Ο ερευνητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο στη Νορβηγία, Παναγιώτης Παύλος, μιλάει στον ραδιοφωνικό σταθμό 98.4 και τον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη, για το επίπλαστο επικοινωνιακά κλίμα ηρεμίας και συνεννόησης Ελλάδας και Τουρκίας, την αναθεωρητική ατζέντα βάθους έναντι του Ελληνισμού από την Άγκυρα, αλλά και το πώς αντιλαμβάνονται τις σχέσεις αυτές οι Ευρωπαίοι και οι μεγάλοι παίχτες ισχύος. Υποστηρίζει ότι είναι ανεξήγητο να εμφανίζεται η ελληνική πολιτική σκηνή ως επισπεύδουσα σε μια υπόθεση που η Τουρκία δεν έχει αλλάξει τίποτα από το διεκδικητικό της πλαίσιο σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, ενώ αναφέρεται με παραδείγματα στο πώς κινείται η τουρκική διπλωματία σε όλα τα επίπεδα στο εξωτερικό. Αίσθηση η Νορβηγία προκαλούν τέλος τα όσα λέει για το πώς αξιοποίησε τον υποθαλάσσιο πλούτο της οικονομικά και κοινωνικά σε αντίστιξη με την Ελλάδα, η οποία πελαγοδρομεί στην αξιοποίηση των δικών της πλούσιων υδρογονανθράκων, χωρίς να έχει καν κάνει αυτό που θεωρείται το Α και το Ω, την επέκταση των Χωρικών Υδάτων της στα 12 ναυτικά μίλια και την οριοθέτηση ΑΟΖ ξεκινώντας από τις θέσεις βάσης, την αιγιαλίτιδα και το κλείσιμο κόλπων με συντεταγμένες.
АТИНА – Панагјотис Г. Павлос, научни сарадник Универзитета у Ослу и Универзитета у Кембриџу, сматра да су ситни уступци Атине по питању тзв. Косова САД и Немачкој, главним спонзорима једнострано проглашене сецесије једног дела Србије, заправо крупни уступци Турској, као и да доводе у опасност везу Грчке са њеним вековним савезником Србијом.
„Када је 2001. године Ахмет Давутоглу у својој чувеној књизи „Стратегијска дубина” читавом свету обелоданио спољнополитички програм данашње Турске, заправо нам је учинио огромну услугу. Не само нама који се Турском и њеним амбицијама на Балкану занимамо с академске и геополитичке тачке, већ и сваком мислећем Грку”, наводи Павлос у ауторском тексту за грчки дневни лист „Демократија.
Још као професор, додаје Павлос, „Давутоглу је веома јасно описао оно на шта смо одавно сумњали”.
Међутим, једна теза из оног поглавља оригиналног издања његове књиге које говори о Балкану посебно ми се урезала у сећање: „Једини начин да Турска успе у остваривању својих неоосманистичких амбиција на Балкану јесте да не дозволи стварање осовине Београд – Атина”’, наводи грчки стручњак.
Једну од основних полуга турског утицаја на Балкану, како признаје Давутоглу а често понављају сви турски званичници, укључујући и самог Ердогана, чине „муслиманске заједнице”, од грчке Тракије све до Босне и Херцеговине, додаје он.
„Најпоузданију од свих Албанци, нарочито на Косову и Метохији где убедљиву већину њих, преко 95 одсто, чине сунити који су на ислам прешли за време вишевековне туркократије. Несумњиво је да Косово и Метохија представљају колевку српске државности. Али „Косово је Турска, Турска је Косово”, речи су Реџепа Тајипа Ердогана изговорене још пре десет година у Призрену, а није тајна да је Турска прва земља која је 2008. године признала једнострано проглашену независност јужне српске покрајине”, додаје се у тексту.
Са друге стране, како подсећа Павлос, иза једнострано проглашене независности Косова, поред Турске, стале су свом снагом и САД.
