μια σοβαρή πολιτική διάδοσης της γλώσσας και του πολιτισμού μας. Το ελληνικό κράτος θα δεχθεί να φτιάξει ένα σχολείο στο εξωτερικό, μόνον όταν αυτό απευθύνεται σε Έλληνες πολίτες. Και εδώ παρεισφρύουν πολιτικές και ψηφοθηρικές σκοπιμότητες που έχουν σχέση με τη δυνατότητα ευκολότερης πρόσβασης στα ελληνικά ΑΕΙ, με την προσπάθεια των εκπαιδευτικών μας να υπηρετήσουν στο εξωτερικό για λόγους μισθολογικούς, και ούτω καθεξής.
Κανείς δεν σκέφτηκε να δημιουργήσει ένα ινστιτούτο ελληνικής γλώσσας στον κόσμο, της γλώσσας που ομιλήθηκε σε όλη τη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον Εύξεινο Πόντο. Της γλώσσας, εν πάση περιπτώσει, στην οποία γράφηκε το Ιερό Ευαγγέλιο, τα χριστιανικά κείμενα. Της γλώσσας στην οποία συνέγραψαν οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας και της οποίας η παρουσία μαρτυρείται παντού πλούσια. Υπάρχει πλήρης αδιαφορία να διατηρήσουμε ζωντανό τον ιστορικό βηματισμό της γλώσσας μας. Δεν μας ενδιαφέρει να φέρουμε και άλλους στην παρέα της γλώσσας και του πολιτισμού μας.
Βλέπετε, οι Ισπανοί, οι Γάλλοι, οι Γερμανοί ή οι Τούρκοι που έχουν δεκάδες κέντρα πολιτισμού σε όλο τον κόσμο, είναι «βλαμμένοι». Αντί να φτιάξουμε σχολεία και πανεπιστήμια στα Σκόπια, επιδοθήκαμε στην εύκολη λύση των μεγάλων διαδηλώσεων, χάνοντας πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο και χρόνο.
Η δική μου συμβολή ήταν η δημιουργία του Σισμανογλείου Μεγάρου στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο, από προξενική κατοικία μερικών στρεμμάτων, το μετέτρεψα σε πολιτιστικό κέντρο, το πλέον επιτυχημένο εκείνη την εποχή, αν κρίνουμε από τον αριθμό επισκεπτών και εκδηλώσεων, τον αριθμό των μαθητών και, τέλος, τον πλούτο των βιβλιοθηκών και των αρχείων του. Ήταν επιτυχημένο πείραμα, το οποίο χρηματοδότησαν όλα τα μεγάλα ελληνικά ιδιωτικά ιδρύματα και σεβάστηκαν απολύτως οι τουρκικές αρχές, ενώ η Υπηρεσία μου δυσανασχέτησε να μου πληρώσει ακόμα και αυτό το ηλεκτρικό ρεύμα διότι δεν δέχθηκε ποτέ ότι αποτελούσε πολιτιστικό κέντρο. Τελικώς, μετατέθηκα γρήγορα και στη θέση μου τοποθετήθηκε συνάδελφος που εισέπραξε ποινή φυλάκισης και οριστική παύση. Από κατόρθωμα σε κατόρθωμα το ΥΠΕΞ, όπως καταλαβαίνετε!
Θα έπρεπε, επομένως, να βάλουμε κάποιες προτεραιότητες. Ήταν αυτό που μόλις αναφέραμε για τα πολιτιστικά κέντρα. Δεν είναι δυνατόν το ελληνικό κράτος να έχει μόλις ένα πολιτιστικό κέντρο στο εξωτερικό, το Σισμανόγλειο, στην Τουρκία, και αυτό να υπολειτουργεί γιατί η Ελλάδα δεν το θέλει ούτε καν αυτό! Θελήσαμε ποτέ να ασχοληθούμε σοβαρά με τις ελληνικές κοινότητες στο εξωτερικό; Δεν νομίζω. Ασχοληθήκαμε μόνο στην περίπτωση που οι εμπλεκόμενοι πολιτικοί είχαν εκλογικά οφέλη.
Κατά συνέπεια, στην Ουκρανία ένα σχολείο ήταν απολύτως απαραίτητο για να μπορέσει να δημιουργηθεί μια ελληνόφωνη ομογένεια. Είναι άνθρωποι, όπως τους γνώρισα εγώ, που αγαπούν πολύ την Ελλάδα. Οι λίγες ώρες διδασκαλίας ελληνικών ημερησίως είναι πολύτιμες, αλλά δεν βοηθούν να μιλήσουν τη γλώσσα οι άνθρωποι, στο μεγαλύτερο ποσοστό.
ΠΑΥΛΟΣ: Εννοείτε ότι δεν είναι αποτελεσματικές στην κατάρτιση για χρήση της ελληνικής γλώσσας;
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Ακριβώς. Και βεβαίως, οφείλω να πω ότι και το 2014, λόγω των γεγονότων τότε, όπως και λόγω των σημερινών γεγονότων, ένα πολύ μεγάλο τμήμα της ομογένειας έχει φύγει, έχουν εγκαταλείψει. Ένα πολύ μεγάλο τμήμα βρίσκεται πια στη Ρωσία, καθώς όντας και ρωσόφωνοι είναι πιο λειτουργικοί μιλώντας ρωσικά.
Αυτό το οποίο συγκρατώ επίσης με μεγάλο προβληματισμό, είναι το γεγονός ότι, ενώ όλοι βλέπαμε ότι συγκεντρώνονταν ρωσικά στρατεύματα στην περιοχή, όλοι διαπιστώναμε την ένταση στην περιοχή, είχαμε προβληματισμούς για το τί θα συμβεί, εντούτοις επί ένα ολόκληρο χρόνο πριν τον πόλεμο, δεν είχαμε διορισμό Έλληνα Γενικού Προξένου στη Μαριούπολη. Αυτό με είχε εντυπωσιάσει. Το είχα πει και στον Υπουργό των Εξωτερικών – δεν σας λέω τί μου απάντησε. Αλλά το σίγουρο είναι ότι δεν έσπευσαν ποτέ να καλύψουν τη θέση, να καλύψουν μια εξαιρετικά νευραλγική για την εποχή εκείνη θέση. Δεν υπήρχε νευραλγικότερη θέση Έλληνα διπλωμάτη. Κατά συνέπεια, αποφάσισα μόνος μου να μετακινούμαι τα Σαββατοκύριακα από το Κίεβο στη Μαριούπολη και να κάνω και το Γενικό Πρόξενο κατά κάποιο τρόπο, αλλά κυρίως να έχω μια εικόνα για το πώς εξελίσσονται τα πράγματα στην περιοχή.
Πάντως, οφείλω να πω ότι τα ελληνικά χωριά, κυρίως αυτά που βρίσκονταν εγγύτερα της γραμμή επαφής, ήταν κακοπαθημένα χωριά και πριν από την έναρξη του πολέμου. Οι άνθρωποι εκεί δεν ένιωθαν καθόλου καλά. Μου εξηγούσαν, όσοι μπορούσαν να μου μιλήσουν, ότι δεν τα πήγαιναν καλά με τους Ουκρανούς στρατιωτικούς, οι οποίοι στο μεγαλύτερό τους βαθμό έρχονταν από τη δυτική Ουκρανία. Πολλές φορές γίνονταν προβοκάτσιες από πλευράς Ουκρανίας, με αποτέλεσμα να υπάρχουν απαντήσεις από τη ρωσική πλευρά. Δηλαδή, έπεφτε μια οβίδα από ένα μικρό όπλο στην απέναντι πλευρά και οι Ρώσοι απαντούσαν αμέσως και έριχναν την οβίδα στο κέντρο ενός ελληνικού χωριού. Αυτές ήταν προκλήσεις που από την απέναντι πλευρά δεν έμεναν ποτέ αναπάντητες. Έτσι, κατάλαβα ότι ήταν πάρα πολύ δύσκολη η ζωή των ανθρώπων αυτών. Εξάλλου, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό τους, κυρίως άνδρες, είχε ήδη εγκαταλείψει τα χωριά αυτά πριν τον πόλεμο.