„За Вашингтон, није никаква тајна, Турска на Балкану, како је недавно у интервју за „Катимерини” отворено рекао Габријел Ескобар, највиши у хијерархији Стејт департмента задужен за југоисточну Европу, „није трећа земља”. Штавише, Америка снажно подржава повратак Турске и турског утицаја на Балкану, посебно у Албанији, Босни и Херцеговини и на Косову и Метохији”, каже Павлос.
Најновији доказ за ову тврдњу је, како истиче, чињеница да Вашингтон гура идеју да од јесени ове године команду међународних мировних снага на тзв. Косову преузме Турска.
„Има ту и неке симболике: ове године се обележава стогодишњица Малоазијске катастрофе, а Косово је оно место на коме су Турци освајајући Балкан наишли на најтврђи отпор хришћана, Срба, који су им у Боју за Косово убили султана.
Шта треба да ради званична Атина? Одговор је веома прост – све супротно од онога за шта се залаже, подржава и чврсто подупире Анкара. Ситни уступци које у последњих десетак година по питању Косова Грчка чини САД и Немачкој, главним спонзорима једнострано проглашене сецесије једног дела Србије, заправо су крупни уступци Турској”, каже Павлос и додаје да су то уступци који, између осталог, хране и подгревају освајачке апетите турских националиста.
У Анкари, како наводи грчки професор, трљају руке сваки пут када Атина направи неки корак ка Приштини. Било да се ради о отварању трговинске канцеларије Приштине у Атини (за време Ципрасове владе), њеном унапређењу у статус канцеларије за заштиту интереса (за време Мицотакисове владе) или о помпезној посети Никоса Дендијаса Приштини, преноси Танјуг.
„Који је интерес Грчке да чини ове уступке Анкари, Берлину и Вашингтону и на тај начин, ситним корацима се приближавајући косовским Албанцима, окреће леђа свом једином, правом и вековима поузданом савезнику на Балкану, Србији? Јер са једне стране, приче о економским интересима Грчке на Косову, бајке су за малу децу. Природне ресурсе на овој територији после противправне агресије НАТО на Србију 1999. већ су приграбили Американци и Немци, а једина локална индустрија која ради на Косову је заправо онај сектор који не регулише привредно, већ кривично право. Ако ме разумете шта хоћу да кажем.
Са друге стране, једини интерес косовских Албанаца је да од Грчке приграбе само једну ствар: признање њихове илегалне сецесије, остварене путем против међународног права почињене агресије НАТО, у којој Грчка, иако чланица НАТО, није учествовала”, додаје Павлос.
Аргументи које Американци и Немци све чешће на префињени начин пласирају у јавно мњење Грчке, да се однос Грчке према Косову неће одразити на кипарско питање, су, како упозорава, „димна завеса која не би смела да нам замагли поглед на стварност.
„Косово није никакав случај суи генерис, како су нас годинама убеђивали. Реч је о интернационализованом преседану, на које се неки већ позивају, и тек ће се позивати када им то буде одговарало.
Да закључим. Отварање приштинске канцеларије и све ове посете, из Атине у Приштину и обрнуто, представљају само један опасно себичан флерт из којега не може настати ништа трајно, часно, добро и поуздано. Шта ће се десити, ако се, не дао Бог, овај емоционални флерт заврши грчком срамотом у виду признања једностране независности Косова? Тог тренутка косовски Албанци ће раскинути ову „везу за једну ноћ” и вратити се тамо где им је историја одавно одредила место – у харем султана из Анкаре. Ако се, међутим, којим случајем буде десило то зло, Грчка ће остати осрамоћена и без свог вековног савезника Србије.
Да ли је Грчка довољно зрела да након преспанског самоубиства не пређе поново црвену линију сопственог достојанства и сопственог опстанка? Ако то није учинио Елефтериос Венизелос, и то док је Грчкој висио Дамоклов мач над главом, зашто би се, да то учини данас, усудио његов земљак и потомак Кирјакос Мицотакис?”, додаје грчки професор.
When in 2001 Ahmet Davutoglu in his famous book “Strategic Depth” revealed to the whole world the foreign policy program of today’s Turkey, he actually did us a huge favor. Not only those of us who are interested in Turkey and its ambitions in the Balkans from an academic and geopolitical point of view but also to every thinking Greek, Davutoglu described very clearly what we have suspected for a long time.
By Panagiotis Pavlos
However, one thesis from the chapter of the original edition of his book that talks about the Balkans is particularly etched in my memory, “The only way for Turkey to succeed in achieving its neo-Ottoman ambitions in the Balkans is to not allow the creation of the Belgrade-Athens axis”.
One of the main levers of Turkish influence in the Balkans, as Davutoglu admits and is often repeated by all Turkish officials, including Erdogan himself, is made up of “Muslim communities”, from Greek Thrace all the way to Bosnia and Herzegovina.
The most reliable of all are the Albanians, especially in Kosovo and Metohija, where the overwhelming majority of them, over 95 percent, are Sunnis who converted to Islam during the centuries-old Turkocracy. There is no doubt that Kosovo and Metohija represent the cradle of Serbian statehood. But “Kosovo is Turkey, Turkey is Kosovo”, were the words of Recep Tayyip Erdogan spoken ten years ago in Prizren, and it is no secret that Turkey was the first country to recognize the unilaterally proclaimed independence of the southern Serbian province in 2008.
On the other hand, in addition to Turkey, the United States stood behind the unilaterally declared independence of Kosovo. For Washington, it’s no secret that Turkey in the Balkans, as Gabriel Escobar, the highest in the hierarchy of the State Department in charge of Southeast Europe, openly said recently in an interview for “Kathimerini”, “is not a third country”.
Moreover, America strongly supports the return of Turkey and Turkish influence in the Balkans, especially in Albania, Bosnia and Herzegovina, and Kosovo and Metohija. The latest evidence for this claim is the fact that Washington is pushing the idea that Turkey will take over the command of international peacekeeping forces in Kosovo starting this fall.
There is also some symbolism – this year marks the centenary of the Asia Minor disaster, and Kosovo is the place where the Turks, conquering the Balkans, encountered the toughest resistance from the Christians, the Serbs, who killed their sultan in the Battle for Kosovo.
What should official Athens do?
The answer is very simple – everything opposite to what Ankara stands for and strongly supports. The minor concessions that Greece has made in the last ten years regarding Kosovo to the US and Germany, the main sponsors of the unilaterally declared secession of a part of Serbia, are actually major concessions to Turkey.
Concessions that, among other things, feed and fuel the conquering appetites of Turkish nationalists. In Ankara, they rub their hands every time Athens takes a step toward Pristina. Whether it is the opening of Pristina’s trade office in Athens (during the Tsipras government), its promotion to the status of an office for the protection of interests (during the Mitsotakis government), or the pompous visit of Nikos Dendias to Pristina.
What is the interest of Greece in making these concessions to Ankara, Berlin, and Washington, and in this way, taking small steps closer to the Kosovar Albanians, turning its back on its only true and centuries-old reliable ally in the Balkans, Serbia? Because on the one hand, stories about Greece’s economic interests in Kosovo are fairy tales for small children. After the illegal NATO aggression against Serbia in 1999, the natural resources in this territory were already seized by the Americans and Germans, and the only local industry that works in Kosovo is actually the sector that is not regulated by economic law, but by criminal law. If you understand what I mean.
On the other hand, the only interest of the Kosovar Albanians is to seize only one thing from Greece – the recognition of their illegal secession, achieved through NATO aggression committed against international law, in which Greece, although a NATO member, did not participate.
Arguments that the Americans and Germans increasingly put in a refined way in the public opinion of Greece, that Greece’s attitude towards Kosovo will not affect the Cyprus issue, are a smokescreen that should not obscure our view of reality.
Kosovo is not a sui generis case, as we have been convinced for years. It is an internationalized precedent, which some are already referring to, and will only refer to when it suits them.
To conclude. The opening of the Pristina office and all these visits, from Athens to Pristina and vice versa, represent just one dangerously selfish flirtation from which nothing permanent, honorable, good, and reliable can emerge.
What will happen if, God forbid, this emotional flirtation ends with Greek shame in the form of recognition of Kosovo’s unilateral independence? At that moment, the Kosovar Albanians will break this “one-night relationship” and return to the place where history determined their place a long time ago – in the harem of the sultan from Ankara. If, however, by any chance that evil happens, Greece will remain disgraced and without its centuries-old ally Serbia.
Is Greece mature enough not to cross the red line of its own dignity and its own survival again after the Prespa suicide? If Eleftherios Venizelos did not do it, and while the sword of Damocles was hanging over Greece’s head, why would his countryman and descendant Kyriakos Mitsotakis dare to do it today?
Από την υποδοχή του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κυριάκου Μητσοτάκη, στη διπλή Συνεδρίαση του Κογκρέσου των ΗΠΑ, Ουάσινγκτον, 17 Μαΐου 2022. (φωτογραφία via @Primeminister)
Σε μια αποστροφή της κατακλείδας παρέμβασής του στο πρόσφατο Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε ότι μεταβαίνει στις ΗΠΑ, όπου θα απευθύνει ιστορική ομιλία στο Κογκρέσο ως Πρωθυπουργός όλων των Ελλήνων.
Κι αν αυτή είναι μια επισήμανση που ο κάθε Έλληνας επιθυμεί να ακούσει, κρύβει μέσα της ωστόσο, μια βαριά υποχρέωση, που προϋποθέτει πολλή ανδρεία για να διεκπεραιωθεί. Διότι Πρωθυπουργός όλων των Ελλήνων δεν σημαίνει, μόνον των ζωντανών, αλλά και των τεθνεώτων, εκείνων μάλιστα των αναρίθμητων που θυσίασαν τη ζωή τους για τις πανανθρώπινες αλήθειες και τις αξίες αυτές που πρώτος γνώρισε ο Ελληνισμός και τις υπηρετεί, εδώ και 4 χιλιετίες, μεταδίδοντάς τες σε όλη την ανθρωπότητα, και που και η Αμερική (ανα)γνωρίζει στους τελευταίους λίγους αιώνες ύπαρξής της.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο κύριος Μητσοτάκης έχει μια δύσκολη αποστολή, για την εκτέλεση της οποίας απαιτείται μαεστρία, τέχνη, αλλά κυρίως μνήμη. Εύλογα, φαντάζεται κανείς ότι μια τέτοια ομιλία θα ξεκινήσει με αναφορά στην ιστορική πορεία του Ελληνισμού ως του τρόπου εκείνου πρωτίστως, και εν συνεχεία του τόπου, ο οποίος γέννησε τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία, την πολιτική, την επιστήμη, την τέχνη, τον πολιτισμό εν γένει. Αλλά και που επί χιλιετίες διδάσκει τον άνθρωπο πώς να σχετίζεται σωστά με τον κόσμο χωρίς να τον φθείρει και να τον διαστρέφει αλλά να τον υπηρετεί και να τον τιμά αναδεικνύοντας το μυστήριό του.
Εύλογα, επίσης, αναμένει κανείς η ομιλία του Πρωθυπουργού να συμπεριλάβει το μοναδικό στην ανθρώπινη ιστορία υπερχιλιετές γεωπολιτικό κατόρθωμα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το λεγόμενο Βυζάντιο, που μέχρι το 1453 έκρυβε εντός του όχι μόνον την πολιτική τελειότητα που αποζητούσε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μέχρι την πτώση της, αλλά και την κοινωνιοπολιτική λειτουργική πραγμάτωση της πολυπολιτισμικότητας και της διαφορετικότητας που τόσο πολύ επιζητούν να επιτύχουν τις τελευταίες δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο στο εσωτερικό τους όσο και παγκοσμίως.
Η αναφορά αυτή είναι επιβεβλημένη, προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη του σφάλματος ότι η Ελλάδα δεν είναι παρά «μια γωνιά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας», όπως ατυχώς είχε διατυπωθεί από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό κατά τους εορτασμούς των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία.
Το λέω αυτό, διότι είναι περισσότερο από βέβαιο ότι θα υπάρξει εκτενής αναφορά στην Επανάσταση του 1821, όχι μόνον διότι αυτός είναι και ο κυρίως λόγος της πρόσκλησης που απηύθυνε στον Κυριάκο Μητσοτάκη η Νάνσυ Πελόζι, αλλά και διότι στο έμπειρο μάτι που παρακολουθεί προσεκτικά τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ιδίως των τελευταίων δυόμιση ετών, η αναθεωρητική στρατηγική νοηματοδότησης του ξεσηκωμού των Ελλήνων με βάση την προηγηθείσα Αμερικανική Επανάσταση ήταν περισσότερο από εμφανής.
Από την ομιλία του Πρωθυπουργού της Ελλάδας Κυριάκου Μητσοτάκη, στη διπλή Συνεδρίαση του Κογκρέσου των ΗΠΑ, Ουάσινγκτον, 17 Μαΐου 2022. (φωτογραφία via @Primeminister)
Δεν λογίζεται Έλληνας Πρωθυπουργός ομιλών στο Αμερικανικό Κογκρέσο που να μην έχει μπροστά στα μάτια της ψυχής του εκείνη τη στιγμή της ομιλίας, τις εκατοντάδες χιλιάδες ψυχών Ελλήνων που εκδιώχθηκαν, βασανίστηκαν και σφαγιάστηκαν, στη Γενοκτονία του Πόντου, στην καταστροφή της Μικρασίας και το λαμπάδιασμα της Σμύρνης.
Είναι αδύνατον να φανταστούμε τον Έλληνα Πρωθυπουργό να μην αναφέρεται στην εξαΰλωση της Ελληνικής Μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη, και την καταστροφική διάλυση 3000 ετών συνεχούς παρουσίας του Ελληνισμού στην Βασιλίδα Πόλιν.
Ένα έγκλημα που συντελέστηκε μεθοδικά από το βαθύ κράτος της Τουρκίας κατά εξόφθαλμη παραβίαση της Συνθήκης της Λωζάννης, για την οποία σήμερα έχει η Τουρκία το θράσος να εγκαλεί την Ελλάδα στο ζήτημα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη (βλ. και εφημερίδα Εστία, 22 Μαρτίου 2022).
Δεν νοείται Έλληνας Πρωθυπουργός που δεν θα διαλαλήσει στον αμερικανικό λαό, με φωνή στεντόρεια και παρρησία, την επί 50 σχεδόν χρόνια αιματηρή τουρκική κατοχή του 40% της Κύπρου, τους χιλιάδες ακόμη και σήμερα αγνοουμένους Κυπρίους, τις βιαιοπραγίες εις βάρος του Κυπριακού λαού, την καταλήστευσή του, και τον διωγμό του στα νότια της Μεγαλονήσου.
Είναι αδύνατον ο Έλληνας Πρωθυπουργός να στέκεται αύριο στο βήμα του Κογκρέσου και να μην θεωρεί μπροστά του τις ηρωικές μορφές του Νικόλαου Σιαλμά, του Κωνσταντίνου Ηλιάκη, του Έκτορα Γιαλοψού, του Παναγιώτη Βλαχάκου και του Χριστόδουλου Καραθανάση, οι οποίοι απέδειξαν με τη ζωή τους ότι τα εθνικά χωρικά ύδατα του ελληνικού Αιγαίου είναι εξίσου πατρίδα όσο και η στεριά, και προσδοκούν από τον Έλληνα Πρωθυπουργό να σταθεί και αυτός στο ύψος του, όπως έπραξαν εκείνοι, και να επιτελέσει το δικό του χρέος.
Ένα χρέος που δεν είναι άλλο από το να καταστήσει γνωστά στην ανώτατη πολιτική και πολιτειακή ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής τα δίκαια, τα ιερά και τα όσια του Ελληνισμού. Χωρίς μεγαλοστομίες, χωρίς έπαρση, χωρίς αλαζονεία, αλλά με την ισχύ του δικαίου, την αφοβιά του ανδρείου, τη νηφαλιότητα του συνετού, την σεμνότητα του άρχοντα, και τη σιγουριά του αληθούς.
Η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη /Φωτογραφία: Η Καθημερινή
Στις 10 Ιουλίου το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας αποφάσισε να απορρίψει την απόφαση με την οποία το 1935 η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη μετατράπηκε από τζαμί σε μουσείο. Αυτό προκάλεσε έντονη κριτική, άμεσα και διεθνώς. Ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Μάικ Πομπέο παρότρυνε την Τουρκία να αλλάξει την απόφασή της. Στην Κυριακάτικη προσευχή, ο Πάπας Φραγκίσκος είπε ότι οι σκέψεις του «είναι στην Αγία Σοφία» και ότι «πονάει πολύ» με την εξέλιξη αυτή. Η UNESCO – την οποία η Τουρκία αγνόησε παντελώς σχετικά με την απόφαση, μολονότι το μνημείο και ο ιστορικός περίγυρός του τελούν υπό την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά ζήτησε διαβούλευση με τις Τουρκικές Αρχές, το συντομότερο δυνατόν. Ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ δήλωσε ότι αυτή η μετατροπή αποστερεί από την Τουρκία το σημαντικότερο σύμβολο της κοσμικής τιμής της.
Είναι σαφές ότι η Αγία Σοφία θα είναι λιγότερο διαθέσιμη ως τζαμί από ότι ως μουσείο, ακόμη και αν ο Πρόεδρος Ερντογάν επιμένει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Με το να πάψει να είναι πλέον μουσείο, η Αγία Σοφία αποστερείται του ρόλου της ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως διατυπώθηκε πρόσφατα. Σε ένα νορβηγικό podcast για τους μουσουλμάνους και το Ισλάμ, επισημάνθηκε, επίσης, ως ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα και η απώλεια σημαντικού τουριστικού εισοδήματος: σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν πέρυσι το μνημείο της Αγίας Σοφίας, περισσότερο από κάθε άλλο αξιοθέατο στη χώρα.
Έρευνες δείχνουν ότι μια σαφής πλειοψηφία του πληθυσμού της Τουρκίας διάκειται θετικά υπέρ της αλλαγής του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας. Μια τέτοια αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στη φήμη της χώρας. Οι Οθωμανοί δεν συμπεριφέρθηκαν περισσότερο ή λιγότερο ηθικά από ότι άλλοι στρατοί και αυτοκρατορίες, όταν κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1453. Είναι δε, αναμφίβολο το γεγονός ότι η Αγία Σοφία ήταν αρχικά Ορθόδοξος Χριστιανικός ναός και μετατράπηκε σε τζαμί ως αποτέλεσμα στρατιωτικής κατάκτησης. Αυτή είναι μια ζοφερή πραγματικότητα που ρίχνει σκοτεινή ιστορική σκιά στην εκ νέου μετατροπή της σε τζαμί σήμερα.
Η απόφαση του Κεμάλ Ατατούρκ να μετατρέψει την Αγία Σοφία από τζαμί σε μουσείο το 1935 οφειλόταν πιθανότατα σε πολλούς λόγους. Το ιστορικό αυτό κτίσμα ήταν τότε σε κακή κατάσταση και η Τουρκία θα μπορούσε έτσι να καθησυχάσει τους Έλληνες, ώστε να εξασφαλίσει ένα κοινό μέτωπο ενάντια σε μια πιθανή ιταλική προώθηση στο Αιγαίο πέλαγος. Επιπλέον, ο Ατατούρκ ενδιαφερόταν να διασφαλίσει την κοσμική δημοκρατία στην Τουρκία.
Ανεξαρτήτως κινήτρων, η απόφαση του Ατατούρκ εναρμονίστηκε με την ειρηνική συνύπαρξη και τη μετριοπάθεια. Αυτό δεν ήταν καθόλου λιγότερο απαραίτητο εκείνη τη στιγμή, όταν περισσότεροι από 100.000 Έλληνες ζούσαν ακόμη στην Κωνσταντινούπολη – μια σημαντικότατη μειονότητα που κρατήθηκε εκτός ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, σχεδόν δέκα χρόνια νωρίτερα. Αυτή η μειονότητα έχει σήμερα, δυστυχώς, σχεδόν αφανιστεί.
Η Αγία Σοφία είναι, δίχως σύγκριση, το πλέον διάσημο και υπέροχο δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Είναι δε γεγονός ότι, ολόκληρη η Ανατολική Ρωμαϊκή, ή Βυζαντινή, εποχή, είναι περιφρονημένη, τόσο ιστορικά όσο και στη γενική συνείδηση των ανθρώπων στην Ευρώπη. Ωστόσο, όχι μόνον το Ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας διήρκεσε πολύ περισσότερο από το αντίστοιχο δυτικό τμήμα, αλλά και περιέχει το κλειδί για την κατανόηση της μετάδοσης της αρχαίας γνώσης και των ανθρώπινων ιδανικών στην Αναγέννηση και αργότερα στη σύγχρονη εποχή.
Τέλος, το ζήτημα της Αγίας Σοφίας αφορά άμεσα και στη σχέση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ύστερα από πολλά χρόνια βελτιούμενων σχέσεων, η κατάσταση είναι και πάλι τεταμένη. Δεν έχουν περάσει πολλοί μήνες από τότε που οι δύο χώρες κινητοποίησαν δυνάμεις στα βόρεια, στα σύνορα του Έβρου, κατά την ένταση που προκλήθηκε από την προσφυγική κρίση. Αυτή η κατάσταση πόρρω απέχει από το να θεωρηθεί οριστικά παρελθόν, καθώς δόθηκε απλώς ανάπαυλα λόγω της γενικής καραντίνας που η πανδημία του κορωνοϊού επέβαλε παγκοσμίως: είναι σχεδόν αναμφίβολο ότι θα επιδεινωθεί και πάλι.
Ήδη, η Τουρκία δείχνει να επιχειρεί δοκιμαστική γεώτρηση σε τμήματα της Μεσογείου που η Ελλάδα δηλώνει ως ελληνικά ύδατα. Το ζήτημα της εξόρυξης φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζει σαφώς τα συμφέροντα ορισμένων άλλων χωρών, όπως το Ισραήλ, η Κύπρος και η Αίγυπτος, και απειλεί να κλονίσει την σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής. Για να αποφευχθούν περαιτέρω αρνητικές εξελίξεις είναι απαραίτητο οι χώρες να σεβαστούν τα ιδιαίτερα ευαίσθητα ζητήματα αλλήλων, και να αποφύγουν την πολιτικοποίηση των κοινών και διαφορετικών πτυχών της ιστορίας τους. Δεν υπάρχει τίποτε καταλληλότερο στην κατεύθυνση αυτή από το να διατηρήσουν αμετάβλητα τα μουσεία που διαθέτουν.
** Ο Αλέξανδρος Ζλατάνος Ibsen είναι Πολιτικός Σύμβουλος για ζητήματα Εξωτερικής Πολιτικής στην Κοινοβουλευτική ομάδα του Συντηρητικού κόμματος (Høyre), στην Νορβηγία.
*** Mετάφραση από τα Νορβηγικά — απόδοση κειμένου: Παύλος Παναγιώτης