Ένα δεύτερο ζήτημα που επίσης διαπίστωσα ήταν ότι οι ολιγάρχες της περιοχής είχαν εξαγοράσει, υπενοικιάζοντας έναντι πινακίου φακής, τα κτήματα των Ελλήνων. Είχαν εισάγει εκμηχανισμό της γεωργίας τέτοιο, ώστε δεν τους είχαν ανάγκη. Ουσιαστικά, καλλιεργούσαν και αξιοποιούσαν τα κτήματά τους. Τους έδιναν 100–200 ευρώ ετησίως και κάπου εκεί τελείωνε η ιστορία. Εκεί προσπάθησα κάπως, καθώς διαθέτω τεχνογνωσία από τη θητεία μου στη Βόρειο Ήπειρο, να τους ενισχύσω την ιδέα ότι θα μπορούσαν μόνοι τους να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους. Σκέφθηκα ότι θα μπορούσαμε να εντάσσαμε κάποια προγράμματα, όπως π.χ. της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, και άλλα τέτοια. Αυτά φυσικά, δεν πραγματοποιήθηκαν, διότι υπήρχε ισχυρή αντίδραση από την πλευρά των ολιγαρχών.
Άρα, με παραγωγική βάση ανύπαρκτη, με γεωργική ανάπτυξη σχεδόν ανύπαρκτη, με μηδενική γεωργία, και καθώς οι περισσότεροι ήταν αγρότες, οι άνθρωποι αυτοί παρέμεναν αδρανείς στις περιοχές τους, στις ζωές τους και στην πραγματικότητά τους.
ΠΑΥΛΟΣ: Κύριε Πρέσβη, θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά γι᾽ αυτήν την εφ᾽ όλης της ύλης συζήτησή μας για την Ουκρανία. Ας ευχηθούμε η επόμενη ημέρα της νέας αμερικανικής προεδρίας Τραμπ και του τρόπου που αυτή σχεδιάζει να φέρει την ειρήνη στην Ουκρανία να σημάνει σαφώς κάτι καλύτερο για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Και να είναι και για την Ελλάδα αφορμή για επαναπροσδιορισμό της κυβέρνησής της, της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και της στάσης της στα ζητήματα των ελληνικών εθνικών δικαίων.
ΜΠΟΡΝΟΒΑΣ: Σας ευχαριστώ κι εγώ για τη δυνατότητα να μιλήσουμε για πράγματα πολύ σημαντικά, τα οποία λέγονται για πρώτη φορά σε τέτοιο εύρος και βάθος, ενώπιον της ελληνικής κοινής γνώμης.
Την Κυριακή 23 Φεβρουαρίου 2025, προσκεκλημένος του Κώστα Κανάκα στο κανάλι ELLINES TV, από τη Ζυρίχη, συζητήσαμε το αποτέλεσμα των εκλογών στη Γερμανία στο πλαίσιο των ευρύτερων εξελίξεων στην Ευρώπη και σε άμεση συνάφεια με τις εν εξελίξει πρωτοβουλίες στο Ουκρανικό.
Αναφερθήκαμε εκτενώς σε μια σειρά ζητήματα, κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και γεωπολιτικά που αφορούν τόσο την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και την Ελλάδα. Ιδιαίτερη έμφαση δώσαμε στα εσωτερικά ζητήματα που αφορούν την πατρίδα μας αυτόν τον καιρό· καθώς και το μέγα ζήτημα της συγκάλυψης των Τεμπών και το τί σημαίνει αυτή η κινητοποίηση για την ελληνική κοινωνία.
Τη Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2025, προσκεκλημένος του Κωνσταντίνου Μπογδάνου στη νέα ραδιοφωνική εκπομπή του «Mea Culpa» στο καινούριο ραδιόφωνο ΜΑΧΗ 99.8 συζητήσαμε διεξοδικά και εφ’όλης της ύλης με αφορμή το μείζον ζήτημα της συγκάλυψης όσων πραγματικά συνέβησαν στα Τέμπη πριν δύο χρόνια.
Μιλήσαμε επίσης αναλυτικά για το φαλίρισμα του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα και την αδήριτη ανάγκη άμεσης ανάταξης των υγιών δυνάμεων του τόπου που δεν είναι παρά η κάθε ανιδιοτελής φωνή που εκφράζει έγνοια υπέρ του όλου των Ελλήνων και όχι μιας φράξιας ειδωλολατρών που πιστεύουν προσωπολατρικά σε έναν άνθρωπο – αρχηγό ως τοτέμ.
Αυτά και άλλα πολλά ενδιαφέροντα συζητήσαμε επί 45 λεπτά περίπου, δίχως αναστολές και φραγμούς πολιτικής ορθότητας, ελεύθερα και ευθυτενώς. Μπορείτε να ακούσετε τη συνέντευξη επισκεπτόμενοι τον ακόλουθο σύνδεσμο:
